Саусақ жаттығулары
С–З дыбыстарын ажырату: «Қыс» тақырыбындағы аралас сабақ жоспары
Бұл сабақта балалар С және З дыбыстарының артикуляциясын нақтылап, оларды буында, сөзде, сөйлемде ажыратуға жаттығады. Сонымен бірге қыс мезгіліне тән құбылыстарды сипаттап, байланыстырып сөйлеу және сұраққа толық жауап беру дағдысы дамытылады.
Мақсаттары
1) Дыбыстарды дұрыс айту және ажырату
- С–З дыбыстарының артикуляциясын нақтылап, буын, сөз, сөйлем ішінде ажырату.
- Сөйлеу барысында анық, таза айтуға үйрету.
- Қыс құбылыстарымен таныстырып, байланыстырып сөйлеуге және сұраққа толық жауап беруге машықтандыру.
2) Дамытушылық мақсат
- Фонетикалық-фонематикалық есту қабілетін дамыту.
- Жалпы және ұсақ қол моторикасын жетілдіру.
- Артикуляциялық жаттығулар арқылы сөйлеу мүшелерінің қызметін күшейту.
3) Тәрбиелік мақсат
- Өзін-өзі қадағалауға, бір-біріне көмектесуге, кедергі келтірмеуге тәрбиелеу.
- Қоршаған ортаны таза ұстап, қамқор болуға баулу.
Көрнекіліктер мен құрал-жабдықтар
Көрнекілігі
- С, З дыбыстарының артикуляциялық профилі
- Кеспе суреттер
- Шырша, үлестірмелі парақшалар, ойыншықтар
Құрал-жабдығы
- Интерактивті тақта
- Слайдтар
Түрі: аралас сабақ
Әдісі: түсіндіру, баяндау, сұрақ-жауап
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Психогимнастика және әңгімелесу
- Қазір жылдың қай мезгілі? Қыс.
- Қыс мезгілінің айлары: желтоқсан, қаңтар, ақпан.
- Қыста ауа райы қандай болады? суық, аяз, боран.
- Боранның дыбысын тыңдатып, әсерін талқылау.
Жылыну қимылдары
«Тоңған адамды» бейнелеу арқылы бетке жеңіл массаж, тыныс жаттығулары, жалпы және ұсақ қол-қимыл жаттығулары орындалады.
Сабаққа кіріспе
Бүгінгі сабақ — анық әрі таза сөйлеуге үйрену. Сондықтан тілімізге арнайы жаттығулар жасаймыз.
II. Артикуляциялық жаттығулар
«Кесе»
Тілді «кесе» тәрізді қалыпқа келтіру.
«Астыңғы тісті тазалау»
Тіл ұшын төменгі тістер бойымен жүргізу.
«Ине»
Тілді жіңішкертіп алға созу.
«Тәтті қайнатпа»
Ерінді/тілді «дәм тату» қимылымен жаттықтыру.
«Құбыр»
Ерінді алға созып, тынысты бақылау.
«Сағат»
Тілді оңға-солға кезек қозғалту.
III. Жаңа сабақ
Жұмбақ (З дыбысы)
Заузадан көре аласың,
Заңғардан таба аласың.
Байқамасаң анықтап,
Үш екен деп қаласың.
Жауабы: З
Жұмбақ (С дыбысы)
Қыста бар, жазда жоқ.
Түсте бар, кешке жоқ.
Жауабы: С
С және З дыбыстары: артикуляциялық мінездеме
Ұқсастығы
- Ерін езу тартып тұрады.
- Тістердің арасы жақын.
- Тіл ұшы төменгі тістерге тіреледі.
- Тілдің екі жағы жоғарғы тістерге тиеді, тіл ортасымен суық ауа шығады.
- Қалып «кесе» пішінін еске түсіреді.
Айырмашылығы
С дыбысы
- Дауыссыз, қатаң.
- Дауыс шымылдығы жұмыс істемейді.
- Тамақта діріл жоқ, дауыс жоқ.
З дыбысы
- Дауыссыз, ұяң.
- Дауыс шымылдығы жұмыс істейді.
- Тамақта діріл бар, дауыс бар.
Түсіндіру Венн диаграммасы арқылы салыстырумен бекітіледі.
Мотивация: Жаңа жылға дайындық
Балалармен әңгіме: жақында қандай мереке келеді (Жаңа жыл), оны кімсіз елестете алмаймыз (Аяз Ата). Аяз Атаның тапсырмаларын жылдам әрі дұрыс орындасақ, ол да тез келеді деген ойын желісі ұсынылады.
Негізгі идея
Әр тапсырма — С/З дыбыстарын есту, айту және қолдану дағдысын бекітеді.
Тапсырмалар топтамасы
1-тапсырма. «Кім зейінді?» (дыбысты естіп ажырату)
Ереже: С дыбысын естісең — 1 рет, З дыбысын естісең — 2 рет алақан соқ.
2-тапсырма. «Ұйқасын тап» (буындық жаттығу)
С дыбысы
- Са-са-са — Сара
- Ас-ас-ас — бұйра бас
- Сы-сы-сы — сыбдыр
- Ыс-ыс-ыс — келді қыс
З дыбысы
- За-за-за — Зада
- Аз-аз-аз — басы таз
- Зы-зы-зы — зығыр
- Ыз-ыз-ыз — соқты аяз
3-тапсырма. «Не артық?» (сөз ішінде ажырату)
С дыбысы бар сөздер
асқабақ, сарымсақ, сәбіз, бұрыш
З дыбысы бар сөздер
қияр, қызылша, пияз, қызанақ
IV. Сергіту сәті
Саусақ жаттығулары арқылы қол моторикасын сергіту.
4-тапсырма. «Шыршаны безендір» (сөйлемде ажырату)
- Жұмбақты шешу.
- Жаңылтпашты жаңылмай айту.
- Қыс туралы білетін тақпақтарды айту.
- Көп нүктенің орнына тиісті С немесе З әрпін қою.
V. Көзге арналған жаттығу
Қысқа сергіту жаттығулары арқылы көз бұлшықеттерін босаңсыту.
5-тапсырма. «Көкөніс пен жемісті ажырат»
Трафаретпен жұмыс: берілген суреттерді топтастыру, дұрыс атау және дыбыстарды анық айту.
6-тапсырма. «Аққала жаса»
Құрастыру әрекеті арқылы ұсақ моториканы дамытып, қыс тақырыбы бойынша сөздік қорды белсендіру.
7-тапсырма. «Қыс қызықтары» мәтіні
Мәтін бойынша тыңдау/оқу, мазмұндау, сұрақтарға толық жауап беру, С–З дыбыстары бар сөздерді анық айту.
VI. Бекіту
«Сиқырлы таяқша» әдісі арқылы қорытынды сұрақтар:
- Бүгін біз не істедік? Қандай дыбыстарды ажыраттық?
- С қандай дыбыс?
- З қандай дыбыс?
VII. Қорытынды
Оқушыларды мадақтау, жетістігін атап өту және марапаттау.
VIII. Үй тапсырмасы
«Менің қысқы демалысым» тақырыбында эссе жазу.