Аудармаларын жатқа айту
Зейнулла Шүкіровтің шығармаларынан
«Бір жұлдыз боп жанам мен…»
Бұл сабақ-сайыстың өзегі — жерлес ақын Зейнулла Шүкіровтің өмірі мен шығармашылығын тереңірек танып, оның өлеңдеріндегі дара табиғатты айқындау. Оқушыны ой қорытуға, сөз мәдениетін шыңдауға және көркем сөйлеуге баулу — негізгі бағыт.
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Ақын өмірін және өлеңдерінің өзіндік табиғатын саралап, ерекшелігін тану.
Дамытушылық
Сөйлеу мәдениетін дамыту; ауызша және жазбаша еркін, шешен, көркем сөйлеуге дағдыландыру.
Тәрбиелік
Жерлес ақын мұрасын қадірлеуге, ой түюге және әдеби талғамды қалыптастыруға баулу.
Кіріспе: тағдыр мен қайсарлық
Мұғалім түсіндірмесінен
«Бір гүлін маған еккізбей,
Жайқалып өсті мынау бақ.
Қолымды соған жеткізбей,
Қойды ғой науқас бұғаулап…»
Ақынның өз сөзі оның өмір жолын айқын аңғартады. Зейнулла Шүкіров екінші сыныпта оқып жүргенде жазатайым түйеден құлап, ауыр жарақат алады. Содан кейін өз аяғымен жер басып, туған елдің топырақ жылуын табанымен сезіну мүмкіндігінен айырылды.
Ол отбасын құрмады, перзент сүймеді. Елу жастан аса бере өмірден өтті. Бірақ бұл тағдыр оны жасытқан жоқ: «Қазақтың Корчагині» атанған қайсар мінезі өмірге, білімге, өнерге деген құштарлықпен ұштасып жатты.
Өмір кеңістігі
Ташкентті тамашалады, Омбының дәмін татты, Көкшетаудың көркіне сүйсінді, Аягөзді аралады, Алматыны талай аңсап келіп, ыстық ықыласпен құшақ жайды.
Азаматтық парыз
Сыр бойындағы еңбеккерлердің сағына күтетін мейманына айналды. Көппен кездесуді азаматтық міндетім деп білді.
Ақынның ой-түйіні
«Борышы көп жанмын кең дүниеге, соны ойласам, кетеді ішім жанып».
Ол Бөгенде жатып-ақ елу томдық «Үлкен Кеңес Энциклопедиясындағы» медицина, әдебиет және тарих ғылымдарына қатысты материалдарды сүзгіден өткізіп, тиянақты оқығаны айтылады. Зейнолла ақын туралы сөз көп, бірақ оның қайраты мен рухани еңбегін бір мәтінге сыйғызу қиын.
Сайыстың құрылымы
Сабақ сайыс форматында өтетіндіктен, қатысушылар ақын туралы алдын ала ізденіп, көп оқып келеді. Сайыс басталар алдында оқушылар үш топқа бөлініп, әр топ өз жетекшісін сайлайды:
1-топ
Лирик ақын
2-топ
Аудармашы ақын
3-топ
Біртуар талант
Сайыс үш кезеңнен тұрады. Әр кезең сайын топ жетекшілері бағалау кітапшасы арқылы өз мүшелерінің жауаптарын әділ бағалап отырады.
І кезең: «Ақын туралы не білемін?»
- Әр топ өз атауын қорғайды және атауына байланысты топтастыру стратегиясын құрады.
- Жауаптарды топ жетекшісі бағалау кітапшасы арқылы белгілеп отырады.
ІІ кезең: «Ақын еңбектерін қалай оқыдым?»
1-топ сұрағы
Ақын өмірінің соңына дейін қанша өлең жазды? (231)
2-топ сұрағы
Ол қай ақынның өлеңдерін аударды? (Ф. И. Тютчев)
3-топ сұрағы
Ақынның қанша поэмасы бар? («Алау», «Олимпиада», «Клеопатра»)
Берілген жауаптарды топ жетекшілері бағалау кітапшасы арқылы бағалайды.
ІІІ кезең: «Жатқа оқу — үлкен шеберлік»
Бұл кезеңде тапсырма топ атауына сәйкес беріледі:
1-топ
Ақынның лирикалық өлеңдерін жатқа оқу.
2-топ
Аудармаларын жатқа оқу.
3-топ
Поэмасынан үзінді жатқа оқу.
Бағалау кезінде көркем оқу мәнері, жатқа айтылған өлең саны және орындау сапасы толық ескеріледі.
Қорытынды: жұлдыздай жанған ғұмыр
Сайыс соңында бағалау кітапшасындағы ұпайлар есептеліп, жеңімпаз топ анықталады. Қатысушылар марапатталады.
Дарынды ақын, жазушы, қаһарман қысқа ғұмырының қымбат есебін халқына адал тапсырды. Ширек ғасырлық шығармашылық жолында ол мол мұра қалдырды: лирикалық өлеңдер, повестер және үш роман.
Естелік сөз
М. Әлімбаевтың сөзімен айтқанда: «Ол жұлдыз болып жанды да, ол жұлдыз болып қалды да».
Зейнолла Шүкіровтің тәлімгерлік рухы мен шығармашылық қуаты қазақ әдебиеті тарихында мәңгі жасай бермек.