Бұл жерде мені тренерім - Тұрсынбаев Абай ағай жылы жүзбен күтіп, білім берген болатын
Білім берудің алтын ережелері
Мен — Оңтүстік Қазақстан облысы, Түркістан ауданы, Қос-Қорған жалпы орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Жаппаров Шарипжан Рахимович. 2013 жылы Шымкент қаласындағы «Өрлеу» біліктілікті арттыру институтында Кембридждің деңгейлік курсына алғашқылардың бірі болып, ІІІ деңгей бойынша оқуға бардым. Бұл курста тренерім Тұрсынбаев Абай ағай жылы жүзбен қарсы алып, бағыт-бағдар берді.
Курстан кейін бала тәрбиесі мен білім беру үдерісі туралы көзқарасым түбегейлі өзгерді. Өмірде де, қызметте де табысқа жетудің ең қажетті дағдыларының бірі — қарым-қатынас. Демек, балаға өз ойын еркін жеткізуге көбірек мүмкіндік жасап, жеткілікті уақыт беруді үйренуіміз қажет.
Ойлануға уақыт беру — оқытудың негізі
Ғалымдардың зерттеуіне сүйенсек, адам қойылған сұрақты түсініп, толыққанды жауап құрастыру үшін шамамен 7 секунд уақыт қажет етеді. Ал біз, мұғалімдер, оқушыларға жауап беруге шынымен уақыт береміз бе? Берсек, қанша уақыт береміз?
«Кез келген қиындықтар мен жетістіктер адамдармен қарым-қатынас жасау барысында туындайды» (В. Зеланд).
Оқушы жетістік пен қиындықты салыстыра отырып, өзіне де, өзгеге де баға беруді үйренеді: әр сұраққа сыни тұрғыдан ой жүгіртіп, жауап іздейді; өмірде алған білімін функционалды түрде қолдануға дағдыланады.
Сын мен қолдаудың тепе-теңдігі
Баланы үздіксіз сынап-мінеуден аулақ болған жөн. Бала — өсіп келе жатқан тұлға; әр нәрсенің өз шегі мен мөлшері бар. Тәрбие үдерісінде дұрыс қолдау көрсетпей, әр әрекетінен мін іздей берсек, бала тұйықталып, адамдарға деген көзқарасы өзгеруі мүмкін.
Деструктивті сыншылдықтың зияны мен зардабы адамзат тарихындағы барлық соғыстардың шығынынан да асып түседі.
Мақсат қоюға үйрету: таңдау мен жауапкершілік
Баланы өз алдына мақсат қоюға, жеке мүддесін анықтауға және қорғауға үйрету маңызды. Ашып айтқанда, баланың таңдауын дұрыс түсінуге, қалауына құрметпен қарауға, арманына жету үшін күресе білуге бағыттау керек.
Ата-ана баласын қаншалықты жақсы көрсе де, оның жанында өмір бойы бірге жүре алмайды. Сондықтан баланы өмірдің қиындығы болатынына, қиындықты еңсерудің артында жетістік тұрғанына сендіріп тәрбиелеу қажет.
Конфуцийдің сөзі осы ойға дәл келеді:
«Балаға балық ұстап берсең — бір рет жейді. Ал сен оған қармақ беріп, балық аулауды үйретсең — ол өмір бойы тоқ болады».
Ресурстарды мақсатқа сай пайдалану
Өмір қысқа, ал бізге берілгеннің бәрі шектеулі. Сондықтан уақытты дұрыс пайдалану қажет. Ол үшін барлық ресурстарды — күш-жігерді, уақытты, қаржыны және басқа мүмкіндіктерді — тиісті мақсатқа жұмсаған жөн (Д. В. Ковпак).
Есте сақтау — білім сапасының өзегі
Үш айлық курста үйренген әдіс-тәсілдерді қолдана отырып, мен бір мәселеге ерекше мән берудің қажет екенін түсіндім: оқушының білім сапасын арттыру үшін ең алдымен оның есте сақтау қабілетіне назар аудару керек.
Оқушы бүгін сабақты өте жақсы меңгеріп, «беске» жауап беруі мүмкін. Бірақ бір аптадан кейін сұрасаңыз, есінде 10% ғана қалуы ықтимал, ал ол азғантай үлес уақыт өте жоғалып кетеді.
Есте сақталмаған білім — толыққанды білім емес: оны өмірде қолдану қиын.
Хадис кітабынан мына ойды оқып, өзіме үлкен сабақ алдым: «Білімнің апаты — есте сақтамау немесе оны қызығушылығы жоқ адамға үйретіп, алтынға тең уақытыңды босқа өткізу».
Сол күннен бастап сабақтарымда оқушының есте сақтауына жүйелі түрде мән беріп, нәтижесін көре бастадым: әр сабаққа мұқият дайындалып, оқушылардың нені үйренгенін нақтылап, тақырыпты оңай есте сақтауға көмектесетін қадамдарды жоспарлайтын болдым. Бұл жұмыс маған да жігер беріп, құлшынысымды арттырды.
Үлгермеушіліктің негізгі себептері
Кейде үлгерімі төмен оқушылардың себебін анықтауға тырысқанда, көбіне екі негізгі факторға тірелемін.
1) Қызығушылықтың төмендігі
Мұнда ата-ананың ықпалы ерекше: кейде олар баласының келешегіне жеткілікті көңіл бөлмейді. Сонымен қатар, мұғалімнің оқушымен жеке жұмыс жүргізбеуі де әсер етеді.
Мұғалім алдымен оқушының қабілетін анықтап, содан кейін ғана нақты жоспармен жұмыс істеуі керек. Бұл процесте психологпен және ата-анамен ақылдасу — алға жылжудың маңызды шарты.
2) Денсаулық және психологиялық жағдай
Оқушының отбасындағы ахуалы, қоршаған ортасы, достарымен қарым-қатынасы оның оқуына тікелей әсер етеді. Кейде мәселенің түп-төркіні — мектепте не отбасында оқушының дұрыс бағаланбауы.
Баланы қолдамай, үнемі «тәрбиелеу—жазалау» тәсіліне ғана сүйенсек, үлкен қателікке ұрынамыз.
Бір мысал: өсімдікке су қажет екенін бәріміз білеміз, бірақ суды шамадан тыс құйсақ, өсімдікке зиян келеді. Балаға да кей кездері еркіндік беру керек. Дегенмен, әр істі бастамас бұрын мұқият ойланған дұрыс: оймен істесең, нәтиже де ойдағыдай болады.
Ым-ишарат тілі: сөзден де күшті сигнал
Адамдардың қарым-қатынасындағы бейвербалды белгілердің рөлін зерттей келе, Алан Пиз еңбектеріне және өз бақылауларыма сүйеніп, мына ойға тоқталғым келеді: хабардың едәуір бөлігі сөз арқылы емес, қимыл-қозғалыс пен дауыс ырғағы арқылы беріледі.
Хабардың 55% — ым-ишарат, қимыл-қозғалыс арқылы жеткізіледі.
38% — интонация, дауыс ырғағы арқылы беріледі.
Тек 7% — сөздердің тура мағынасы арқылы жеткізіледі.
Ескерту: бастапқы мәтіндегі «Толық нұсқасын жүктеу» тіркесі бұл материалда сілтеме берілмегендіктен алынып тасталды.