Қазақша рефераттар

Терісінде тер, май және сүт бездері мен түктерінің болуы

Сабақтың мазмұны

Білімділік

Адамның тірі ағзалар жүйесіндегі орны, шығу тегі, тарихи даму кезеңдері және әлеуметтік тұлға ретіндегі ерекшеліктері туралы түсінік қалыптастыру.

Дамытушылық

Оқу материалымен мәтін және сызбанұсқа түрінде жұмыс істеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Белсенділікке, табандылыққа және ізденімпаздыққа тәрбиелеу.

Ой қозғау: «Адам қайдан жаралған?»

Адам қайдан жаралған? Осынау бір сұрақты
Топшылаймыз сан алуан, жауабы жоқ тұрақты.
Ұғынамыз ғылымнан, топшылаймыз діндерден:
Адам қайдан туылған — тәйірі, оны кім көрген?

Судан ба, әлде оттан ба, жерден бе, әлде күннен бе?
Бардан ба, әлде жоқтан ба, маймылдан ба, пілден бе?
Әр нәрсеге үңілдік, ұқсап бақтық әркімге.
Ақыры кеп жүгіндік, ғұлама шал Дарвинге.

Мен адамнан жаралдым, ниетім жоқ айнуға.
Баласымын Адамның, ұқсағым жоқ маймылға.
Кісі емеспін — АДАММЫН!

Бұл үзінді адам шығу тегі туралы түрлі көзқарастарды салыстырып, ғылыми түсіндіруге жетелейтін ой тастайды.

Антропология: нені зерттейді?

Адамның шығу тегі мен тарихи даму кезеңдерін, сондай-ақ нәсілдік ерекшеліктерін зерттейтін ғылым саласы антропология деп аталады.

Жан Батист Ламарк (1744–1829)

Адамның тік жүруге бейімделген, маймыл тектес арғы ата-тектен шыққанын айтты.

К. Линней

1735 жылы шыққан «Табиғат жүйесі» еңбегінде адам мен маймылды сүтқоректілер класына жатқызып, бір туысқа біріктірді.

Ч. Дарвин

1871 жылы жарық көрген «Адамның шығу тегі және жыныстық сұрыпталу» еңбегінде адамды тіршіліктің тарихи дамуындағы ең жоғары буын ретінде сипаттап, адам мен адамтәрізді маймылдардың ортақ арғы тегі бар деген тұжырым жасады.

Адамның жануарлар дүниесіндегі орны

Жүйелік орны (қысқаша)

  1. 1Хордалылар типі
  2. 2Омыртқалылар тип тармағы
  3. 3Сүтқоректілер класы
  4. 4Ұрықжолдастылар (плаценталылар) класс тармағы
  5. 5Приматтар отряды
  6. 6Адамтәрізді маймылдар отряд тармағы
  7. 7Адамдар туысы
  8. 8Саналы адам түрі (Homo sapiens)

Неге бұлай жіктеледі?

Жіктеу адамның әрбір жүйелік топқа тән ұқсас белгілеріне сүйенеді. Төменде негізгі мысалдар берілген.

Хордалылар
Ұрық дамуы барысында хорданың, жүйке түтігінің және жұтқыншақтың екі бүйірінде желбезек саңылауларының пайда болуы.
Омыртқалылар

Омыртқа жотасының болуы.

Мидың бес бөлімге бөлінуі (алдыңғы, аралық, ортаңғы, сопақша ми және мишық).

Екі жұп аяқтың (алдыңғы және артқы) болуы; жүректің құрсақ жағында орналасуы.

Сүтқоректілер

Терідегі тер, май және сүт бездері, түктің болуы.

Ми қыртысының күрделі дамуы; тістердің топтарға жіктелуі (күрек, сойдақ, кіші және үлкен азу тістер).

Көкеттің болуы; қалдық белгілер мен арғы ата-тек белгілерінің кейде қайталануы.

Ұрықжолдастылар (плаценталылар)
Ұрпағын тірі тууы және сүтпен асырауы; сүт бездерінің ұшында емшектің болуы және т.б.

Рудимент пен атавизм

Рудименттік белгілер

Рудимент — ата-тектен сақталған, қызметі әлсіреген немесе жойылған қалдық белгілер.

  • Құйымшақ
  • Соқырішек (аппендикс)
  • Құлақ айналасындағы бұлшық еттер
  • Терідегі түк (әлсіз көрініс беруі)

Атавизм белгілері

Атавизм — арғы ата-текке тән белгілердің жеке дараларда қайта байқалуы.

  • Денесін қалың түк басқан баланың дүниеге келуі
  • Көп емшекті немесе құйрықты нәрестенің тууы

Адам эволюциясының қозғаушы күштері

Биологиялық факторлар

  • Тұқым қуалайтын өзгергіштік
  • Табиғи сұрыпталу
  • Тіршілік үшін күрес

Әлеуметтік факторлар

  • Еңбек әрекеті
  • Сөз (тіл)
  • Ақыл-ой, ойлау, сана
  • Еңбектің қоғамдық сипаты

Шығармашылық тапсырма

«Алғашқы адамның бір күні» тақырыбында қысқа әңгіме құрастырыңыз: орта, еңбек, қарым-қатынас және қауіп-қатер факторларын қамтыңыз.

Қорытындылау: тест тапсырмалары

  1. 1) Рудиментті табыңыз:

    а) түкті адам ә) аппендикс б) құйрықты бала

  2. 2) 1871 жылы шыққан «Адамның шығу тегі және жыныстық сұрыпталу» еңбегінің авторы кім?

    а) Ж. Б. Ламарк ә) Ф. Энгельс б) Ч. Дарвин

  3. 3) Адамның тарихи дамуы қалай аталады?

    а) онтогенез ә) филогенез б) антропогенез

  4. 4) Жеке дараларда арғы ата-тек белгілерінің қайта көрінуі қалай аталады?

    а) рудимент ә) атавизм б) гомологиялық мүше

  5. 5) Еңбек әрекеті, сөз, ойлау антропогенездің қозғаушы күштерінің қай факторына жатады?

    а) әлеуметтік ә) биологиялық б) экологиялық

  6. 6) Тұқым қуалайтын өзгергіштік және тіршілік үшін күрес антропогенездің қай факторына жатады?

    а) әлеуметтік ә) биологиялық б) аналогиялық

  7. 7) Адамдағы соқырішек пен үшінші қабақ ата-тектен қалған белгілерге жатады. Осындай белгілердің ғылыми атауы:

    а) рудимент ә) атавизм б) гомология

Жауап кілті

1 — Ә

2 — Б

3 — Б

4 — Ә

5 — А

6 — Ә

7 — А

Бағалау

Оқушылардың тест нәтижелері, талқылауға қатысуы және шығармашылық тапсырманы орындауы бойынша бағаланады.