Ыбырай Алтынсарин әңгімелері
Сабақ туралы жалпы мәлімет
Пәні мен сыныбы
Қазақ әдебиеті, 9-сынып
Тақырыбы
Ыбырай Алтынсарин әңгімелері
Сабақтың мақсаты
- Ы. Алтынсариннің шығармашылығымен тереңірек таныстыру.
- Әңгіменің тақырыбы мен жазушының идеялық мұратын мәтінге сүйене отырып ашу.
- Ы. Алтынсариннің «ел болу» идеясының өміршеңдігіне көз жеткізу.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Әдіс-тәсілдер
Сын тұрғысынан ойлау: ой қозғау, топтастыру, кластер стратегиясы.
Көрнекіліктер
- Ыбырай әңгімелерінің тақырыптарына қатысты суреттер жиынтығы.
- Сызба-кестелер, тірек-сызбалар, семантикалық карта.
- Ы. Алтынсариннің өмірі мен шығармалар жинағы.
- Слайд-шоу, мультимедиалық проектор.
Жаңа тақырыптың өзегі
«Әңгіме» ұғымы
Әңгіме — адам өмірінің белгілі бір сәтін, оқиғаның бір үзігін ықшам сюжет арқылы бейнелейтін көркем шығарма.
Ыбырай Алтынсариннің әдебиеттегі орны
Ыбырай Алтынсарин — қазақ балалар әдебиетінің атасы, әңгіме жанрының негізін салушылардың бірі. Ол бүкіл ғұмырын қазақ балаларын оқыту мен тәрбиелеуге арнады. «Қазақ хрестоматиясына» енген әңгіме-новеллаларында жастарды еңбекті сүюге, білім мен өнерге ұмтылуға, Отанын сүюге, талапты да жігерлі, кішіпейіл де мәдениетті болуға үндейді.
Тақырыптық-идеялық бағыт
Ыбырай әңгімелерінің мазмұнынан ұстаз-тәрбиеші ретінде алға қойған адамгершілік мұраттары айқын көрінеді:
Сабақ барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу.
- Оқушыларды түгелдеу.
- Оқу құралдарының дайындығын тексеру.
Үй тапсырмасын пысықтау
XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында өмір сүрген әдебиет өкілі Ы. Алтынсариннің шығармалары бойынша меңгерген білімді талдау және қорытындылау.
Жаңа сабақты түсіндіру
Жаңа тақырып слайд арқылы түсіндіріледі.
Мағынаны тану: кластер стратегиясы арқылы бүгінгі білімді толықтыру мақсатында Ыбырай әңгімелерінің тақырыптарымен танысу.
Топтастыру: әңгімелердің бағыттары
Ой қозғау кезеңінде оқушылар Ыбырай әңгімелерін тақырыптарына қарай топтастырады:
Еңбекке баулитын шығармалар
Еңбекқорлық, төзім, жауапкершілік идеясын ашады.
Өнер-білімді үлгі ететін шығармалар
Оқу, ізденіс, мәдениет пен өнерге ұмтылуды дәріптейді.
Адамгершілікке тәрбиелейтін шығармалар
Әділдік, мейірім, кішіпейілдік, кісілік қасиеттерді нығайтады.
Ыбырай мұрасы: ұстаздық, аудармалар, «Қазақ хрестоматиясы»
- Ыбырайдың ұстаздық қызметі және ағартушылық ұстанымы.
- Аудармалары арқылы білім мен мәдениет көкжиегін кеңейтуі.
- «Қазақ хрестоматиясының» оқу-ағарту ісіндегі мәні.
- Ыбырай өлеңдерін жатқа айту арқылы тіл мен ойды дамыту.
Негізгі ұстаным
Әр әңгімедегі негізгі идеяны мәтіннен дәлел келтіре отырып ашу және автордың көздеген мақсатын таныту.
Ой толғаныс: «Өнерлінің өрісі кең…»
Қорытынды бөлімде оқушылар Ыбырай әңгімелеріндегі талап етілетін құндылықтарды жинақтап, негізгі идея мен тәрбиелік мәнін айқындайды.
1-топ: Ойтолғаныс
Тақырып: «Ыбырай — әңгіме шебері»
2-топ: Арнау
Тақырып: «Ізбасар ұрпағы — мына біз»
3-топ: Мақала
Тақырып: «Ата тәрбиесі мен ғибрат»
Бағалау және талдау құралдары
«Әдебиет лотосы»
Әр топтан оқушы-бақылаушы сайланып, кесте бойынша Ыбырай әңгімелеріне талдау жасалады.
Семантикалық картамен жұмыс
Ыбырай Алтынсарин әңгімелерінің тақырыптық бағыты, идеясы және тәрбиелік мәні бойынша сәйкестендіру тапсырмалары орындалады.
Қорытынды
Сабақ барысында оқушылар Ы. Алтынсариннің әңгімелері арқылы еңбек, білім, өнер және адамгершілік құндылықтарының мәнін мәтінмен дәлелдей отырып түсінеді; ағартушының ел болашағына қатысты идеяларының өміршеңдігіне көз жеткізеді.