Қазақша рефераттар

Өздерің спортың қандай түрлерін ұнатасыңдар

Сабақ тақырыбы: Ә. Қоңыратбаев — «Балуан»

Бұл сабақта қазақтың атақты балуаны Қажымұқан Мұңайтпасұлы туралы мағлұмат беріліп, мәтіннің негізгі ойын ажырату, еркін сөйлеу дағдыларын дамыту және спорттың денсаулыққа пайдасын түсіндіру көзделеді.

Мақсат

  • Қажымұқан Мұңайтпасұлы туралы түсінік қалыптастыру.
  • Шығарманың негізгі ойын ажырату арқылы еркін сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
  • Спорттың пайдасын талқылап, салауатты өмір салтына бағыт беру.

Көрнекілік

  • Қажымұқан Мұңайтпасұлының суреті
  • Карта
  • Интерактивті тақта

Сабақ форматы

  • Сабақ түрі: аралас
  • Әдістер: сұрақ-жауап, көрнекілік, белсенді оқу элементтері

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сыныпты сабаққа жұмылдыру, мақсатты қысқаша таныстыру, жұмыс тәртібін белгілеу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Н. Жүнісбайдың «Алғашқы кездесу» мәтіні бойынша сұрақ-жауап арқылы қайталау жүргізіледі.

Талқылауға арналған сұрақтар

  • М. Өзтүрік кім?
  • Өзтүріктің ата-анасының туған жерден кету себебі қандай?
  • Ол туған халқымен қалай қауышты?
  • Мұстафа туған жерге келу себебі жөнінде не деді?

Спорт тақырыбына көпір

  • Мұстафа неліктен «Өзтүрік» атанған?
  • Мұстафа спорттың қай түрін таңдады?
  • Таэквондо — спорт түрі ме, әлде төбелес әдісі ме?
  • Спорттың тағы қандай түрлерін білесіңдер?

Сергіту сәті

Таэквондо қимыл-қозғалыстары арқылы қысқа сергіту жаттығулары орындалады.

III. Жаңа сабақ

Қызығушылықты ояту

«Күш атасын танымайды» деген мақал кімдерге қатысты айтылады? Бұл ойды балуандардың, алып күш иелерінің өмірімен байланыстыра отырып талқылаймыз.

Бұрын оқыған «Алып бала», «Қажымұқан» әңгімелерінде басты кейіпкер кім болды? Қандай қасиеттері есте қалды?

Нені білемін?

Қажымұқан туралы бұрынғы білімді жинақтау, нақты деректерді еске түсіру.

Нені білгім келеді?

Балуанның өмір жолы, есімінің шығуы, спорттық жетістіктері туралы сұрақтарды ортаға салу.

Нені білдім?

Сабақ соңында жаңа мәліметтерді қорытындылап, негізгі ойды бекіту.

Қажымұқанның балалық шағы және күшінің танылуы

Қажымұқан Мұңайтпасұлы 1871 жылы қазіргі Ақмола облысы аумағында дүниеге келген. Жоқшылық салдарынан жастайынан еңбекке араласып, өз аты Мұқан болып жүрген кезінде Қызылжарда И. Масликов атты саудагерге жалданып жұмыс істейді: мал бағады, шөп шабады, жүк тасиды.

Бір күні қыста шанамен шөп алып келе жатқанда жеккен аты әлсіреп қалады. Сонда жас Мұқан дәу шананы өзі сүйреп, ауылға жеткізеді. Бұл әрекетіне үлкен-кіші түгел таң қалып, оның атағы ел ішіне тарай бастайды.

Бұл тұста оқушылар «Тау тұлға» телехабарынан Қажымұқан туралы естеліктерді тыңдап, алып күш иесінің болмысына нақтырақ көз жеткізеді.

Спорт жолының басталуы

Қажымұқан он сегіз жасында Омбы қаласына келіп, қалалық циркте өтіп жатқан балуандар күресін көреді. Сол жерде орыстың кәсіпқой балуандарының бірі А. И. Злобин көрермендер арасынан күрескісі келетін адам бар-жоғын сұрайды.

Кілемге жас Қажымұқан шығып, 18 минутқа созылған белдесуде қарсыласы оны әрең жеңеді. Дегенмен осы белдесу оның спорттағы үлкен жолының бастауына айналады.

Елін сүйген ердің еңбегі: соғыс жылдарындағы үлесі

Ұлы Отан соғысы жылдарында Қажымұқан көшпелі циркпен өнер көрсетіп, өзі жинаған 100 мың сом қаржыны қорғаныс қорына аударады. Сол қаражатқа құрастырылған О-2 ұшағымен қазақ ұшқышы Қажытай Шалабаев 120 әскери әуе тапсырмасын орындағаны айтылады.

Негізгі ой

Нағыз ерлік — тек спорт аренасындағы жеңіс емес, ел мүддесі үшін жауапкершілік алып, нақты іс жасау.

Қажымұқан есімінің мәні

Қазақ халқында «адамның аты — абыройымен байланысты» деген ұғым бар. Мұқан қалай «Қажы» атанды? Аңыз-әңгімелерде оның туған жерінде кілем үстінде түрік алыбы Нұрлыны жеңіп, жауырынын жер иіскеткені айтылады. Ерекше балуандық қасиеті үшін оған «Қажы» есімі беріліп, содан кейін Қажымұқан атанған.

Бұл есіммен ол 1912 жылы 3 мамыр күні Ресейдің Саратов қаласында өткен сайыста да танылғаны аталады.

Марапаттары мен атақтары

  • Қазақ балуаны

    Елге танымал ұлттық мақтаныш.

  • Әлем чемпионы

    Халықаралық деңгейде мойындалған.

  • Кәсіби күрес жолы

    Көп елде күрескен тәжірибелі палуан.

  • «Құрмет белгісі» ордені

    Еңбегі еленген марапат.

  • Классикалық күрес шебері

    Күрес мәдениетінің үлгісі.

  • Сигизмунд белбеуі

    Айрықша жетістік белгісі.

  • «Қазақ даласының батыры» атағы

    Ел құрметі — ер еңбегінің дәлелі.

Мәтінмен жұмыс: Ә. Қоңыратбаевтың «Балуан» естелігі

Қажымұқан туралы аз жазылған жоқ. Солардың бірі — балалар жазушысы Әуелбек Қоңыратбаевтың «Балуан» атты естелігі. Сабақта естеліктің мазмұны талданып, негізгі ойы анықталады.

Мағынаны тану

Мәтінде жапондардың «жиу-джитсу» күрес түрі туралы айтылады. Бұл спорт туралы қосымша түсіндірмені дене шынықтыру мұғалімі бере алады.

Жаңа сөз

Бейхабар
Хабарсыз, білмейтін, аңғармаған.

Сұрақтармен жұмыс

  • Қажымұқан қай елде болған сайысын еске алады?
  • Сайыс қалай аяқталды?
  • Естелікте оның медальдары туралы не айтылады?
  • Қажымұқанға достарының ризашылығы мен қамқорлығы туралы кім әңгімелейді?

Ой қорыту

Елі үшін еткен еңбек елеусіз қалмайды. Қажымұқан өмірден өтсе де, артында өшпес із қалдырды: классикалық күрестен Қажымұқан атындағы жүлде жыл сайын сарапқа салынып келеді.

Талқылау

  • Классикалық күрестен Олимпиада чемпионы атанған кімдерді білесіңдер? (Мысалы: Жақсылық Үшкемпіров.)
  • Өздерің спорттың қандай түрін ұнатасыңдар? Неліктен?
  • Балуан тұлғасының өмірінен қандай үлгі алуға болады?

Қажымұқан есімін мәңгі есте сақтау үшін Астанада, Семейде және Ақмола өңірінде балуан атымен аталатын көшелер бар. Бұл деректер интерактивті тақтадан көрсетіліп, карта арқылы нақтылауға болады.

IV. Үй тапсырмасы

  • Мәтінді түсініп оқу.
  • Мазмұнын айту (ауызша баяндау).

V. Бағалау

Оқушылардың мәтінді түсінуі, сұрақтарға жауап беруі, талқылауға қатысуы және ой қорытуы негізінде бағаланады.

Қорытынды ой

Қажымұқан Мұңайтпасұлы — қайсарлықтың, еңбекқорлықтың және елжандылықтың символы. Оның өмірі спорттың адам мінезін шыңдайтынын, ал ерлік пен адал еңбектің халық жадында сақталатынын дәлелдейді.