Қазақша рефераттар

Жаңа сабақ Сөз және оның мағынасы

Сабақтың тақырыбы: Сөз және оның мағынасы

Сабақтың мақсаты

  • Сөздердің әртүрлі мағыналарымен таныстыру; сөздерді мағынасына қарай сөйлем ішінде орынды қолдана білуге үйрету.
  • Сөздік қорын молайту.
  • Зейінділікке тәрбиелеу.

Сабақтың әдістері

Салыстыру Жаттығу Сұрақ-жауап Дидактикалық ойындар

Жоспардың қысқаша құрылымы

  1. I Ұйымдастыру кезеңі
  2. II Үй тапсырмасын тексеру
  3. III Жаңа сабақ
  4. IV Сергіту сәті
  5. V Өзіндік жұмыс
  6. VI Жұмбақ шешу
  7. VII Қорытындылау
  8. VIII Үйге тапсырма

I–II. Ұйымдастыру және үй тапсырмасын тексеру

Үй тапсырмасы: 5-жаттығу

  • Үйде орындалған тапсырманы тексере отырып, оқушылардың мәндес сөздерді қаншалықты меңгергенін анықтау.
  • Мәндес сөздердің қай сөз табына жататынын анықтау және үтірдің қойылу себебін түсіндіру.

III. Жаңа сабақ: сөз және оның мағынасы

1) Көркем жазу

Төмендегі сөздерді көркем жазып, мағыналық ерекшеліктеріне назар аударыңыз:

Жақсы, жылы, түзу, бүлдіру, күлкілі.

Талдау сұрағы

Осы сөздер қатарында қай сөз артық? Неліктен?

«Бүлдіру» сөзі артық, себебі ол қимылды білдіреді, яғни етістік. Қалғандары сын есімдер.

Қарсы мағына

Осы сөздерге қарама-қарсы мағыналы сөздерді тауып айтыңыз:

  • жақсы — жаман
  • жылы — суық
  • түзу — қисық
  • бүлдіру — түзету
  • күлкілі — қайғылы

2) Бұл қандай сөздер?

Сөздер мағынасына қарай бірнеше топқа бөлінеді. Төмендегі анықтамаларды бекітіңіз:

Антонимдер — мағынасы бір-біріне қарама-қарсы сөздер.

Синонимдер — мағынасы жуық сөздер.

Омонимдер — айтылуы да, жазылуы да бірдей, бірақ мағынасы әртүрлі сөздер.

Еске сақтаңыз

Мағынаны дұрыс тану — сөзді сөйлем ішінде орынды қолданудың негізгі шарты.

3) Оқулықпен жұмыс

1-жаттығу

Сөйлемдерді көшіріп жазыңыз да, қарама-қарсы мағыналы сөздердің астын сызыңыз.

  • Жел әкелгенді сел әкетер.
  • Тау жақтан баяу жел соқты.
  • Қатты желдің екпіні қайықты аудара жаздады.
  • Бүлдіру — оңай, түзету — қиын.
  • Дос сыртыңнан мақтар, дұшпан көзіңе мақтар.

2-жаттығу

Көп нүктенің орнына қарама-қарсы мағыналы сөздерді жазыңыз.

қатты — …

жүру — …

таяз — …

кию — …

жылы — …

кіру — …

кең — …

сөйлеу — …

Қосымша тапсырмалар

  • Әр бағандағы сөздердің ортақ қасиетін табу және қай сөз табына жататынын анықтау.
  • Тасымалданбайтын сөзді табу.

IV. Сергіту сәті

«Бір әріптің ізімен» дидактикалық ойыны

Берілген әріптер мен сөздерді пайдаланып, сөйлем құрап айтыңыз.

Жжж

жолдас

Ддд

дос

Ыыы

ылғалды

Сссс

суық

Ббб

бала

Ттт

тоңу

Мысал сөйлемдер

  • Жолдасым желмен жарысты. Жарас — жақсы жігіт.
  • Досым допты домалатты.
  • Суық сумен сүртіндім.

V. Өзіндік жұмыс

5-жаттығу

Тапсырма

  • Мәндес сөздерді бір бөлек, қарама-қарсы мағыналы сөздерді бір бөлек жазыңыз.
  • Қалаған 3–4 сөзбен сөйлем құрап жазыңыз.

Берілген сөздер

Мәндес сөздер

еріну — жалқаулану; есептеу — санау; қайталау — пысықтау.

Қарама-қарсы мағыналы сөздер

ақырын — шапшаң; апару — әкелу; бастау — аяқтау; тоңу — жылыну.

Мүмкін болатын сөйлемдер

  • Шаршы топта сөз бастау қиын.
  • Қайталау — білім анасы.
  • Тоңған кісілер үйге кіріп жылынды.

VI. Жұмбақ шешу

1) Қарама-қарсы сөздермен алмастыру

Қарамен жазылған сөздерді қарама-қарсы мағыналы сөздермен алмастырыңыз.

Жақыннан әкеп хабарды, Алыстан әкеп хабарды, Ренжітер барлық адамды, Қуантар барлық адамды.

Жауабы

Жеделхат

Жеңілдікпен аршылар, Қиындықпен аршылар, Көзіңнен жас тамшылар, Көзіңнен жас тамшылар.

Жауабы

Пияз

2) Бес жолды өлең құрастыру

Тақырып бойынша «бес жолды өлең» (синквейн) құрастырыңыз.

  1. 1. Пияз
  2. 2. Ащы, пайдалы.
  3. 3. Аршылады, ашытады, өседі.
  4. 4. Жуа
  5. 5. Аршыған кезде пияз көзді ашытады.

VII. Қорытындылау

«Дұрыс па, бұрыс па?»

Дұрыс емес тұжырымдарды түзетіп, дұрыс жауапты дәлелдеңіз.

Тұжырымдар

  • Мәндес сөздерді басқаша синоним деп атайды.
  • Қарама-қарсы мағыналы сөздер антоним деп аталады.
  • Жақсы, жаман — синоним сөздер.
  • Сөздің мағыналық бөлігі түбір деп аталады.
  • Қыстырма сөздер сөйлем мүшесі бола алмайды.
  • Бастауыш — сөйлемнің тұрлаусыз мүшесі.
  • Жалаң сөйлем тұрлаулы мүшелерден тұрады.
  • Дауысты дыбыстар 2-ге бөлінеді.
  • Бірыңғай мүшелердің арасына нүкте қойылады.

Назар аударатын түзетулер

  • «Жақсы — жаман» синоним емес, антоним.
  • Бастауыш — сөйлемнің тұрлаулы мүшесі.
  • Бірыңғай мүшелердің арасына әдетте үтір қойылады (кей жағдайда жалғаулықтарға байланысты қойылмауы мүмкін).

Мақал-мәтелдерден антонимдерді табу

Берілген мақал-мәтелдердің ішінен антонимдерді анықтаңыз.

  • Бетегеден биік, жусаннан аласа.
  • Үлкенге — құрмет, кішіге — ізет.
  • Көз қорқақ, қол батыр.
  • Дос жылатып айтар, дұшпан күлдіріп айтар.
  • Жақсымен дос болсаң, жетерсің мұратқа, жаманмен дос болсаң, қаларсың ұятқа.
  • Ағаш кессең, ұзын кес — қысқартуың оңай; темір кессең, қысқа кес — ұзартуың оңай.

VIII. Үйге тапсырма

3-жаттығу

Берілген қарама-қарсы мағыналы сөздерді сөз таптарына қарай топтап жазыңыз.

Зат есім

жаз — қыс; күн — түн.

Сын есім

ақ — қара; түзу — қисық; ыстық — суық; ащы — тәтті.

Етістік

айту — тыңдау; қону — ұшу; сату — алу.

Берілген жұптар (толық тізім)

айту — тыңдау, ақ — қара, түзу — қисық, қону — ұшу, жаз — қыс, ыстық — суық, күн — түн, сату — алу, ащы — тәтті.