Қан тамырларынан қан айналу
Жаратылыстану пәндерінде интерактивті модульдік оқыту технологиясы
Интерактивті модульдік оқыту технологиясын жаратылыстану пәндерінде тиімді қолдану жеке тұлғаны қалыптастыруға, оқушының оқу мақсаттарын айқындауына және білім сапасын жүйелі көтеруге мүмкіндік береді. Бұл тәсіл сабақ мазмұнын кезең-кезеңімен меңгертіп, әр оқушының белсенді қатысуын қамтамасыз етеді.
Модульдік құрылым: 4 сабақтан тұратын жоспар
№1 сабақ
Таныстыру және түсіндіру- Оқушыларды сабақтың модульдік құрылымымен таныстыру.
- Әр оқушыға қойылған мақсаттарды айқындап, күтілетін нәтижені нақтылау.
- Тақырыпты түсіндіру және тірек-сызба құрастыру.
№2 сабақ
Қорытындылау және тексеру- Материалды қорытындылау, негізгі ұғымдарды жүйелеу.
- Әр оқушымен жеке тексеру жұмыстарын жүргізу.
- Адам мен құрбақа қанының құрылыстарын салыстыра таныстыру.
№3 сабақ
Рөлдік ойын және топтық жұмыс- Рөлдік ойын: «Қан институты».
- Топтық жұмыс арқылы зерттеу, талқылау және дәлелдеу дағдыларын дамыту.
№4 сабақ
ЗачетМодуль бойынша қорытынды бағалау: білімді тексеру, түсінікті нақтылау және оқу мақсаттарына қол жеткізу деңгейін анықтау.
№1 сабақ: «Қан» тақырыбы
Бұл сабақ модульдің кіріспе бөлігі ретінде оқушылардың қызығушылығын оятып, қанның ағза үшін маңызын түсіндіруге бағытталады.
1) Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалім сабақты модульдік тәсілдің кіріспесі ретінде тарихи-танымдық деректермен бастай алады: адамзат қанға ұзақ уақыт бойы ерекше мән беріп, оны «қасиетті күш» деп қабылдаған.
Мысалы, ерте дәуірде гректер құдайға жыл сайын адамды құрбандыққа шалып отырған. Бұл әрекеттер қанның жұмбақ сырын түсінуге ұмтылыстың көрінісі болды.
Қан — ағзаның «ішкі байланыс жүйесі»
Қан — ағзадағы ең маңызды дәнекер ұлпа. Мемлекетті көлік және байланыс жүйесінсіз елестету қиын болса, адам ағзасын да қансыз елестету мүмкін емес.
Қан тамырлары арқылы бүкіл денеге оттегі, су, ақуыз және басқа да заттар тасымалданады. Ғылым дамыған сайын қанның көптеген қыр-сыры анықталды.
Ойлануға сұрақ: Неліктен адам көп қан жоғалтса, өміріне қауіп төнеді, ал дер кезінде қан құю өмірді сақтап қала алады?
Осы және басқа да сұрақтарға жауапты «Қан» тарауына арналған модульдік сабақтар барысында бірізді түрде қарастырамыз.
2) Лекция және тірек-сызба
Тірек-сызбалар қосымша материалдарда беріледі. Лекция бөлімінде қанның ұлпа ретінде ерекшелігі және негізгі қызметтері жүйеленеді.
Қанның негізгі қызметтері
- Қан тамырлары арқылы үздіксіз айналымды қамтамасыз етеді.
- Оттегін тасымалдайды.
- Қоректік заттарды жеткізеді.
- Көмірқышқыл газын әкетуге қатысады.
- Тыныс алу үдерістерін қолдайды.
- Ас қорыту және бөліп шығару жүйелерімен өзара байланыста жұмыс істейді.
Қорғаныш және реттеу рөлі
Қан дене температурасын реттеуге қатысады: ішкі мүшелерге қанның көбірек құйылуы тері температурасының көтерілуіне әсер етеді.
Ағзаға бөгде заттар енгенде лейкоциттер қорғаныш қызметін атқарады: олар зиянды бөлшектерді залалсыздандыруға қатысады, соның нәтижесінде ағзаның қорғаныштық қасиеті іске қосылады.
Сонымен қатар қан гуморальдық реттелуге қатысып, ішкі секреция бездерінің гормондарын тасымалдайды.
Тарихи дерек: қызыл қан түйіршіктерінің ашылуы
Қанды зерттеген итальяндық анатом әрі дәрігер Марчелло Мальпиги микроскоп арқылы қан құрамында қалқып жүрген қызыл түйіршіктерді байқаған. Алайда ол оларды бастапқыда қан жасушалары емес, май түйіршіктері деп есептеген.
Кейін микроскопты жетілдірген голландиялық зерттеуші Антоний Левенгук олардың қан түйіршіктері екенін дәлелдеп, ғылымда қан жасушалары туралы түсініктің қалыптасуына жол ашты.