Сәттілік баспалдағы
Сабақ туралы мәлімет
Мектеп және мұғалім
- Өңір: Атырау облысы, Құрманғазы ауданы
- Елді мекен: Орлы селосы
- Мектеп: Н. С. Манаев атындағы жалпы орта мектебі
- Пән мұғалімі: Хилауова Армангүл Амангелдіқызы
- Пән / сынып: Биология, 11-сынып
Тақырып
ҰБТ-ға дайындық барысында биология пәнінен өткен тақырыптарды қайталау, білімді жүйелеу және бекіту.
Сабақтың типі: өткен материалдарды қайталау.
Оқыту технологиясы: СТО (сын тұрғысынан ойлау) әдістері.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- ҰБТ-ға дайындық барысында өткен тақырыптарды еске түсіріп, пысықтау және тереңдету.
- Өткен материалға сүйене отырып, биологиялық терминдерді талдауға үйрету.
- Биолог-ғалымдардың ғылыми жаңалықтары арқылы білімді жүйелеу.
Дамытушылық
- Оқушылардың ойлау қабілетін және оқу дағдысын тұрақты дамыту.
- Жылдам жауап беру, салыстыру және қорытынды жасау дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік
- Эстетикалық тәрбие беру және оқу мәдениетін қалыптастыру.
- Топта жұмыс істеу кезінде өзара құрмет пен жауапкершілікті нығайту.
Әдістер, құрал-жабдық және ұйымдастыру
Сабақ әдістері
Көрнекілік және ресурстар
- Биология оқулықтары (6–11 сынып).
- Интерактивті тақта және тақтада берілген сәйкестендіру сызбасы.
- Плакаттар мен слайдтар.
Ұйымдастыру кезеңі
Көңіл күйді анықтау: әр оқушы өз көңіл күйіне сәйкес суретті парақшаны көтеріп, қысқаша түсіндіреді.
Сабақ кезеңдері: “Баспалдақ” құрылымы
-
I. Ұйымдастыру
Сабаққа дайындық, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
-
II. “Сәттілік” баспалдағы — “Ой ашар”
Оқушыларға сәттілік тілеу, сабақ мақсатын айқындау.
-
III. “Сенім” баспалдағы — “Ой қозғау”
Сұрақ-жауап арқылы негізгі ұғымдарды еске түсіру.
-
IV. “Ой шақыру” — терминдердің мағынасын ашу
Терминдерді талдап, анықтамасын нақтылау.
-
V. “Білім” баспалдағы — “Мағынаны таны” (Кім жылдам?)
Гүл формулалары бойынша білімді жедел тексеру.
-
VI. “Зейін” баспалдағы — “Миға шабуыл”
Биолог-ғалымдар және олардың ашқан жаңалықтары бойынша жұмыс.
-
VII. “Талант” баспалдағы — қызығушылықты ояту (сәйкестендіру)
Ұғымдарды, анықтамаларды және мысалдарды сәйкестендіру.
-
VIII. “Болашақ” баспалдағы — “Ойды түйіндеу”
Білімді тексеру: тест жұмысы.
-
IX. Рефлексия — “Екі жұлдыз, бір тілек”
Оқушылар екі ұнаған тұсты және бір жақсартуға ұсынысты жазады.
III кезең: Сұрақ-жауапқа арналған қысқаша база
Төмендегі жұптар — негізгі ұғымдарды жылдам қайталауға арналған. Оқушылар терминді айтып, анықтамасын толықтырып түсіндіреді.
Ботаника
Өсімдіктерді зерттейтін ғылым.
Бактериофаг
Бактерия жасушасына енетін вирус.
Пенициллин
Зең саңырауқұлағынан алынатын антибиотик.
Зоология
Жануарларды зерттейтін ғылым.
Автогамия
Өздігінен тозаңдану.
Псилофиттер
Алғашқы құрлық өсімдіктері.
Хлорофилл
Саңырауқұлақ жасушасында болмайтын пигмент.
Бүр
Ашық тұқымдыларда тұқым дамитын орын.
Флора
Өсімдіктер дүниесінің жиынтығы.
Бүршік
Өркеннің бастамасы.
Хламидомонада
Бір жасушалы талшықты балдыр.
Хлорелла
Бір жасушалы талшықсыз балдыр.
Аналық
Гүлдің жеміс түзуге қатысатын негізгі бөлігі.
Қосарланып ұрықтану
Гүлді өсімдіктерге тән ұрықтану түрі.
Кіндікті тамыр
Қос жарнақты өсімдіктерге тән тамыр жүйесі.
Гүл
Жабық тұқымды өсімдіктердің көбею мүшесі.
Өркен
Жапырағы мен бүршігі бар, бұтақтанбаған жас сабақ.
Кактус
Жапырағы тікенге айналған өсімдік.
Түзуші ұлпа
Жасушалары ұдайы бөлінетін ұлпа.
Шашақты тамыр
Дара жарнақтыларға тән тамыр жүйесі.
Амеба
Пішіні тұрақсыз қарапайымдылар өкілі.
Желбезек
Балықтың тыныс алу мүшесі.
Автотомия
Өздігінен құйрығын үзу құбылысы.
Автотроф
Өзі органикалық зат түзетін организм (мысалы, балдыр).
Кайнозой
Бунақденелілердің кең таралған дәуірлерінің бірі ретінде берілген кезең.
Палеозой
Жануарлардың құрлыққа шығуымен байланысты дәуір ретінде беріледі.
Жасыл эвглена
Талшығы арқылы қозғалады.
Регенерация
Жойылған дене бөлігінің қалпына келуі.
Ескерту (редакциялық нақтылау)
Бастапқы мәтінде кейбір жұптарда дәлсіздік болуы мүмкін (мысалы, “Жануарлар крахмалы” — ғылыми тұрғыда бұл “гликоген” деп беріледі; “гидра” қозғалысының сипаттамасы контекстке қарай нақтылануы мүмкін). Сабақта бұл тармақтарды оқулықпен салыстырып, дұрыс нұсқасын бекіткен жөн.
IV кезең: Терминдердің мағынасын ашу
Оқушыларға терминдер ұсынылады. Міндет — анықтамасын айту және қолданылу саласын мысалмен көрсету.
Арахнология
Өрмекшітәрізділерді зерттейтін ғылым.
Гирудин
Сүліктің сілекейіндегі қан ұюын тежейтін зат.
Герпетология
Қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушыларды зерттейтін ғылым.
Суккуленттер
Суды жинақтайтын ұлпалары жақсы дамыған өсімдіктер.
Микология
Саңырауқұлақтарды зерттейтін ғылым.
Гидрофиттер
Суда өсетін өсімдіктер.
Бриология
Мүктерді зерттейтін ғылым.
Мезофиттер
Ылғалы орташа жағдайда өсетін өсімдіктер.
V кезең: “Мағынаны таны” — Кім жылдам?
Бұл бөлімде негізгі тұқымдастардың гүл формулаларын жылдам еске түсіру ұсынылады. Мұғалім үлгі көрсетіп, кейін оқушылар жұппен немесе топпен толтырады.
Тапсырма тізімі
- Шаршыгүлділердің гүл формуласы
- Раушангүлділердің гүл формуласы
- Бұршақ тұқымдастардың гүл формуласы
- Алқа тұқымдастардың гүл формуласы
- Күрделігүлділердің гүл формуласы
- Астық тұқымдастардың гүл формуласы
- Лалагүл тұқымдастардың гүл формуласы
Бағалау критерийі
- Дұрыстығы және белгілеу мәдениеті (таңбаларды сауатты қолдану).
- Жылдамдық және дәлелдеу (неге дәл осы формула екенін қысқаша түсіндіру).
- Топ ішіндегі рөлдер: баяндамашы, сарапшы, уақыт бақылаушы.
Кеңес: үлгі ретінде 1 тұқымдастың формуласын тақтаға жазып, қалғанын оқушыларға өз бетімен орындату нәтижені тездетеді.
VI–VIII кезеңдер: Ғалымдар, сәйкестендіру және тест
“Миға шабуыл”
Биолог-ғалымдардың суреттері ұсынылады. Оқушылар олардың еңбегін, ашқан жаңалығын және ғылымға ықпалын атайды.
Сәйкестендіру тапсырмасы
Термин — анықтама — мысал үштігін сәйкестендіру арқылы білім бекітіледі. Формат: жұптық немесе топтық.
Тест жұмысы
Қайталау нәтижесін тексеру. Оқушылар жауаптарын дәлелдеп, қателерін талдайды.
Қосымша материалдар
- Сәйкестендіру тестінің толық нұсқасы (жүктеу үшін).
- Слайдтар жинағы (жүктеу үшін).
Рефлексия: “Екі жұлдыз, бір тілек”
Екі жұлдыз
Сабақтағы екі пайдалы немесе ұнаған тұсты белгілеу.
Бір тілек
Келесі сабақта жақсартуға арналған бір ұсыныс жазу.
Қорытынды
Негізгі мақсат — ҰБТ форматына жақын тапсырмалар арқылы өткен тақырыптарды жүйелі қайталау және терминологиялық сауаттылықты арттыру.