Қазақша рефераттар

Күкіртті сутек, сульфидтер

Армия генералы С. Қ. Нұрмағамбетов атындағы Жас ұлан республикалық мектебі

Химия пәнінің мұғалімі: Байтуова Тұрсынай Төлегетайқызы

Бұл материал 9-сыныпқа арналған «Күкіртті сутек және сульфидтер» тақырыбындағы сабақ жоспарының ықшамдалған, тілдік тұрғыдан өңделген нұсқасы.

Эпиграф

Өнер — ағып тұрған бұлақ, білім — жанып тұрған шырақ.

Сабақ тақырыбы

Негізгі бағыттар

  • Күкіртті сутек (H2S)
  • Сульфидтер: күкіртті сутек қышқылының тұздары
  • Күкірттің сутекті қосылыстары және олардың қасиеттері
  • Күкіртті сутектің физикалық және химиялық қасиеттері

Сабақтың мақсаты

Күкіртті сутек, сульфидтер және күкірттің сутекті қосылыстары туралы жаңа білім мен дағдыларды меңгерту; күкіртті сутектің физикалық-химиялық қасиеттерін, қолданылуын, табиғатта кездесуі мен қоршаған ортаға экологиялық әсерін түсіндіру.

Сабақтың құрылымы мен ұйымдастырылуы

Түрі мен типі

  • Сабақтың түрі: ішінара-іздену
  • Сабақтың типі: жаңа білім мен іскерлік дағдыларды игерту

Принциптері

  • Біртұтастық
  • Жүйелілік
  • Ғылымилылық

Әдіс-тәсілдер

  • Баяндау, сұрақ-жауап
  • Салыстыру, талдау
  • Диалогтік оқыту
  • «Әлемді шарлау» стратегиясы
  • Жекелей, жұптық, топтық жұмыс

Құрал-жабдықтар

  • Күкірт, стақан, шыны таяқша
  • Күкірттің маңызды қосылыстары мен тұздары
  • Техникалық құралдар: АКТ

Пәнаралық байланыс

Медицина, биология, психология, физика, география, әдебиет, тарих, биотехнология.

Сабақ барысы (блок-схема)

1-қадам: «Білемін»

  1. Ұйымдастыру бөлімі
  2. Үй тапсырмасын сұрау
  3. Жаңа сабақты түсіндіруге дайындық

2-қадам: «Білгім келеді»

  1. Жаңа сабақтың мазмұнын ашу
  2. Талқылау және бағыттаушы сұрақтар
  3. Тақырыпты бекіту (есептер шығару)

3-қадам: «Білдік»

  1. Қорытындылау
  2. Үйге тапсырма
  3. Бағалау

Алдыңғы білімді белсендіру (қайталау сұрақтары)

1-деңгей

  1. Бейметалдардың периодтық кестедегі орны.
  2. Бейметалдардың физикалық және химиялық қасиеттері.
  3. Электртерістік дегеніміз не?
  4. Күкірт: периодтық жүйедегі орны және атом құрылысы.
  5. Күкірттің табиғатта кездесуі, қасиеттері және қолданылуы.

2-деңгей

Күкірттің химиялық қасиеттерін қайталау: күкірттің әртүрлі заттармен әрекеттесуіне сәйкес реакция теңдеулерін жазыңдар.

Жаңа сабақ мазмұны: Күкіртті сутек (H2S) және сульфидтер

Негізгі мәліметтер

Химиялық таңбасы
H2S
Молекулалық массасы
Mr(H2S) = 34

Күкірттің сутекті қосылысы — күкіртті сутек. Ол көбіне вулкан газдарында, табиғи шипалы сулардың құрамында (мысалы, «Барлық-Арасан») және органикалық заттар шірігенде түзіледі.

Физикалық қасиеттері

  • Тығыздығы (қалыпты жағдайда): ρ ≈ 1,54 г/л
  • Балқу температурасы: t ≈ −85,54 °C
  • Қайнау температурасы: t ≈ −60,35 °C
  • Суда аз ериді

Химиялық қасиеттері

Күкіртті сутек суда нашар ериді. Ерітіндіде екі негізді, әлсіз күкіртті сутек қышқылы түзіледі. Ол индикаторларға тән әсер береді: мысалы, лакмус пен метилоранжды қызартады.

Күкіртті сутек қышқылы сатылы диссоциацияланады. Оның тұздары сульфидтер деп аталады.

Ерігіштікке қатысты қорытынды

  • Сілтілік және сілтілік жер металдарының сульфидтері көбіне суда жақсы ериді.
  • Ауыр металдардың сульфидтері суда нашар ериді немесе ерімейді.

Негізгі реакция теңдеулері

H2 + S → H2S

Күкірт пен сутектің қосылуы.

2H2S + 3O2 → 2SO2 + 2H2O

Артық оттекте тотығуы.

2H2S + O2 → S + 2H2O

Оттек жеткіліксіз жағдайда тотығуы.

2ZnS + 3O2 → 2ZnO + 2SO2

Мысал: металл сульфидтерінің тотығуы.

Маңызды идея: күкіртті сутек қышқылдарға тән қасиеттердің көпшілігін көрсетеді, ал оның тұздары — сульфидтер — ерігіштігі мен реакциялық қабілеті бойынша металдың табиғатына тәуелді.

Қорытынды

Күкіртті сутек (H2S) — табиғатта кездесетін, суда нашар еритін, әлсіз екі негізді қышқыл түзетін қосылыс. Оның тұздары — сульфидтер — химиялық қасиеттері мен ерігіштігі бойынша кең ауқымда ерекшеленеді. Тақырыпты меңгеру сульфидтердің түзілуі, тотығу-тотықсыздану үдерістері және экологиялық мәселелерді түсіндіруге негіз болады.