Ағаш өңдеу және зергерлік өнер Сабақтың мақсаты
Сабақ туралы мәлімет
Бұл сабақта ағаш өңдеу және зергерлік өнердің ою-өрнекке қатысты негізгі ұғымдары қарастырылады. Оқушылар ағаш пен зергерлік бұйымдарды көркемдеп өңдеуге арналған құрал-саймандармен танысып, олардың қызметін түсінеді.
Сабақтың тақырыбы
Ағаш өңдеу және зергерлік өнер
Көрнекілігі
- Плакат
- Интерактивті тақта
Сабақтың мақсаты
Оқушыларды ағаш және зергерлік ою-өрнектерді көркемдеп өңдеуге арналған құрал-саймандармен таныстыру, әр құралдың қызметін түсіндіріп, қауіпсіз әрі мәдениетті еңбек дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік және дамытушылық міндеттері
- Эстетикалық, экологиялық және ұлттық тәрбие беру.
- Еңбекқорлыққа және еңбек мәдениетіне тәрбиелеу.
- Еңбекке қызығушылықты арттыру, іскерлік пен икемділікті дамыту.
Сабақтың әдістері
Қолөнер шеберлері және еңбек жағдайы
Қазақ қолөнер шеберлерінің күнделікті еңбегінің ауыр болуының басты себептерінің бірі — көпшілігінде арнайы жабдықталған шеберханалардың болмауы. Әсіресе зергерлер, етікшілер және ұсақ-түйек бұйым жасайтын басқа да шеберлер қыс-жаз демей көбіне өз үйінде немесе тапсырыс берушінің мекенжайында жұмыс істеген.
Негізгі ерекшелік
Шикізат пен құрал-саймандар көшіп-қонуға ыңғайлы, шағын әрі ықшам болған. Сондықтан шеберлер жаз айларында елмен бірге жайлауға көшіп, шағын киіз үйінде де жұмысын жалғастыра берген.
Ағаш бұйымдарын ою-өрнекпен көркемдеу
Ағаштан жасалатын бұйымдарды көркемдеп өңдеудің ең көне түрлерінің бірі — ою-өрнек. Адамдар ғасырлар бойы тұрғын үй жабдықтарын, ат-әбзелдерін және қолөнер бұйымдарын өрнекпен сәндеп отырған.
Тарихи мысал
Сақтар дәуірінде ағашқа бедерлеп мүсіндеу өнері кең тараған. Олар ағаштан ойылған шағын мүсіншелер арқылы ер-тұрман әбзелдерін және тұрмыстық бұйымдарды көркемдеген.
Өрнек түрлері мен тәсілдері
Өрнекті оюдың бірнеше тәсілі бар. Солардың бірі — геометриялық өрнек. Ол ағаш бетіне геометриялық пішіндер (үшбұрыш, төртбұрыш, шаршы) түсіріп, оларды бөліктерге жіктеу арқылы орындалады.
Өрнектің сапасы пышақ пен қашаудың өткірлігіне тікелей байланысты. Құрал неғұрлым өткір болса, ойық сызықтары анық әрі таза шығады.
Жұқалай тіліп салу тәсілі
Екінші тәсіл — өрнектің ізін пышақпен тіліп, жиектерін көлбеулей жұқалап жону арқылы орындалатын әдіс. Бұл тәсіл өрнек сызығын айқындап, жиектеріне жеңіл рельеф береді. Мұндай ою бірнеше әдіспен орындалуы мүмкін, алайда негізгі қағида — дәлдік пен бірқалыпты жону.
Терминдер
- Өрнек
- Кез келген бұйымның бетіне түсірілетін, біртұтас байланысқан әшекей бейне.
- Ою
- Өрнекті пышақпен кесу, шабу немесе ойып өңдеу арқылы бедер қалыптастыру үдерісі.
Көркемдеп өңдеу кезеңдері
- 1 Бұйым негізін талапқа сай тазалау.
- 2 Бұйымның барлық бөліктеріне өрнектерді жоспарлау.
- 3 Өрнектерді кесу (оюлау).
- 4 Бұйымды бояу және өң беру.
- 5 Боялған бұйымды лактау.
Ағаш ою құралдары және негізгі ережелер
Ағаш материалдарын оюға қажетті басты құралдар — қашау және үшкір пышақ. Бұл құралдар өрнектің сызығын дәл түсіріп, материалды таза қиюға мүмкіндік береді.
Кең қолданылатын қашау түрлері
- Үшкір пышақ
- Тік жүзді қашау
- Ойық жүзді қашау
Негізгі қағида
Ағаш оюдың бірнеше тәсілі болғанымен, барлығына ортақ талап — құралдың өткірлігі, қолдың дәлдігі және жұмыс реттілігін сақтау. Дайындаманы алдын ала тазалау мен өрнекті дұрыс жоспарлау нәтижеге тікелей әсер етеді.