Тарихи кейіпкермен интервью
Түсінік хат
Бүгінгі тарихты оқытудағы басты мақсат — дүниежүзілік дамуда адамзаттың орны айрықша екенін түсінетін, адамзат жасаған жалпыадамзаттық құндылықтарды білетін және оларды Қазақстанның дамуы үшін пайдалануға ынталы, жан-жақты жетілген, тарихи тамырын және қоғамдағы орнын ұғынатын белсенді азаматтарды қалыптастыру.
Осы міндеттерді жүзеге асыруда тарихшы мұғалімдердің рөлі ерекше. Қазіргі уақытта жас ұрпаққа білім берудің және сапалы тәрбие қалыптастырудың тиімді жолдары сан алуан. Еліміздің келешегі — жас ұрпақты дамыту мен тәрбиелеуде, олардың жалпы мәдениетін қалыптастыруда және дүниеде өз орнын анықтауда; бұл үдерісте тарих пәні маңызды орын алады.
Ойындар жинағы туралы
Тарих сабағына арналған ойындар жинағы 5–11 сыныптарға арналған және 3 бөлімнен тұрады. Жинақ оқушылардың шығармашылық ізденісін дамытуға, танымдық белсенділігін арттыруға, материалды оқып-үйренуді қызықты әрі тартымды етуге, сондай-ақ есте сақтау қабілетін күшейтуге ықпал етеді.
Ойын — бала үшін оқытудың табиғи формасы әрі өмірлік тәжірибесінің маңызды бөлігі. Білімді ойын арқылы бере отырып, мұғалім оқушының ертеңгі мүддесін ғана емес, бүгінгі оқу қажеттілігін де қанағаттандырады.
1. Жаңа сабақты оқып-үйренуде қолданылатын ойындар
Бұл кезеңде ойын оқу-танымдық міндетке сүйенеді. Ойынға дайындық барысында оқушылар оны өткізуге қажетті мәліметтерді, тұлғаларды, ұғымдарды, бейнелерді және дәуірдің сипаттық белгілерін жаңа материалдан алады.
Рөлдік ойындар
Рөлдік ойын әдісінің мәні — оқушы өзге адамның бейнесіне еніп, сол рөлдің ішінде әрекет етеді. Оқушыларға көбіне аяқталмаған ситуация ұсынылады: олар оны шешуі немесе логикалық тұрғыдан аяқтауы тиіс.
Қолдану реті
- 1Ойын ситуациясын таңдау
- 2Дайындық және сергіту
- 3Қатысушыларды таңдау
- 4Ойынды жүргізу
- 5Талқылау
Нәтижесі
- Басқаның жағдайын түсіну, жанашырлық таныту
- Өзін әртүрлі ортада ұстау мәдениетін қалыптастыру
- Өз пікірін қорғау және шешім қабылдау қабілетін арттыру
Рөлдерді оқушылардың өздері таңдауына да болады. Ойын соңында міндетті түрде талқыланып, бағаланады.
Қолдану мысалы (6-сынып)
«Ежелгі дүние тарихы» пәніндегі «Ежелгі Үнді мәдениеті» тақырыбында Буддизм діні және оның негізін салушы Гаутама — Будданың сопылық өмірге келу жолын көрініс ретінде сахналауға болады. Рөлдер: Будда, сарай қызметкері, аластатылған қария, сопы және т.б. Мұндай тапсырма оқушылардың актерлік қырын байқатып, тарихи мазмұнды тереңірек сезінуге көмектеседі.
Интеллектуалды турнир
Бұл — екі оқушының сайысына негізделген классикалық ойын түрі. Бір тақырып талқыланады. Ойын бастаушысы жеребе арқылы анықталады: бірінші ойыншы сұрақ қояды, екінші ойыншы жауап береді. Сайыс қатысушылардың бірі жауап бере алмай қалғанға дейін немесе сұрақ қоя алмай қалғанға дейін жалғасады. Жеңімпаз келесі ойыншымен сайысқа түсе алады.
2. Тарихи кейіпкермен интервью
Оқып-үйреніп жатқан материалда тарихи тұлға қамтылса, сол кейіпкермен интервьюді жоспарлап, өткізуге болады. Ойынға екі оқушы қатысады: интервью алушы және тарихи тұлға рөліндегі интервью беруші. Қажет болса, бүкіл сыныпты қатыстырып, баспасөз конференциясы форматында ұйымдастыру тиімді.
«Ретімен қой»
Бұл ойынды 5-сыныптағы «Қазақстан тас дәуірінде» тақырыбында қолдануға болады. Мақсаты — ұғымдарды, кезеңдерді немесе деректерді дұрыс ретке келтіру.
Мысал 1
Берілгені: неандертальдық — питекантроп — синантроп
Дұрыс жауабы: питекантроп — синантроп — неандертальдық
Мысал 2
Берілгені: кроманьондық — гомо — Люси
Дұрыс жауабы: гомо — Люси — кроманьондық
«Көш»
Бұл ойын тақырыпты ашуға және оқушыларды әңгімеге тартуға көмектеседі. Тақтаға жүк артқан бес түйеден тұратын көш суреті ілінеді. Көш бес түрлі түспен бейнеленеді. Әр түйенің қомында сұрақтар мен тапсырмалар болады; оқушылар оларды біртіндеп орындайды.
1-түйеге арналған тапсырмалар үлгісі
- Өнер деген не?
- Өнердің қандай түрлері бар?
- Қазақтың киіз үйінің құрылысын атаңдар.
Мүмкін жауап
Өнер — халықтың талғамы мен сұранысынан туындайтын еңбектің нәтижесі.
Өнер түрлері
Қолөнер, сөз өнері, саз өнері, бейнелеу өнері, сәулет өнері.
Киіз үй құрылысы
Шаңырақ, кереге, уық, сықырлауық, басқұр және т.б.
Осылайша бесінші түйеге дейін сұрақ-тапсырмалар жалғасады. Ара-арасында «саз өнері» туралы қысқаша түсіндіріп, оқушылардың өнерін (ән, күй, шағын қойылым) тамашалауға да болады.
«Көкпар»
Бұл ойында асықтар алдын ала таңдалып алынады. Асықтарды әдемілеп бояп, нөмірлеп қоюға болады. Әр нөмірленген асыққа жеке сұрақ немесе тапсырма бекітіледі. Оқушы таңдаған нөміріне сәйкес тапсырманы орындайды.
Ескерту
«Авторлық бағдарламаны жүктеу» бөлімі бастапқы мәтінде сілтеме/техникалық әрекет ретінде берілген. Егер осы жазбаға нақты сілтеме немесе файл атауы керек болса, оны бөлек көрсеткен жөн.