Фариза Оңғарсынова кім
Сабақтың тақырыбы: «Әже» (Ф. Оңғарсынова)
Бұл сабақта Фариза Оңғарсынованың өмірі мен шығармашылығын жалғастыра танысып, «Ана» тақырыбын пысықтай отырып, ақынның «Әже» өлеңімен танысамыз. Сабақ мазмұны оқушылардың тіл байлығын дамытуға, үлкенге құрмет көрсетуге, адамгершілік пен кішіпейілділік құндылықтарын нығайтуға бағытталған.
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
- Ф. Оңғарсынованың өмірі мен шығармашылығын танытуды жалғастыру.
- «Ана» туралы өлеңді пысықтап, «Әже» өлеңінің мазмұнын меңгерту.
- Әжеге деген құрмет пен сезімді сөзбен жеткізе білуге баулу.
Тәрбиелілік
- Әженің еңбегін қадірлеуге тәрбиелеу.
- Адамгершілікке, кішіпейілділікке баулу.
Дамытушылық
- Тіл байлығын арттыру, ой-өрісті кеңейту.
- Шығармашылық қабілеттерді дамыту.
Сабақ форматы мен ресурстар
Сабақ түрі
Аралас сабақ
Әдіс-тәсілдер
- Қызығушылықты ояту
- Проблемалық ізденіс
- Ситуациялық талдау
Көрнекіліктер
- Ф. Оңғарсынованың портреті, әженің суреті
- Сөзжұмбақ, Венн диаграммасы
- Топтық және шығармашылық тапсырмалар
- Интерактивті тақта
Пәнаралық байланыс
Музыка, математика
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Сыныппен амандасу, сабаққа назар аударту. «Қазір бізде қай сабақ?» сұрағына жауап: Ана тілі. Оқушыларды есеп шығарту арқылы екі топқа бөлу.
Топқа бөлуге арналған есептер
Әңгімеге кіріспе сұрақтар
- Қазір жылдың қай мезгілі? (Қыс)
- Қыстан кейін қай мезгіл келеді? (Көктем)
- Көктемнің алғашқы күндерінде қандай мерекені қарсы аламыз? (Аналар мерекесі)
Осы ойды жалғап, сабақтың рухани өзегін айқындаймыз: әр адамға ең қымбат жан — ана, ал ананың жанында отбасының берекесін ұйыстыратын асыл жан — әже.
Алдыңғы тарауды еске түсіру
- Қазір өтіліп жатқан тараудың атауы қандай?
- Мәтіндердің негізгі ойы қандай? (Үлкенді сыйлау, адамгершілікке баулу)
- Фариза Оңғарсынова кім? Ол туралы не білесің?
2) Үй тапсырмасын тексеру
Ф. Оңғарсынованың «Жылу» өлеңін әр топтан 3–4 оқушыдан жатқа айтқызу. Сұрақ-жауап арқылы мазмұнын бекіту.
Бекіту сұрақтары
- Ақын ананы не үшін күнге ұқсатады?
- Ана мейірімі туралы не айтар едің?
- Ана сүті туралы ше?
- Ананың алақаны қандай деп суреттеледі?
Тілдік жұмыс (мысалдар)
Ана баласын еркелеткенде айтатын жылы сөздерді атау: «құлыным, ботам, еркетайым, қозым».
Түйін: Дүниеде адамға ең қымбат жан — ана. «Анаңды арқалап Меккеге үш рет апарсаң да, ана қарызынан құтылмайсың» деген нақыл ананың еңбегін еш нәрсемен өлшеу мүмкін еместігін аңғартады.
3) Жаңа сабақ
Оқулықпен жұмыс арқылы жаңа тақырыпқа көшу: мақалдың мағынасын ашу, салыстыру, ой қозғау.
Мақалдың мағынасы
«Күннің шуағы жылы, ананың құшағы жылы.»
Күн жер бетін жылытса, ана шаңырақты жылытатын мейірім иесі. Бұл ойды Венн диаграммасы арқылы салыстыра талдауға болады.
Ой қозғау
Анадан кейін сендерді күтіп, еркеліктеріңе төзіп, ақылын айтып отыратын тағы кім қымбат? Жауабын табу үшін сөзжұмбақ шешіледі. Осылайша бүгінгі сабақтың негізгі мәтіні анықталады: «Әже».
Автор туралы қысқаша мәлімет
- Фариза Оңғарсынова — Қазақстанның халық жазушысы.
- 1939 жылы 5 желтоқсанда Гурьев (қазіргі Атырау) облысы, Манаш ауылында туған.
- 1961 жылы Гурьев педагогикалық институтының тіл-әдебиет факультетін бітірген, ұстаздық еткен.
- Өңірлік және республикалық басылымдарда әдеби қызметкер, тілші болған.
- ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты болған.
«Замандастар көзімен» (пікірлер)
«Фаризада халықтық рух бар, ол — елімен бірге, қазағынан бөлінбейтін ақын.»
— Нұрсұлтан Назарбаев
«Абай бастаған ұлы ақындары бар елде қыздан шыққан Фаризасы болу да қазақ елі үшін керемет жарасым.»
— Әбділда Тәжібаев
«Фариза — поэзияның іші мен тысын ойлай алатын ақын.»
— Ғабит Мүсірепов
Сұрақтар арқылы әже бейнесін ашу
- «Әже» деген сөзді естігенде ойыңа не келеді?
- Әже қандай адам?
- Әжеңнің есімі кім? Нағашы әжеңнің есімі кім?
- Ол қайда тұрады? Әжеңді соңғы рет қашан көрдің?
- Әжең саған қандай ақыл айтты? Еркелеткенде қалай атайды?
Түйін: Ана — ең жақын жан, ең сенімді дос, алғашқы ұстаз. Ал әже — әкенің анасы ғана емес, отбасының берекесін ойлайтын мейірім иесі, «ел анасы» деп қадірленетін тұлға. Қазақ дәстүрінде әжеге құрмет көрсету — әр адамның парызы.
4–6) «Әже» өлеңімен жұмыс
Мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды, кейін оқушылар іштей оқып шығады. Одан соң тізбектей оқыту арқылы дұрыс оқу, дауыс ырғағы және мазмұнды түсіну дағдылары бекітіледі.
7) Сергіту сәті
Әжелер құрметіне «Асыл әжем» әнін орындап, сергіп аламыз.
8) Дәптермен жұмыс
Ақын қолданған көркем сөздерге назар аудару. Сызба бойынша сөздердің мағынасын ашу.
| Ақын қолданған сөздер | Мағынасы |
|---|---|
| … | Ренжіп, ашуланып |
| … | Мақтап, шаттанып |
9) Шығармашылық жұмыс
Топтық жұмыс арқылы оқушының ойы мен тілін дамытуға бағытталған тапсырмалар орындалады.
1-топ
«Әже» тақырыбында шағын шығарма жазу.
2-топ
«Әже» тақырыбына өлең шығару (ұйқасты сақтап, бір шумақ құрастыру).
Тірек жолдар: «Мен ұйықтарда айтады…», «Ертегісін, әндерін…»
10) Ситуациялық сұрақ (қажет болса)
Жағдай: Сен мектепте тәртіп бұздың, мұғалім әжеңді мектепке шақырды. Сенің әрекетің қандай? (Ұсынылатын жауап: бәрін мойындап, кешірім сұрау.)
11) Қорытындылау
- Бүгін кімнің өлеңін өттік?
- Өлең кім туралы?
- Кім әжесін жақсы көреді? Неліктен?
- Әжеңе қандай сыйлық сыйлар едің?
- Әженің еңбегін қалай ақтар едің?
12) Бағалау
Белсенді қатысқан оқушылар мен топты мадақтау.
13) Үй тапсырмасы
Ф. Оңғарсынованың «Әже» өлеңін жаттау.