Саңырауқұлақтың өсімдікпен селбесуі

Сабақ туралы мәлімет

Астана қаласы №53 мектеп-лицейінің биология пәні мұғалімі: Князова Ақмарал Қамбарбекқызы. Сынып: 7.

Сабақтың тақырыбы

Жануарлар түрінің сан алуандығы. Жануарларды жіктеу.

Сабақтың түрі

Қайталау сабағы, сайыс-жарыс форматында.

Сабақтың әдістері

Әңгіме, пікір айту
Еркін сөйлей білу
Топтастыру
Венн диаграммасы

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Өтілген бөлімді қорытындылап, білімді жүйелеу; жануарлар әлемінің сан алуандығын және жіктелу қағидаларын түсіндіру; пәнге қызығушылықты арттыру.

Дамытушылық

Сұрақ-тапсырмалар, тест және сөзжұмбақ арқылы білімді жинақтау; тақырып бойынша талдау, салыстыру және жүйелеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Жылдамдыққа, ұқыптылыққа, тазалыққа, үлкенді құрметтеуге тәрбиелеу; топпен жұмыс мәдениетін қалыптастыру.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен сәлемдесу, қатысымды тексеру. Назарын сабаққа аударып, жұмыс тәртібін белгілеу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

4 топқа ауызша сұрақтар беріледі. Әр дұрыс жауап үшін жетон үлестіріледі.

Бағалау тәсілі: жетондар арқылы ұпай жинау.

1) «Ой жинақтау» кезеңі (ауызша сұрақтар)

Ботаниктер тобы

Тұқымында екі жарнағы болса қалай аталады? (қосжарнақты)
Көкнар жемісі қалай аталады? (қауашақ)
Сексеуіл қандай тұқымдасқа жатады? (алабота тұқымдасы)
Алқа тұқымдасы ішіндегі ең улы өсімдік? (мендуана)
Ашықтұқымды өсімдіктерде гүл бола ма? (жоқ)
Қынаны зерттеушілер қалай аталады? (лихенологтар)

Қырандар тобы

Мақта қандай тұқымдасқа жатады? (құлқайыргүлділер)
Құртқашаш өсімдігінің ғылыми атауы? (германдық құртқашаш)
Көкнар тұқымдасына жататын, халық медицинасында пайдаланылған улы өсімдік? (сүйелшөп)
Баклажанның медицинадағы маңызы қандай? (холестеринді азайтуға, бауыр ауруларында көмектеседі)
Қызғалдақ (жауқазын) қай тұқымдасқа жатады? (лалагүлділер)
Ш. Берсиев кім, гектарына қанша центнер өнім алған? (тары өсіруші, 165–175 ц)

Биологтар тобы

Мүктерді зерттейтін ғылым қалай аталады? (бриология)
«Қырықбуын» деп аталу себебі неде? (сабағы көп буын мен буынаралықтан тұрады)
Сарымсақ қандай туысқа жатады? (пияз туыстастар)
Май алу үшін өсірілетін дақылдар: күнбағыс, соя, зәйтүн, қыша, рапс.
Фитонцидтер дегеніміз не? (пияз бен сарымсақтағы ұшпа биологиялық белсенді заттар)
Ы. Жақаев кім, гектарына қанша центнер өнім алған? (күріш өсіруші)

Сұңқар тобы

Шымтезек мүгінің екінші атауы? (ақ мүк)
Қырықжапырақ споралары қайда жетіледі? (спорангийде)
Құлқайырлар тұқымдасынан бөлмеде сәндік үшін өсірілетін түрі: (көрсетіңіз)
Қияр қандай тұқымдасқа жатады? (асқабақ тұқымдасы)
Қолтұқым дегеніміз не? (жануарлардың қолдан шығарылған тұқымы)
Бұйдакендір Қазақстанда қай жерлерде өседі? (Каспий маңы, Мұғалжар, Торғай, Балқаш–Алакөл ойысы, Іле Алатауы өңірі)

2) «Асу бермес асу жоқ» (сөзжұмбақ)

Әр топқа өтілген тақырыптар бойынша сөзжұмбақ беріледі. Топ мүшелері бірлесе отырып шешеді. Жауап сол жерде тексеріледі: барлығы дұрыс болса, 5 балл қойылады.

Ұран: «Білген сайын келеді біле бергім…»

3) «Білімдінің алмас қамалы жоқ» (жеке тест)

Әр оқушыға жеке тест тапсырмасы беріледі. Жауаптар топтар арасында ауыстырылып тексеріледі, нәтижесіне қарай баға қойылады.

Қағида: әділ тексеру + өзара бағалау.

III. Жаңа сабақ

Мұғалім жаңа тақырыпты хабарлап, жалпы түсіндірме береді және слайд-шоу арқылы мазмұнын ашады. Одан кейін әр топтан бір оқушы үйден дайындаған материалдарын (эссе, слайд, тірек-сызба) таныстырады. Жиналған ұпайлар есептеліп, тест нәтижелерімен бірге қорытындыланады.

IV. Сабақты қорытындылау

Әр топ жаңа тақырып бойынша түсінгенін топтастыру әдісімен жинақтап жазады және қорғайды. Жеңімпаз топ анықталып, мақтау қағазымен марапатталады.

V. Бағалау

Сабақ соңында әр оқушының жеке бағасы жарияланады. Топтық ұпайлар мен жеке нәтижелер бірге ескеріледі.

Тест тапсырмалары (нұсқалар)

Төмендегі нұсқалар сабақтағы қайталау және қорытындылау жұмысына арналған. Сұрақтар бастапқы мәтіндегі мазмұнға сай сақталды, тілдік қателері түзетілді.

I нұсқа

Тірі ағзалардың барлығына тән қасиет қандай? A) жасушадан құралады / Ә) қозғалады / Б) қоректенеді
Ұсақ ағзаларды ең алғаш кім ашқан? A) Л. Пастер / Ә) Р. Кох / Б) Антон Левенгук
Көзге көрінбейтін ұсақ тірі ағзалардың құрылысын, қасиеттерін зерттейтін ғылым? A) микробиология / Ә) тірі ағза / Б) бактериофаг
Микология нені зерттейді? A) адамды / Ә) саңырауқұлақтарды / Б) жануарды
Қынаны зерттеушілер қалай аталады? A) микробиолог / Ә) қына бөлімі / Б) лихенологтар
Зооспора дегеніміз не? A) сыртқы орта тазалығын көрсететін ағза / Ә) спора түзілетін орын / Б) талшығы бар спора
Бактерия жасушасына енетін вирус? A) қына / Ә) бактериофаг / Б) балдыр
Жасыл балдырлардың бір өкілі? A) хламидомонада / Ә) гаметалар / Б) хлоропласт
Мақтаның жемісі қалай аталады? A) қауашақ / Ә) бұршаққап / Б) жидек
Бидайдың тамыр жүйесі қандай? A) шашақ / Ә) тік / Б) қосалқы

II нұсқа

Тірі табиғат дегеніміз не? A) ағзалық әлем / Ә) саңырауқұлақтар / Б) өсімдіктер әлемі
Иммунитет дегеніміз не? A) ауру тудыратын жасуша / Ә) ауру қоздырғыштарын қабылдамайтын қасиет / Б) микроб
Микробиология дегеніміз не? A) тірі ағза / Ә) бактериялар / Б) ұсақ тірі ағзалардың құрылысын зерттейтін ғылым
Мақта өсімдігіне ауру туғызатын құбылыс/ауру: A) таллом / Ә) вирус / Б) гоммоз
Споралар түзілетін орын? A) спорангий / Ә) зооспора / Б) микориза
Саңырауқұлақтың өсімдікпен селбесуі? A) микология / Ә) гоммоз / Б) микориза
Қынадағы фотосинтез үдерісіне қатысатын ағза? A) тамырлар / Ә) балдырлар / Б) саңырауқұлақтар
Бидай масағын зақымдайтын паразит саңырауқұлақ? A) қаракүйе / Ә) ақұнтақ / Б) қастауыш
Ағаштың сабағында өсетін, пішіні мал тұяғына ұқсас саңырауқұлақ? A) діңқұлақ / Ә) шыбынжұт / Б) боз арамқұлақ
Ауру туғызатын бактериялармен байланысты жаппай таралу құбылысы: A) туберкулез / Ә) індет / Б) оба

III нұсқа

Баклажан қандай өсімдік? A) шөптекті / Ә) мыңжылдық / Б) далалық
Үпілмәліктің тұқымында қанша пайыз май болады? A) 20–35% / Ә) 82–98% / Б) 40–58%
Екпе күріштің биіктігі неше см-ге дейін жетеді? A) 50–150 см / Ә) 60–80 см / Б) 10–40 см
Қырықбуын ұшындағы спорангийлер тобы орналасқан бөлік қалай аталады? A) тірек / Ә) өркен / Б) бүр
Ең ірі күлте жапырақша? A) желкен / Ә) ескек / Б) қайықша
Көпжылдық сүттіген тұқымдас, техникалық дақыл: A) жалбызтікен / Ә) бұйдакендір / Б) үпілмәлік
Эндосперм дегеніміз не? A) сыртқы тұқым / Ә) тұқым / Б) тұқымның қоректік ұлпасы
Саңырауқұлақ жемісті денесі жаңбырдан кейін қанша күнде жетіледі? A) 6–7 күн / Ә) 10–12 күн / Б) 8–9 күн
Плаунтәрізділер қашан пайда болған? A) 30 млн / Ә) 300 млн / Б) 3 млн
Тірі табиғат дүниесі нешеге бөлінеді? A) 3-ке / Ә) 7-ге / Б) 5-ке

IV нұсқа

Қазақстанда көкнар тұқымдасының қанша түрі бар? A) 44 / Ә) 32 / Б) 29
Усасыр қырықжапырағы қайда өседі? A) сулы жерлерде / Ә) ылғалды көлеңкелі жерлерде / Б) құнарсыз жерлерде
Өлі ағза денесінде тіршілік ететін бактериялар қалай аталады? A) паразиттер / Ә) сапрофиттер / Б) вирустар
Қырықбуын қалай көбейеді? A) жынысты, жыныссыз және өсімді / Ә) жыныссыз, өсімді / Б) жынысты
Картоп жемісі қалай аталады? A) жидек / Ә) қауашақ / Б) бұршаққап
Балдыр жасушасындағы хлоропластардың атауы? A) хлорелла / Ә) хламидомонада / Б) хроматофор
Қыша қандай өсімдік? A) біржылдық, шаршыгүлді тұқымдас / Ә) көпжылдық, шөптекті / Б) қосжынысты
Р. Кох туберкулез қоздырғышын қай жылы анықтады? A) 1982 / Ә) 1895 / Б) 1882
Мақсырдың Орта Азияда неше түрі өсіріледі? A) 19 / Ә) 20 / Б) 30
Ағаш діңінің су өткізгіш бөлігін не деп атайды? A) сүрек / Ә) спора / Б) камбий

V нұсқа

Көсек дегеніміз не? A) мақтаның жемісі / Ә) талшық түрі / Б) мақтаның ашылмай қалған бөлігі
Улы саңырауқұлақты көрсет. A) түлкіжем / Ә) түбіртек / Б) көңілкеш
Асқабақ қандай өсімдік? A) көпжылдық шөптекті / Ә) қосжынысты / Б) біржылдық шөптекті
Теңіздің тұзды суында өсетін балдырларға не жатады? A) қара, сары / Ә) қызыл, жасыл / Б) қоңыр, қызыл
Мақсыр қандай тұқымдасқа жатады? A) асқабақ / Ә) күрделігүлділер / Б) құлқайыргүлділер
Лалагүлділер тұқымдасына жататын, медициналық маңызы бар өсімдік. A) қызғалдақ / Ә) сепкілгүл / Б) лапыз
Сабансабақ дегеніміз не? A) астық тұқымдастардың сабағы / Ә) гүлшоғыры / Б) қабықшасы
Құмай өсімдігінің гүлшоғыры қалай аталады? A) масақ / Ә) шашақ / Б) сыпыртқыгүл
Халқымыз «екінші нан» деп атаған өсімдік. A) орамжапырақ / Ә) алма / Б) картоп
Қазақстанда қант қызылшасы мен кендірді биологиялық сұрыптау тұрғысынан сипаттаған ғалым. A) Н. И. Вавилов / Ә) К. Мыңбаев / Б) Ш. Уәлиханов

VI нұсқа

Гүлді орамжапырақтың гүлшоғыры қалай аталады? A) сыпыртқыгүл / Ә) тығыз шоқпарбас / Б) жидек
Асқабақтың жемісі қалай аталады? A) жидек / Ә) қабақ / Б) қауашақ
Бактериялардың өсімдіктерді зақымдайтын түрі қалай аталады? A) эпидемия / Ә) ревматизм / Б) бактериоз
Асқабақ жемісінің ең ауыр салмағы қанша? A) 90 кг / Ә) 10 кг / Б) 100 кг
Қына қалай тіршілік етеді? A) селбесіп / Ә) саңырауқұлақ тәрізді / Б) паразит түрде
Таңқурай тұқымында қанша пайыз май болады? A) 8–10% / Ә) 22% / Б) 11%
Бактериялар қоректенуіне қарай нешеге бөлінеді? A) 4-ке / Ә) 3-ке / Б) 2-ге
Ұлпалары болмайтын және мүшелерге бөлінбейтін өсімді бөлік қалай аталады? A) таллом / Ә) хлорелла / Б) спора
Мақта тұқымының неше пайызы майдан тұрады? A) 15–17% / Ә) 24–26% / Б) 43–45%
Бактерия спораларының негізгі қызметі. A) көбею / Ә) өсу / Б) қорғаныштық

Сөзжұмбақ және қосымша сұрақтар

Сөзжұмбақ сұрақтары (1 топтама)

Асқабақтың жемісі. (қабақ)
Сабағы өте көп буын және буынаралықтарынан тұратын өсімдік. (қырықбуын)
Мүктерді зерттейтін ғылым. (бриология)
Ұлпалары болмайтын және мүшелерге бөлінбейтін өсімді бөлік. (таллом)
Ауру тудыратын бактериялар мен адамдардың жаппай ауруға шалдығуы. (індет)
Жасыл балдырлардың бір өкілі. (хламидомонада)
Көпжылдық, шөптекті, биіктігі ~15 см жететін дәрілік әрі улы өсімдік. (лапыз)
Өсімдіктердің өсуін жылдамдататын зат. (гиббереллин)

Қосымша сұрақтар (2 топтама)

Ауасы тазартылған бөлмеде қандай ағзалар 13 есе азаяды? (бактериялар)
Өсімдіктерді зақымдайтын бактериялық ауру қалай аталады? (бактериоз)
Бактериялар мақта өсімдігіне қандай ауру туғызады? (гоммоз)
Нәруыз өндіру үшін арнайы су қоймаларында өсірілетін цианобактерия. (спирулина)
Саңырауқұлақтарды зерттейтін ғылым. (микология)
Вакуольде не жиналады? (гликоген)
Саңырауқұлақтың 736 түрі өсетін ел. (Эстония)
Қынадан алынатын зат. (лакмус)
Көпжасушалы жіп тәрізді жасыл балдыр. (улотрикс)

Қосымша сұрақтар (3 топтама)

Өте кең таралған, біржылдық, жабайы, сабын алуда қолданылған өсімдік. (алабота)
Спорангийлердің жиынтығы қалай аталады? (сорустар)
Ұлпалары болмайтын және мүшелерге бөлінбейтін өсімді бөлік. (таллом)
Пияздың жемісі қандай? (қауашақ)
Қай өсімдіктің жемісі «қабақ»? (қауын)
Фотосинтез жүретін жасыл-қызыл түсті бактериялар қалай аталады? (цианобактериялар)
Алқа тұқымдас, жылу сүйгіш өсімдік. (картоп)
Өлі ағзалардың денесінде тіршілік ететіндер. (сапрофиттер)
Қоңыр балдырлар қайда кездеседі? (теңізде)
Мүктерді зерттейтін ғылым. (бриология)

Қосымша сұрақтар (4 топтама)

Ағаш діңінің су өткізгіш бөлігі. (сүрек)
Астық тұқымдас біржылдық өсімдік. (құмай)
Ағаш сабағы — дің.
Көкнар тұқымдасының жемісі. (қауашақ)
Ірі жемісті, тағамдық, дәрілік, малазықтық және сәндік, біржылдық шөптекті өсімдік. (асқабақ)
Жабайы итмұрыннан шығарылған іріктеме. (раушан)

Ұпайларды қорытындылау кестесі

Топтар әр кезең бойынша жинаған ұпайларын тіркеп, қорытынды ұпай арқылы жеңімпаз анықталады.

Топтың атауы	«Ой жинақтау» ұпайы	Сөзжұмбақ ұпайы	Жаңа тақырып ұпайы	Қорытынды ұпай
Биологтар тобы
Қырандар тобы
Ботаниктер тобы
Сұңқар тобы