Қайырымдылық - адамгершілік белгісі

Қайырымдылық – адамгершіліктің айқын белгісі

Қайырымдылық — адамның ішкі мәдениетін, жүрек жылуын және қоғамға жауапкершілігін танытатын қасиет. Бұл тақырыптағы тәрбиелік жұмыстың негізгі мақсаты — дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған, рухани деңгейі жоғары, иманды әрі ибалы, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсете білетін, бойына игі қасиеттерді жинаған тұлға тәрбиелеу.

Сонымен бірге оқушының бойына халықтың тілі мен салт-дәстүрін сіңіру, елжандылыққа, достыққа, өзара көмекке және қайырымдылыққа баулу — тәрбиенің өзегі.

Түрі

Дәстүрлі емес тәрбие сағаты

Әдістері

Топтастыру, сұрақ-жауап, жағдаяттық талдау

Көрнекіліктер

Нақыл сөздер, плакаттар, суреттер, ой қозғау тапсырмалары

Нақыл сөз — ойдың өзегі

«Адамгершілік тәрбиесінің міндеті — оқушыны қайырымдылыққа тәрбиелеу».

И. Песталоцци

«Адам өз өмірінің қожасы, сондықтан өз бағытын өзі жасауы керек».

Әл‑Фараби

Ой түйін

Әдептілік — сыртқы жүріс-тұрыстан ғана емес, адамның өзгеге деген құрметінен, кішіпейілділігінен, күнделікті қарым-қатынастағы мейірімінен көрінеді. Әдептілік — ар-ұяттың, адамдықтың өлшемі; ал тұрпайы мінез — надандықтың белгісі.

«Жақсыдан — шарапат»

Қазақта «Жақсыдан — шарапат, жаманнан — кесапат» деген мақал бар. Мұндағы шарапат — қайырым мен мейірімнің синонимі. Шарапатты іс кез келген адамның қолынан келеді, бірақ оны жүрегі таза, рухани әлемі бай, адамгершілігі биік жан ғана шынайы ниетпен жасайды.

Шарапатты адамның болмысы

Өзгенің жағдайын өз қамындай қабылдайды.
Қиындықта амал табуға ұмтылады.
Сөзімен де, ісімен де демеу бола біледі.

Өлең жолдары (тәрбиелік ишара)

Өзек қуа ағады, өзен судың саласы,
Алыстан сәлем береді — әдепті елдің баласы.

Мақал-мәтелмен ой ұштау

«Сөздің көркі — мақал» дейді халқымыз. Аз сөзге көп мағына сыйғызған мақал-мәтелдер арқылы әдеп, достық, құрмет секілді құндылықтар ұрпаққа аманат болып жеткен. Төмендегі жұптарды толықтыру — оқушының сөздік қорын да, өмірлік бағдарын да байытады.

Жалғастыр: мақалдың екінші бөлігін тап

Бірінші бөлігін оқыңыз, жалғасын табыңыз.

1. Әдепті бала — арлы бала, … Әдепсіз бала — сорлы бала
2. Дос жылатып айтады, … Дұшпан күлдіріп айтады
3. Сыйлай білсең кәріні, … Жарылқаймын бәріңді
4. Аға әдепті болса — іні әдепті, … Апа әдепті болса — сіңлі әдепті
5. Ардагер аға алдында тұрсын, … Әдепті іні ортасында тұрсын
6. Балапан ұяда не көрсе, … Ұшқанда соны іледі

Қайырымдылық пен адамгершілік: мәні мен өлшемі

Қайырымдылық деген не?

Қайырымдылық — жетімдерге, мүмкіндігі шектеулі жандарға, қарт кісілерге рухани және материалдық көмек көрсету. Ол жылы сөзбен демеу болудан бастап, күнделікті шаруасына жәрдемдесуге, қажет кезде қолдау көрсетуге дейінгі кең ұғым.

Адамгершілік нені білдіреді?

Адамгершілік — қоғам өмірінің заңдылықтарына сай адамдар арасындағы қарым-қатынасты реттейтін ізгілік ұстанымдарын саналы түрде ұғыну және ұстану. Ол құрметтен, сенімнен, шыншылдықтан, өзгенің мүддесі үшін жауапкершілік ала білуден байқалады.

Асыл қасиеттердің тізбегі

Әдептілік, имандылық, мейірімділік, қайырымдылық, ізеттілік, әділдік, өзара көмек, достық, үлкенді сыйлау, кісілік — бұлар адамды адам ететін негізгі қасиеттер.

Сұрақ-жауап: күнделікті мәдениет негіздері

Қарапайым сұрақтар арқылы оқушының күнделікті қарым-қатынас әдебін қаншалықты меңгергенін байқауға болады.

Тапсырма

Сұраққа сәйкес дұрыс жауапты таңдаңыз.

1. Адамдар бірін-бірі көргенде қандай сөз айтады?: Сәлемдесу
2. Бала бойындағы жақсы қасиеттердің бірі?: Әдептілік
3. Жақсы оқитын, көп білетін оқушы?: Білімді
4. Отбасында ата-ана, мектепте ұстаз балаға нені үйретеді?: Тәрбиені
5. «Өкпелемеңіз» сөзіне мағыналас сөз?: «Ренжімеңіз»
6. Қазақ халқында қыз балаларды қандай мінезді болуға тәрбиелеген?: Инабатты
7. Қиын жағдайда досыңа не істеу керек?: Көмектесу
8. Үйренуге құмар, талпынатын балаларды қалай атаймыз?: Талапты

Жағдаяттық сұрақтар: өмірде қалай әрекет етеміз?

Әдеп пен қайырымдылық — тек сөз емес, нақты әрекет. Төмендегі жағдаяттар оқушыны ойлануға, өз ұстанымын негіздеуге және дұрыс шешім қабылдауға жетелейді.

1) Еңбекке көзқарас

Еңбек сабағында оқушылар күректің сабын дайындауға кірісті. Барлығы ынтамен жұмыс істеп жатқанда, Арман ғана алаңдап, басқа нәрсеге көңіл бөлді. Мұғалім ескерту жасағанда, ол: «Мен болашақта дәрігер боламын. Маған күректің керегі жоқ», — деп тәкаппарлық танытты. Мұндай жағдайда мұғалім қандай түсіндіру жұмысын жүргізуі керек?

2) Қоғамдық көліктегі әдеп

Автобуста алдыңғы орынға отырып қалдың. Келесі аялдамада қарт кісі мен балалы әйел мінді. Орын бос емес. Сен кімге орын бересің? Себебін түсіндір.

3) Қартқа құрмет

Сәкен мен Мұрат автобуста соңғы орындыққа қатар отырып алды. Бір сәттен соң қарт әже кіріп, қастарына келіп тұрды. Олар не істеуі тиіс? Сен олардың орнында болсаң, қалай әрекет етер едің?

4) Достықтың өлшемі

Света мен Самал — жақын достар. Бір күні Самал самса алатын ақшасын жоғалтып алды. Ал Света самса сатып алып, өзі ғана жеп тұрды да: «Саған берер едім, бірақ анам ұрсады», — деді. Мұндай жағдайда дұрыс шешім қандай? Нағыз дос қалай әрекет етеді?

5) Жолдағы ізет

Қанат велосипедпен жарысып келе жатып, жол шетінде тұрған қарияны көреді. Егер жол берсе, қатарынан қалып қоюы мүмкін. Жарысқа беріліп, Қанат қарияның жолын кесіп өтеді. Бұл әрекет дұрыс па, әлде бұрыс па? Неліктен?

Қорытынды ой

Өзіңнен басталатын ізгілік

Қайырымдылықты түсіну — оны әрекетке айналдырумен өлшенеді. Әр адамда намыс оты болады: ол игі іске жетелейді, қайрат пен жігер береді. Ерік-жігерің болса, ақылың болса, өз бағытыңды өзің жасай аласың. Еркін еңбектің ертеңгі игілігі де өз қолыңда.

Сұрақ

Қайырымдылық дегенді сен қалай түсінесің? Өміріңде қайырымды іс жасап көрдің бе — ол қандай жағдай еді?