Қазақша рефераттар

Қызыл балдырлар

Сыныбы: 7 Сабақтың түрі: дәстүрлі Сабақтың типі: аралас

Сабақ тақырыбы: Теңіз балдырлары

Білімділік мақсаты

Теңіз балдырларының түрлерімен таныстыру және балдырлардың табиғаттағы маңызы туралы түсінік қалыптастыру.

Дамытушылық мақсаты

Танымдық белсенділікті арттыру, пәнге қызығушылықты күшейту, өздігінен іздену және шығармашылықпен жұмыс жасау дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік мақсаты

Оқушыны ізденімпаздыққа, нақты әрі ұтымды жауап беруге тәрбиелеу, жан-жақты білімін кеңейту.

Сабақтың әдістері

  • Интерактивті әдіс
  • Графикалық диктант
  • «Бейдж нөмірі» ойыны
  • «Биологиялық пошта» ойыны

Көрнекіліктер

  • Суреттер
  • Йод
  • Сірке қышқылы
  • Үлестірме қағаздар

Сабақ барысы (уақыт бөлу)

Кезеңдер

  1. I.Ұйымдастыру кезеңі (1–2 мин)
  2. II.Үй тапсырмасын сұрау (8 мин)
  3. III.Үй тапсырмасын бекіту (4 мин)
  4. IV.Оқушылардың білімін саналы әрі белсенді түрде дамыту (2 мин)
  5. V.Жаңа сабақты түсіндіру (15 мин)
  6. VI.Жаңа сабақты бекіту (8 мин)
  7. VII.Оқушы білімін бағалау (3 мин)
  8. VIII.Үй тапсырмасын беру (2 мин)

Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу
  • Оқу құралдарын тексеру
  • Оқушы назарын сабаққа шоғырландыру

Үй тапсырмасын сұрау

1) «Бейдж нөмірі» ойыны (сұрақтар)

  1. Спирогираның жынысты көбеюі қалай жүреді?
  2. Табиғатта жасыл балдырлардың қанша түрі бар?
  3. Улотрикстің жыныссыз көбеюі қалай жүреді?
  4. Спирогираның өсімді көбеюі қалай жүреді?
  5. Таллом дегеніміз не?
  6. Жіп тәрізді жасыл балдырлардың табиғатта және шаруашылықта қандай маңызы бар?
  7. «Хроматофор» сөзі грек тілінен қалай аударылады?
  8. Улотрикс қай жерде кездеседі?
  9. Спирогира мен улотрикстің айырмашылығы қандай?

2) Графикалық диктант

  1. Табиғатта жасыл балдырлардың 13 мың түрі бар.
  2. Спирогира — жіптері бір қатарға орналасқан, ұзын жасушалардан тұратын көпжасушалы балдыр.
  3. Спирогираның жасушалары өте ұсақ болады.
  4. Спирогира тек жынысты жолмен көбейеді.
  5. Улотрикс ағын су түбіндегі заттарға бекінеді.
  6. Улотрикс жыныссыз көбейгенде жасушасында бес-алты талшықты спора түзеді.
  7. Балдырлар су жәндіктері үшін тіршілік ортасы әрі қорек көзі болып саналады.

Ескерту: Оқушылар тұжырымдардың дұрыстығын белгілеу арқылы жауап береді.

Үй тапсырмасын бекіту

1) «Құпияхат» тапсырмасы

Он алты сөзден тұратын сөйлем құрастырылады. Бұл сөйлем жасыл балдырлардың қызметін сипаттайды.

Жауабы: Спирогира мен улотрикс күн сәулесінің қатысуымен хроматофорларында судағы еріген көмірқышқыл газын сіңіріп, суға оттегін бөліп шығарады.

2) «Анықтаңыз» тапсырмасы

Терминдер мен анықтамаларды сәйкестендіріп, негізгі ұғымдарды нақтылау.

  • Таллом
  • Хроматофор
  • Жынысты/жыныссыз көбею

Жаңа сабақты түсіндіру

Қоңыр балдырлар

Теңіздің тұзды суында өсетін балдырлар жасыл балдырлардан едәуір өзгеше. Олар теңіздер мен мұхиттардың түбінде жүздеген шақырымға созылып, қалың өскін түзеді. Бұл топқа негізінен қоңыр және қызыл балдырлар жатады.

Кейбір түрлері Қазақстан аумағында да, атап айтқанда Каспий теңізінде кездеседі. Қоңыр балдырлардың барлығы көпжасушалы, шамамен 1500 түрі бар. Биіктігі 1 мм-ден бірнеше ондаған метрге дейін жетеді.

Негізгі өкілдері: ламинария, саргассум және т.б.

Ламинария теңіз жағалауындағы 5–10 км аймақты қамтып, 20–30 м тереңдікте өседі. Сыртқы құрылысы кей белгілері бойынша гүлді өсімдіктерге ұқсайды.

Қызыл балдырлар

Теңіздің терең қабаттарында көпжасушалы қызыл балдырлар өседі. Олардың талломы әртүрлі пішінде болады: таспа, тақташа, жіп тәрізді, кейде жіптері тармақталады.

Қызыл балдырлар өсімді, жыныссыз және жынысты жолдармен көбейеді. Өсімді көбею кезінде бөлініп қалған бөліктерден бірден жаңа дарақ түзілмей, алдымен жетіліп, содан соң өсіп-дамиды.

Жыныссыз көбею кезінде түзілетін спораларда талшық болмайды, сондықтан олар су ағысымен пассивті түрде таралады.

Балдырлардың табиғаттағы және шаруашылықтағы маңызы. Балдырларды қорғау

Табиғаттағы маңызы

  • Оттек бөледі және су экожүйелеріндегі қоректік тізбектердің негізін құрайды.
  • Топырақта өсетін түрлері шіріп, топырақтың құнарын арттырады.
  • Кейбір су жәндіктері үшін тіршілік ортасы әрі қорек көзі болып табылады.

Шаруашылықтағы маңызы

  • Теңіз балдырлары өнеркәсіптің көптеген салалары үшін маңызды шикізат болып саналады.
  • Олардан йод, спирт, сірке қышқылы, жасунық, агар-агар алынады.
  • Агар-агар тамақ өнеркәсібінде кеңінен қолданылады.

Қорғау бағыты: балдырлардың табиғи өсетін аймақтарын ластанудан сақтау, теңіз экожүйелерін ұқыпты пайдалану және биоресурстарды қалпына келтіру қағидаларын сақтау.

Жаңа сабақты бекіту

1) «Биологиялық пошта» ойыны

Оқушылар қоңыр және қызыл балдырларға қатысты мәліметтерді сұрыптап, тиісті «пошта жәшігіне» орналастырады.

Қоңыр балдыр

Белгілерін, таралуын, өкілдерін анықтау.

Қызыл балдыр

Белгілерін, көбеюін, тіршілік ортасын анықтау.

2) «Ерекшелігін көрсет» тапсырмасы

Кестені толтырыңыз: теңіз балдырларының ерекшеліктері мен табиғаттағы маңызын салыстырыңыз.

№ Теңіз балдырлары Ерекшеліктері Табиғаттағы маңызы
1 Қоңыр балдыр Толтырылады Толтырылады
2 Қызыл балдыр Толтырылады Толтырылады

Бағалау

Оқушы білімін бағалау

Қалыптастырушы бағалау сабақ бойындағы белсенділік, тапсырмалардың орындалуы және жауаптың дәлдігі бойынша жүргізіледі.

Бағалау парағы

Жауаптардың толықтығы мен дәлдігі ескеріледі.

Үй тапсырмасы

  1. § 16. «Теңіз балдырлары» — оқып, мазмұндау.
  2. Сұрақтарға жазбаша жауап беру.
  3. Тақырыпқа сәйкес сурет салу.
  4. Тақырып соңындағы «Біліміңді сына» тапсырмасын орындау.