Қазақша рефераттар

Бай баласы мен жарлы баласы

Мақсат және міндеттер

Оқушыларды Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен шығармашылығымен таныстыру, өлеңдері мен әңгімелерінің мазмұнын ашу және қазақ тіліндегі біліктілігін жетілдіру.

Білімділік

Ы. Алтынсариннің өмірбаяны мен шығармашылығына шолу жасап, негізгі туындыларының мағынасын түсіндіру.

Дамытушылық

Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытып, ойын ашық айтуға және өз пікірін дәлелдеп қорғауға дағдыландыру.

Тәрбиелік

Білімге құштарлықты арттырып, адалдыққа, еңбексүйгіштікке, табиғатты қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу, сабаққа даярлықты тексеру.
  • Кезекшімен жұмыс: сыныптағы оқушыларды түгендеу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Алдыңғы тақырып бойынша сұрақ-жауап жүргізіп, негізгі ұғымдар мен деректерді нақтылау.

III. Жаңа сабақ

Оқушылар жұмыс дәптерін ашып, бүгінгі күн мен тақырыпты жазады. Сабақта қазақтың ұлы ағартушысы, талантты ақын әрі жазушы, педагог Ыбырай Алтынсариннің шығармашылығымен танысып, тілдік біліктілікті жетілдіреді.

Түсіндіру: өмірі мен қызметі

Ыбырай Алтынсарин 1841 жылы Қостанай облысы, Қостанай ауданында дүниеге келген. 3–4 жасында әкесі қайтыс болып, атасы Балғожа бидің қолында өсіп, тәрбиеленеді.

1860 жылы Жайықтың шығысындағы қазақ балалары үшін бастауыш мектеп ашу ісі қолға алынғанда, Ыбырай өзі сұранып, Торғай мектебіне мұғалім болуға рұқсат алып келеді. Мектеп бірден ашылмағандықтан, ол бірнеше баланы өз үйіне жинап, оқытады. Торғай мектебі 1864 жылы ашылады.

1876 жылы Петербург пен Қазан қалаларына барып, орыс ағартушыларының еңбектерін зерттейді. Қазақ тілінде кітап шығаруды мақсат етеді.

1879 жылы Торғай облысы мектептерінің инспекторы қызметіне тағайындалады. 1879–1883 жылдары Торғай, Ырғыз, Троицк, Ақтөбе өңірлерінде жаңа мектептер ашылады. 1883 жылы Торғай қаласында қолөнер мектебі іске қосылады.

Ыбырай қазақ қыздарын оқыту ісіне ерекше мән берді. 1881 жылы Омбы қаласында тұңғыш мұғалімдер мектебі ашылды. Ол оқулықты балаларға білім мен тәрбие берудің негізгі құралы деп қарастырды.

Шығармашылық мұрасы

1879 жылы «Қазақ хрестоматиясы» жарық көрді. Бұл жинақ балаларға арналған өлеңдер мен шағын әңгімелерден тұрады.

Өлеңдері

  • «Кел, балалар, оқылық!»
  • «Өнер-білім бар жұрттар»
  • «Өзен»
  • «Жаз»

Негізгі тақырыптары: өнер-білім, ғылым, табиғаттың әсемдігі.

Әңгімелері

  • «Әке мен бала»
  • «Өрмекші, құмырсқа, қарлығаш»
  • «Бай баласы мен жарлы баласы»
  • «Талаптың пайдасы»
  • «Мейірімді бала»

Тақырыптары: достық, адалдық, еңбексүйгіштік, адамгершілік.

Сөздік жұмысы

Оқушылар жаңа сөздерді топпен, жеке және хормен қайталап, сөздік дәптеріне жазады.

Қазақша Орысша
Дүниеге келді появился на свет, родился
Тілмаш переводчик
Шығыстанушы востоковед
Ағарту просвещение
Дарынды одаренный, талантливый
Зиялы интеллигентный
Талап стремление

Топтық жұмыс және тапсырмалар

I. «Деректер сөйлейді» (оқулықпен жұмыс)

Мұғалім таратқан сұрақтарға жауапты оқушылар оқулықтан тауып, түсініп оқып береді. Әр топ өздігінен жұмыс істейді. Орындауға 5–6 минут беріледі.

1-топ сұрақтары

  1. Ы. Алтынсарин кім болған?
  2. Ы. Алтынсарин қай жылы, қай жерде дүниеге келген?
  3. 1857 жылы қандай оқиға болды?
  4. 1860 жылы Ы. Алтынсариннің өмірінде қандай оқиға болды?
  5. 1864 жылы қандай оқиға болды?
  6. 1876 жылы қандай оқиға болды?

2-топ сұрақтары

  1. 1879 жылы қандай оқиға болды?
  2. 1879–1883 жылдары Ы. Алтынсариннің өмірінде қандай оқиғалар болды?
  3. 1883 жылы қандай оқиға болды?
  4. 1881 жылы қандай оқиға болды?
  5. Ы. Алтынсарин «Қазақ хрестоматиясы» кітабын қай жылы жазды?
  6. 1889 жылы қандай оқиға болды?

Ескерту: Берілген мәтінде 1889 жылға қатысты дерек көрсетілмеген. Бұл сұрақты қосымша дереккөздер арқылы толықтыру ұсынылады.

II. Сөзжұмбақ

Тақырыпты бекіту үшін оқушылар сөзжұмбақ сұрақтарына жауап береді.

  1. Ы. Алтынсарин кім болған?
  2. Ол оқушыларды неге шақырды?
  3. Балалар үшін не жазды?
  4. Ы. Алтынсариннің туған жері қай өңір?
  5. Ы. Алтынсарин – алғашқы кім?
  6. Алтынсарин немен шұғылданды?

Кілт сөз

Ыбырай

Қорытынды, үй тапсырмасы және бағалау

Сабақты қорыту

Сыныппен бірге төмендегі сұрақтар арқылы ой қорытынды жасалады:

  • Бүгін біз қазақтың қандай белгілі тұлғасымен таныстық?
  • Ол кім және оның қандай еңбектерін білесіңдер?
  • Сабақтан қандай әсер алдыңдар?

Сабақ тірек сызба құру арқылы қорытындыланады.

Үй тапсырмасы

  • 4 оқушыға: Ы. Алтынсарин туралы реферат дайындау.
  • Қалған оқушыларға: Ы. Алтынсариннің шығармашылығын әңгімелеу.
  • Өзіне ұнаған бір өлеңін жаттау.

Бағалау

Сабаққа белсенді қатысқан оқушылардың жұмысы әділ бағаланады.

Сау болыңдар!