Қазақша рефераттар

Тіл білімінің дамуына үлес қосқан ғалымдар

Сабақ туралы мәлімет

Мектеп, қала

Ақтөбе қаласы, №33 қазақ жалпы білім беру мектебі

Пән мұғалімі

Тарих пәні мұғалімі: Жұрмағамбет Қобылан Қалтайұлы

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: көрнекті ғалымдар туралы кең мағлұмат беру, еңбектерінің тарихи маңызын ашу.
  • Дамытушылық: ғылыми еңбектер мен көркем шығармаларды түсініп оқуға, ізденіске дағдыландыру, топпен жұмысқа үйрету.
  • Тәрбиелік: адамгершілікке, кішіпейілділікке, имандылыққа тәрбиелеу.

Сабақ форматы

Түрі
Жаңа сабақты меңгеру, топпен жұмыс.
Әдісі
Сұрақ-жауап, мақал-мәтелдің жалғасын табу, тірек-сызба, тест, семантикалық карта.

Көрнекіліктер

  • Қазақстан Республикасының картасы
  • Әл-Фараби, М. Қашқари, Ж. Баласағұни, Қожа Ахмет Иассауи портреттері
  • Электрондық оқулық

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Сынып оқушыларын топқа бөлу.

2) Үй тапсырмасын тексеру

Әдіс: сұрақ-жауап
  1. Тың және тыңайған жерлерді игеру идеясы қашан қабылданды, неліктен?
  2. Тың игерушілерге қандай жағдайлар жасалды?
  3. Тың игеру қазақ халқының рухани өміріне қалай әсер етті?
  4. Қазақстанның қай облыстарында тың игерілді?
  5. Тың және тыңайған жерлерді игерудің қандай теріс жақтары болды?
  6. Қазақстанда қанша гектар жерге егін егілді?
  7. Алғашқы тың игеруші механизатор, еңбек ері кім?
  8. Камшат Байғазықызы Дөненбаева қай жылы, қай жерде дүниеге келді?
  9. Тың және тыңайған жерлерді игеру жоспары қай жылы қабылданды? Жауабы: 1954 ж.
  10. Тың игерудің алғашқы жылы Қазақстанда қанша гектар жер жыртылды? Жауабы: 6,5 млн гектар.
  11. Мемлекет тұрғын үй салуға қанша сом несие берді? Жауабы: 10 сом.
  12. Молдавиядан қанша жұмысшы көшіп келді? Жауабы: 650 мың.
  13. Қазақстанға тың игеру жылдары қанша ұлт өкілі келіп қоныстанды? Жауабы: 2 млн.
  14. Топырақтың құнарлы бөлігі қалай аталады? Жауабы: гумус.

Жаңа сабақ

Жоспар

  1. 1 Қаныш Сәтбаев — ғұлама ғалым, академик.
  2. 2 Қазақстан ғылымының дамуы.
  3. 3 Қазақстан мәдениеті мен әдебиеті.

I) Қызығушылықты ояту

Мақал-мәтелдерді толықтыру
  • Ғылым — теңіз, білім — қайық.
  • Ақыл азбайды, білім тозбайды.
  • Оқу — білім азығы, білім — ырыс қазығы.
  • Көп оқыған білмейді, көп тоқыған біледі.
  • Ілім — бұлақ, білім — шырақ.
  • Ердің атын ат шығарар, ғалымның атын хат шығарар.
  • Тіліңмен жүгірме, біліммен жүгір.
  • Білім арзан, білу қымбат.
  • Байлықтың кілті — ғылым.
  • Наданмен қос болғанша, кітаппен дос бол.

II) Мағынаны тану

Оқушылар 3 топқа бөлініп, тапсырмаларды орындайды. Әр топ өз жұмысын қысқаша таныстырады және қорытынды жасайды.

I топ

Семей өңіріндегі ғылымның дамуына үлес қосқан ғалымдардың еңбегіне баға беру.

II топ

Мәдениет пен өнерге үлес қосқан ғұламалар туралы мәлімет беру.

III топ

Қазақ киносы мен әдебиеті саласының көрнекті өкілдері туралы баяндау.

III) Толғаныс

I топ: тест тапсырмалары

10 сұрақ

  1. Шығыстың аса көрнекті ғалымы Әбу Насыр әл‑Фараби шығармаларын қай тілде жазды?

    • A) Түрік
    • B) Парсы
    • C) Араб
    • D) Грек

  2. Өз еңбектерінде адам дүниені және оның мәнін сезім мүшелері мен ақыл-ой арқылы таниды деп түсіндірген ғалым:

    • A) М. Қашқари
    • B) Әл‑Фараби
    • C) Ж. Баласағұни

  3. Махмұд Қашқаридың шын аты:

    • A) Махмұд Хусейн ибн Махаммед
    • B) Мұхаммед Қазы Бахадүр
    • C) Әдіб Ахмет Махмұдұлы

  4. Қазақтың әйгілі ғалымы Қыдырғали Жалаиридың шығармасы:

    • A) Жүсіп — Зылиқа
    • B) Шежірелер жинағы
    • C) Хұсрау — Шырын

  5. «Тарих-и Рашиди», «Жаһаннаме» шығармаларын жазған кім?

    • A) Мұхаммед Хайдар Дулати
    • B) Махмұд Қашқари
    • C) Жүсіп Баласағұни

  6. Махмұд Қашқари жасаған саяси-этностық тарихи карта қай ғасырда жарық көрді?

    • A) IX ғасыр
    • B) XII ғасыр
    • C) XI ғасыр

  7. Қожа Ахмет Иассауидің әкесі, атақты ғұлама:

    • A) Ибраһим
    • B) Мұхаммед Қанапия
    • C) Мәті би

  8. Қожа Ахмет Иассауи кесенесі қай қалада салынған?

    • A) Баласағұн
    • B) Сауран
    • C) Йасы

  9. Шоқан Уәлиханов неше жасында дүниеден өтті?

    • A) 30 жасында
    • B) 35 жасында
    • C) 25 жасында

  10. Қазақ шежіресін кім хатқа түсірді?

    • A) Ян Вансина
    • B) М. Ж. Көпеев
    • C) В. Радлов

II топ: семантикалық карта

Берілген ғұламаларды туған жылдарымен сәйкестендіру.

№ Ғұламалар Туған жылдары (нұсқалар)
1 Құрманғазы Сағырбайұлы 1806–1879 жж.
2 Махмұд Қашқари XI ғ. (нақты жылдары әр деректе әртүрлі беріледі)
3 Әбу Насыр әл‑Фараби 870–950 жж.
4 Ахмет Байтұрсынов 1873 ж.
5 Қожа Ахмет Иассауи 1103–1167 жж.
6 Шоқан Уәлиханов 1835 ж.
7 Әлихан Бөкейханов 1866 ж.

Ескерту: Махмұд Қашқаридың туған жылы тарихи деректерде әртүрлі көрсетіледі; бұл тапсырмада негізгі кезеңін (XI ғасыр) белгілеу жеткілікті.

III топ: сәйкестендіру тапсырмалары

A) Тұлға ↔ еңбек

  • 1) Мұхаммед Хайдар Дулати — «Манас» жыры
  • 2) Қыдырғали Жалаири — «Жаһаннаме»
  • 3) Қожа Ахмет Иассауи — «Түрік тілдерінің сөздігі»
  • 4) Әл‑Фараби — «Шежірелер жинағы»
  • 5) Махмұд Қашқари — «Даналық кітабы»
  • 6) Шоқан Уәлиханов — «Данышпандық інжу‑маржаны»

Ескерту: Бұл бөлімдегі атаулар бастапқы мәтіндегі нұсқада берілді; оқушы дұрыс сәйкестендіруді талқылау арқылы нақтылайды.

B) Тұлға ↔ туған/өскен өңір

  • 1) Махмұд Қашқари — Семей облысы
  • 2) Қожа Ахмет Иассауи — Отырар
  • 3) Әл‑Фараби — Қашқари
  • 4) Әлихан Бөкейханов — Сайрам
  • 5) Ахмет Байтұрсынов — Құсмұрын бекінісі
  • 6) Шоқан Уәлиханов — Қостанай облысы

Ескерту: Сәйкестендіру нұсқалары бастапқы мәтіннен сақталды; сабақ барысында дереккөздермен нақтылау ұсынылады.

Тірек-сызба 1

Ғылымның дамуы.

Тірек-сызба 2

Тіл білімінің дамуына үлес қосқан ғалымдар.

Тірек-сызба 3

Әдебиеттің көрнекті өкілдері.

Бекіту, үй тапсырмасы, бағалау

Бекіту сұрақтары

  1. Ғылыми жетістік деп нені айтамыз?
  2. Қазақстанда ғылымның дамуы қандай деңгейде болды?
  3. Мәдениет пен өнердің дамуына баға беріңдер.

Үй тапсырмасы

54-параграфты оқу, мәнжазба жазу.

Бағалау

Топтық жұмыс нәтижесі, жауаптардың дәлдігі және белсенділік бойынша бағаланады.