Майлин Шұғаның белгісі
Сабақ тақырыбы: Б. Майлин — «Шұғаның белгісі»
Бұл жоспар 11-сынып оқушыларына Бейімбет Майлиннің «Шұғаның белгісі» хикаятын терең меңгертуді, кейіпкерлер әлемін талдата отырып ой қорытуға жетелеуді және шығарманың тәрбиелік құндылығын танытуды көздейді.
Сабақтың мақсаттары
1) Білімді тереңдету
Хикаятты меңгерте отырып, Б. Майлин туралы білімді тереңдету және жазушы шығармаларын сын тұрғысынан бағалай білуге үйрету.
2) Талдау және пікір қалыптастыру
Кейіпкерлерді талдауға дағдыландырып, түйінді ой айтуға, өзіндік пікір қалыптастыруға жетелеу; жазушының жанр шеберлігін таныту.
3) Тәрбиелік құндылық
Хикаяттың тәрбиелік қырын аша отырып, шығармашылық ізденіске баулу және елінің адал азаматы болуға тәрбиелеу.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру
- Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру.
- Сабаққа дайындығын бақылау.
2) Үй тапсырмасын сұрау
1-слайдҮй тапсырмасы слайд арқылы ұсынылады, сұрақтар бойынша оқушы жауаптары тыңдалады.
- Проза дегеніміз не?
- Хикаят дегеніміз не?
- Хикаят кімнің атынан баяндалады?
3) Түсіну: сатылай кешенді талдау
2-слайдСатылай кешенді талдау арқылы оқушы дүниетанымын кеңейтеді және шығармаға жүйелі көзқарас қалыптастырады.
Автор туралы
Авторы — Бейімбет (Бимағамбет) Жармағамбетұлы Майлин (1894). Ол бұрынғы Торғай облысы, Қостанай уезі, Дамбар болысының Ақтөбе ауылында (қазіргі Қостанай облысы, Таран ауданы аумағы) дүниеге келген.
Талдау тіректері
- Тақырыбы
- Эпикалық жанр түрі
- Идеясы
- Кейіпкерлер жүйесі: жағымды және жағымсыз бейнелер
4) Зерделеу: композициялық құрылым
3-слайдӘр оқушы шығарманың композициясына талдау жасайды. Негізгі түйін — адам тағдыры, махаббатқа жасалған қысым және әлеуметтік теңсіздік.
Оқиғаның басталуы
Әсем пейзаж, Обашық, «Тарғыл өгіз сойған» көрінісі; «Шұғаның белгісі» атауының мәні.
Дамуы
Сықырлауықтан сығалаған нәзік сезім; Шұғаның Әбдірахманды алғаш көруі.
Өрбуі
Адам тағдырына негізделген тартыс; махаббат отына «су шашу» әрекеттері.
Шиеленісуі
Екі жастың махаббаты қоғамдық кедергілермен қақтығысады.
Шарықтау шегі
Шұғаның ауруға шалдығуы.
Шешімі
«Шұға десе Шұға еді-ау!» — үзілген үміт, ішкі күйзеліс, тағдырдың қаталдығы.
5) Мағынаны тану: тіл шеберлігі және лексика
4-слайдОқушылар кестедегі сөздердің мағынасын ашып, семантикалық картаны толтырады: тұрақты тіркестер, салт-дәстүр атаулары, көнерген сөздер, туыстық атаулар.
Берілген сөздер (үлгілер)
- ақсүйек
- белес
- жесір
- Обашық
- болыс
- бәйбіше
- алтыбақан
Тұрақты тіркестер (үлгілер)
- инедей қиянаты жоқ
- шаңымды аспанға шығарды
- жүрегім тас төбеме шықты
- көпке топырақ шашу
- олжамнан қақты
- қызойнақ
6) Ой толғау: «Кім кінәлі?»
5-слайдОқушылар сұрақтар арқылы өз көзқарасын дәлелдеп, автор ұстанымымен салыстыра талқылайды.
- Шұғаның өліміне кім кінәлі?
- Жазушының пікірімен келісесің бе? Неге?
- «Бұл күнде ондай қыз қайда?» деген ойға көзқарасың қандай? Шығармадан алған пікірмен келісесің бе?
7) Кітаппен жұмыс және бекіту
Әбдірахманның монологын мәнерлеп оқып, негізгі ойды анықтау. Одан кейін қорытынды сұрақтар арқылы білімді бекіту.
Бекіту сұрақтары
- «Шұғаның белгісі» хикаятында жазушы шынайы түрде нені бейнеледі?
- Бүгінгі қоғамда әлеуметтік әділетсіздік көріністері бар ма? Мысал келтір.
- Шұға мен Әбдірахман армандаған азаттық пен теңдікке қандай жолмен жеттік?
Қорытынды ой
Демек, тәуелсіздік таңы бізге бостандық, еркіндік, азаттық пен теңдікті сыйлады. Бұл құндылықтар — шығарманы бүгінгі күнмен байланыстырып түсінудің негізгі өзегі.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
«Шұғаның қазіргі замандас қыздарға хаты» тақырыбында хат жазу.
Бағалау
Парта бойынша топ басшысы әр оқушының сабаққа қатысуын талдап, қорытынды баға ұсынады.
Сабақтан күтілетін нәтиже
Түсіну
Оқушы хикаяттың жанрлық табиғатын, тақырыбы мен идеясын жүйелейді.
Талдау
Композиция, кейіпкерлер жүйесі және тіл өрнегі бойынша дәлелді пікір айтады.
Құндылық
Әлеуметтік әділет, теңдік, еркіндік туралы ой түйіп, азаматтық ұстанымды нығайтады.