Өрнекті пышақпен тілу
Топтама сабақтарының тізімі
-
1) Бұйымдарды өрнектеу
-
2) Металды көркемдеп өңдеу
-
3) Ұлттық ою-өрнектердің қолданылуы және оюды қию әдістері
-
4) Ағаш бұйымдарын көркемдеп өңдеу ерекшелігі
Сабақ туралы мәлімет
Сабақтың тақырыбы
«Ағаш бұйымдарын көркемдеп өңдеу ерекшелігі»
9-сынып
Сабақтың түрі
Сарамандық сабақ
Оқыту әдістері
Мақсаттар
Негізгі мақсат
Оқушыларға ағашты көркемдеп өңдеу барысында бедерлеп ою әдісін меңгерту.
Дамытушылық мақсат
Икемділік, іскерлік және шеберлікті қалыптастырып, ұқыптылыққа баулу.
Тәрбиелік мақсат
Еңбекке және эстетикалық талғамға тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылардың сабаққа қатысуын бақылау.
- Сабаққа дайындықты тексеру.
2) Өткен материалды қайталау
Алдыңғы тақырыптар бойынша негізгі ұғымдар мен құралдарды қысқаша еске түсіру.
3) Жаңа сабақ
Көркемдеп өңдеу жұмысының нәтижелі болуы ең алдымен ағашты дұрыс таңдауға байланысты. Бедерлеп оюға майқарағай, терек, үйеңкі секілді жұмсақ ағаш түрлері қолайлы. Мұндай материалдың бетіне нәзік ойықша, үшбұрыш және өзге де өрнектерді түсіру мен әрлеу жеңіл орындалады.
Жұмысқа бұтақсыз жұмсақ ағаш таңдап, қажетті өлшемге кесіп, сүргілеп, әрлеп болған соң, тегіс бетіне өрнек бейнесін көшіріп түсіреді.
Негізгі ұғымдар: «өрнек» және «ою»
Өрнек
Өрнек — бұйымның сыртқы бетіне түсірілетін, өзара байланысқан біртұтас әшекей бейне.
Ою
Ою — бұйымға түсірілген өрнекті пышақпен кесу арқылы өңдеу немесе шабу барысында ойып өңдеу жұмыстары.
Өрнекті ою тәсілдері
1) Геометриялық сурет салу арқылы
Өрнек геометриялық пішіндер арқылы құрастырылады да, сол бойынша ою орындалады.
2) Өрнекті жұқалай тіліп салу
Өрнектің ізі пышақпен тілініп, жиектері көлбелей жұқалап жонылады.
Жұқалай тіліп оюдың орындалу әдістері
- Бірінші әдіс: өрнек жиектерін дөңестеп, жұмырлай жиектеп, кеңістіктегі әсер беру.
- Екінші әдіс: өрнектің сыртқы жиегін өрнек денесінің ортасынан ойықшалап, бедер түсіру.
- Үшінші әдіс: алдыңғы екі тәсілмен орындалған өрнектің түбін бедерлеу (бедер түрін өрнектің мазмұнына қарай таңдау).
Өрнекті тақтай бетіне көшіру жолдары
1) Шетінен бастап салу
Өрнекті тақтайдың бір шетінен бастап орналастырып түсіру.
2) Ортасынан бастап салу
Композицияны тақтайдың ортасынан бастап теңгерімді құрастыру.
3) Тізбектей салу
Өрнекті тақтай бетіне қайталанып келетін тізбек ретінде түсіру.
Геометриялық үш қырлы ойық өрнек: орындау технологиясы
-
1-қадам
Тең бүйірлі үшбұрыштардан құралған өрнектің төбесін ойықтың түбіне қарата ою.
-
2-қадам
Шаршы ішіндегі тең қабырғалы үшбұрыштардың табандарын батыра ою.
-
3-қадам
Тең қабырғалы үшбұрыштардың табандарын батыра ою арқылы бедерді айқындау.
Жұмырлап ою және бұйым жасау
Мөлтек ағаштан тұтас шабылып жасалатын келі-келсап, аяқ-табақ, саптыаяқ, ожау сияқты бұйымдарды дайындау тәсілі жұмырлап ою деп аталады.
Көркемдеп өңдеу кезеңдері
- Бұйым негізін талапқа сай тазалау.
- Бұйымның барлық бөліктеріне өрнектерді жоспарлау, үлгісін жасау.
- Өрнекті пышақпен тілу.
- Өрнектерді кесу (оюды толық орындау).
- Бұйымды бояу және өң беру.
- Боялған бұйымды тазалау, лактау.
Композиция: үйлестіру мен жүйелеу
Әдебиет пен өнерде композиция ұғымы бар. Бұл — латын тілінен шыққан, жүйелеу және үйлестіру мағынасын білдіретін термин. Өнердің барлық саласында композиция — күрделі ұғым әрі шығармашылықтың негізгі арқауы.
Практикалық тапсырма
Ағаш бұйымдарын көркемдеп өңдеуді меңгеру үшін композициялық пішіндер арқылы жаттығамыз: тақтай бетіне «Үтір», «Үшбұрыш», «Сыңар қанат» өрнектерін салып үйренеміз. Іске сәт!