Кестедегі ақсақал сөзіне мәндес сөздер жазу
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушыларға біріккен сөздердің екі түбірдің бірігуі арқылы жасалып, тұтас бір ұғымды білдіретінін және бір сұраққа жауап беретінін мысалдар арқылы меңгерту. Біріккен сөздердің айтылуы мен жазылуындағы ерекшеліктерді ажырата білуге үйрету.
Дамытушылық
Оқушылардың сөздік қорын байытып, жүйелі сөйлеу дағдыларын дамыту. Құзыреттілік, ақпараттық сауаттылық және шығармашылық қабілеттерін арттыруға бағыт беру.
Тәрбиелік
Эстетикалық талғамды қалыптастыру, ұқыптылыққа және еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
I. Психологиялық дайындық
Оқушылар бір-біріне жылы тілек айтып, сабаққа жағымды көңіл күй қалыптастырады.
II. Өткен сабақты қорыту
«Күн жылуын алайық» ойыны арқылы өткен тақырып қайталанып, үй жұмысы тексеріледі.
Қайталау сөздері
III. Жаңа сабақ
Ойашар
Сыныптағы оқушылардың фотосуреттері арқылы жаңа тақырып ашылады: есімдері біріккен сөзден жасалған 7 оқушының суреті ілінеді.
Проблемалық сұрақтар
- Неліктен осы балалардың фотосуреттерін ілдім?
- Неліктен бәріңнің суреттеріңді ілмедім?
Тапсырма: есімдердің екі түбірден құралғанын дәлелдеу.
Жұмбақ арқылы тақырыпты нақтылау
Тұрамын үш түбірден.
Ең алғашқы түбірім — «қос» сөзінің мәндесі.
Ал екінші түбірім — ол адамның мүшесі.
Ал үшінші түбірім — онсыз болмас ас дәмі.
Осыдан кейін сабақтың тақырыбы айқындалады: «Біріккен сөздер».
Ой толғаныс және көркем жазу
Көркем жазу үлгісі:
Екібастұз
Талқылау: неге дәл осы сөз таңдалды? (Үш түбірден құралса да, бір ұғымды білдіретін біріккен сөз ретінде жазылу ерекшелігін көрсету үшін.)
Ойын: «Шашылған сөздер»
Оқушыларға біріккен сөздер ұсынылады. Кейбірінің мағынасы ашылып, тәрбиелік мәні талқыланады.
Талқылау сұрақтары
- Бұл сөздерден нені аңғардыңдар?
- Қалай топтастыруға болады?
Мүмкін болатын топтастыру
- Қала атаулары
- Дене мүшелері
- Ойын атаулары
- Аң-құс атаулары
- Өзен-көл атаулары
- Кісі аттары
Топқа бөлу: 6 топқа бөлініп, тапсырмалар орындалады.
Кітаппен жұмыс
66-бет, 2-жаттығу: әр топ өзіне тиесілі сөздерді теріп жазып, әр сөзге сұрақ қояды.
Кестемен жұмыс
| Сұрақ | Түбірлер | Біріккен сөз |
|---|---|---|
| Кім? | ақ + сақал | ақсақал |
| Не? | қара + сай | Қарасай |
Ереже шығару
- Біріккен сөздердің түбірлері бірігіп жазылады.
- Екі түбір қосылып, бір мағынаны білдіреді.
Жұмбақ шешу
Тастамайды бір елі,
Үйін сүйреп жүреді.
Жауабы: тасбақа
Сақталар терген олжасы,
Алқымында бар дорбасы.
Жауабы: бірқазан
Сөздікпен жұмыс
- Олжасы
- тапқан пайдасы
- Алқымында
- тамағында
Сергіту сәті
Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары арқылы оқушылар сергіп, зейіні қайта шоғырландырылады.
Шығармашылық жұмыс (жеке жұмыс)
Тапсырма: ойдан біріккен сөздерді қолданып, фразеологиялық тіркестерді қатыстыра отырып сөйлем құрастыру және таңдауды дәлелдеу.
Түбір сөз және біріккен сөз: салыстыру кестесі
| Түбір сөздер (сөз тіркесі) | Біріккен сөздер |
|---|---|
| ақ сақал | ақсақал |
| дос жан | Досжан |
| екі бас тұз | Екібастұз |
| қызыл жар құдық | Қызылжарқұдық |
Тапсырма: кестедегі сөздердің біріккен сөзге айналуын дәлелдеу.
Топтық жұмыс
1-топ
- «Ақсақал» сөзіне мәндес сөздер жазу.
- Үлестірмелі тапсырмалармен жұмыс (сөз тіркестері).
2-топ
- «Дос» сөзіне мәндес сөздер жазу.
- Үлестірмелі тапсырмалармен жұмыс (сөз тіркестері).
3-топ
- «Жар» сөзіне мәндес сөздер жазу.
- Үлестірмелі тапсырмалармен жұмыс (сөз тіркестері).
Деңгейлік тапсырмалар
1-деңгей
Біріккен сөздерден жасалған кісі аттарын жазу.
Кісі аттары
______________________________
2-деңгей
- Біріккен сөздерден құралған өсімдіктердің атын жазу.
- Өсімдіктердің пайдасы туралы қысқаша айту.
Өсімдік аттары
______________________________
3-деңгей
- Біріккен сөздерден құралған жер-су атауларын жазу.
- Біріккен сөздер қатысқан сөз тіркестерінен қысқа мәтін құрастыру.
Жер-су аттары
______________________________
Ой қорытынды
Қорытынды сұрақ: біріккен сөз дегеніміз не?
- Оқушылардың топтауы (түсіндіру және дәлелдеу).
- Оқушылардың бір-біріне сұрақ қоюы.
Бағалау
Топтық және жеке жұмыс нәтижелері бойынша ауызша кері байланыс беріледі, оқушы белсенділігі ескеріледі.
Үй тапсырмасы
Біріккен сөздерге қатысты тапсырма: оқулықтағы сәйкес жаттығуды орындау және күнделікті өмірден кемінде 10 біріккен сөз тауып жазу.