Адам құқығы, бала құқығын қорғаудан басталадыАдам құқығына үлкен үлестерін қосқан Ш. Монтескье, И. Кант, Т. Джефферсон сияқты ойшылдар адам құқықтарының негізгі ережелерін алғаш рет анықтап, белгілеген
Адам құқығы бала құқығын қорғаудан басталады
Адам құқықтарының қалыптасуына Ш. Монтескье, И. Кант, Т. Джефферсон сияқты ойшылдар үлкен үлес қосты: олар адам құқықтарының негізгі қағидаларын алғаш рет жүйелеп, айқындады. Қазақ ойшылдары мен қоғам қайраткерлері де бұл идеяларды қолдап, қорғады. Төле би, Әйтеке би, Қазыбек би және Абай Құнанбаев адам құқықтары мен бостандықтарын әділдік пен парасат тұрғысынан қорғап, қоғам санасында орнықтырды.
Адам дүниеге келген сәттен бастап оның өмірі, денсаулығы және тыныштығы мемлекетіміздің Ата Заңы — Конституция арқылы қорғалады. Бірақ балалардың құқықтарын тікелей, арнайы түрде қорғайтын халықаралық және ұлттық құқықтық негіздер де бар.
Бала құқықтарын қорғаудың халықаралық негізі
Бала құқықтары туралы Конвенция
1989 жылғы 20 қарашада БҰҰ-да Бала құқықтары туралы Конвенция қабылданды. 1995 жылдың желтоқсанында Қазақстан атынан сол кездегі Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Конвенцияға қол қойды, ал 1994 жылғы 8 маусымда Қазақстан Республикасы оны ресми түрде бекітті.
1 маусым
Халықаралық балаларды қорғау күні
20 қараша
Дүниежүзілік балалар күні
10 желтоқсан
Адам құқығы күні
Маңызды даталар мен кезеңдер
Тарихи хронология
-
10.12.1948 БҰҰ Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясын қабылдады.
-
1959 Әлемде бала құқықтарын халықаралық деңгейде атап өту Декларацияны жариялаудан бастау алды.
-
1979 Халықаралық балалар жылы өтті.
-
20.11.1989 БҰҰ-да Бала құқықтары туралы Конвенция қабылданды.
-
28.01.1993 Қазақстан Республикасының тұңғыш Конституциясы қабылданды.
-
08.06.1994 Қазақстан Республикасы Бала құқықтары туралы Конвенцияны бекітті.
Конвенция нені бекітеді?
Құжаттың құрылымы
БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы Конвенциясы — бала құқықтарына арналған, әрқайсысы белгілі бір құқықты сипаттайтын 54 баптан тұратын халықаралық құжат.
«Бала» ұғымы
Конвенция бойынша 18 жасқа толмаған әрбір тұлға бала болып саналады, егер ел заңнамасында кәмелетке толу жасы бұдан төмен болып бекітілмесе.
Тең қолданылуы
Конвенцияда көрсетілген құқықтар барлық балаға бірдей қолданылады. Мемлекет балаға қатысты кемсітудің кез келген түрінен қорғауды қамтамасыз етуге тиіс.
Мемлекеттің міндеттері
Конвенцияға қосылған мемлекеттер балаларды кемсітуден қорғауға және олардың құқықтарын іске асыруға жәрдемдесу үшін белсенді шаралар қабылдауды өз міндетіне алады.
Ақпараттандыру, бақылау және есептілік
Кең ақпарат беру талабы
Конвенцияға қатысушы мемлекеттер ересектерге де, балаларға да Конвенцияның қағидалары мен ережелері туралы кең әрі түсінікті ақпарат беруге міндетті.
Халықаралық бақылау механизмі
Конвенцияның орындалуын бақылайтын халықаралық механизм бар — ол Бала құқықтары жөніндегі комитет.
Есеп беру міндеті
Конвенцияның 44-бабына сәйкес, оған қосылған елдер өз заңдары мен мемлекеттік саясаттарын Конвенция талаптарына сәйкестендіру бағытында қабылдаған шаралары туралы БҰҰ-ға есеп беріп отыруы тиіс.
Қатысушы елдер туралы
Қазіргі уақытта елдердің басым көпшілігі Бала құқықтары туралы Конвенцияны бекіткен (АҚШ пен Сомалиден басқа). Қазақстан Республикасы бұл Конвенцияны 1994 жылғы 8 маусымда бекітті.