Бұлақтың көзінің бітеліп қалуына кімдер кінәлі деп ойлайсыңдар
Ұйымдастыру кезеңі
Сабақ психологиялық дайындықтан басталады: оқушылар бір-бірімен амандасып, көңіл күйін бір арнаға бағыттайды.
Амандасу (өлең жолдары)
Амансың ба, Алтын күн!
Амансың ба, Көк аспан!
Амансың ба, Жер-ана!
Амансың ба, Сен!
Амансың ба, Мен!
Қызығушылықты ояту
Оқушыларға сөзжұмбақ ұсынылады: жауаптарды тапқанда бүгінгі тақырып өзінен-өзі айқындалады.
Сөзжұмбақ сұрақтары
- Аң патшасы.
- Қазақстанның әсем қаласы.
- Қазақтың қарт ақыны.
- Қазақтың батыр қызы.
- Қазақстанда көмір өндіретін жер.
- Ай аты.
- Медеу спорт кешені қай таудың беткейінде орналасқан?
Тақырып: Табиғатты аялау
Сұрақ: «Табиғат» дегенде сендерге қандай ой келеді? (Топтық жұмыс, пікір алмасу.)
Табиғат туралы ойлар
1) Су — тіршіліктің өзегі
Су — тіршілік көзі. Сусыз жер бетінде өмірді елестету мүмкін емес. «Сулы жер — нулы жер» деген мақал бекер айтылмаған. Су адам жүрегіне жыр, көңіліне нұр, сезіміне гүл сыйлайтын берекелі байлық.
Су деген тіршіліктің қаны емес пе,
Су деген табиғаттың жаны емес пе?
Су жоқ жерде өмір жоқ — ол ақиқат,
Күміс су қара жердің сәні емес пе?
2) Топырақ — ырыс пен еңбекке қайтарым
Жер бетіндегі тіршілік атаулы қоректік нәрді топырақтан алады. Топырақ — өмірдің тынысы, берекенің бастауы.
Топырақтан өмір иісі шығады,
Оны денең тиіп кетсе ұғады.
Еңбегіңе есесін беретін —
Жақсылық та топырақтан шығады.
3) Өсімдік — таза ауа мен қорған
Өсімдік — жасыл желек, көк майса, сан алуан гүл. Ол ашыққанда — қорек, шөлдегенде — сусын, ыстықта — көлеңке, суықта — пана, ауырғанда — дәрі. Орман мен жасыл желек — ел дәулеті, таза ауаның кепілі.
4) Жануарлар әлемі — табиғаттың көркі
Жүгірген аң, ұшқан құс, дала ажары — ақбөкен, әні мен сәні — бұлбұл, су аруы — аққу — бәрі табиғатымыздың сәні әрі тепе-теңдіктің бір бөлігі.
Жұмбақтар арқылы ой қозғау
Табиғат туралы ұғымды бекіту үшін жұмбақтар шешіледі. Әр жауап — күнделікті өмірмен байланысқан шағын тұжырым.
Жұмбақ
Құрғақ жерде сақтайсың,
Онсыз тамақ татпайсың.
Жауабы: тұз
Жұмбақ
Жұрттың бәрі соны сүйеді,
Бірақ қарағысы келмейді.
Жауабы: күн
Жұмбақ
Бір нәрсе: бетінде ой мен қыр жоқ,
Өзіңнің кіндігінен айналып жүр.
Өзіне назар салып қарасаңыз,
Келбеті жер жүзінің көрініп тұр.
Жауабы: глобус
Жұмбақ
Айт десе жүгірмес,
Су тисе сілкінбес.
Жауабы: шөп
Жұмбақ
Жазда жатсаң — көлеңкесіне алады,
Қыста жақсаң — жаның рахат табады.
Жауабы: ағаш
Табиғатқа арналған ой-толғаулар
Өлең жолдары
Табиғат — сенде бәрі ортақ,
Аспаның, күнің, айың да.
Тегінде жаның жомарт-ақ,
Ізгілік жатыр бойыңда.
Өлең жолдары
Табиғат, қызығам сенің суретіңе,
Бас ием сенің құдіретіңе.
Тұрасың күллі әлемге нұр таратып,
Тұтқасы тіршіліктің күн бетінде.
Үндеу
Табиғаттың тарылтпасын мөлдір кәусар тынысын.
Пәк табиғат — жүрегімнің тамылжыған жырысың.
Ей, адамдар! Қалай ғана қатыгездік жасайсың?
Ол — анаң ғой, ал сен — оның перзентісің.
Жағдаяттарды талдау: экологиялық таңдау
Оқушылар слайдтағы жағдаяттарды талдап, өз ойларын дәлелдеп айтады. Мақсат — табиғатты қорғауға қатысты дұрыс шешім қабылдауды үйрету.
Жағдаят 1
Арман бақ ішінде келе жатып, теректің бұтақтарын сындырып жатқан балаларды көреді де, тоқтап қалады.
Талқылау сұрақтары
- Арман не істеді деп ойлайсыңдар?
- Арман қандай бала?
- Бұтақ сындырып жатқан балаларды қалай сипаттар едіңдер?
Жағдаят 2
Серік достарымен ауыл сыртындағы бұлаққа келеді. Бұлақ көзі қураған шөптер, бос ыдыстар мен қоқыстан бітеліп қалғанын байқайды.
Талқылау сұрақтары
- Серіктің әрекеті қандай болды деп ойлайсыңдар?
- Оның бойынан қандай қасиеттер байқалады?
- Бұлақ көзінің бітелуіне кімдер кінәлі деп ойлайсыңдар?
Мақал-мәтелдер: халық даналығы
Соңында оқушылар табиғат туралы білетін мақал-мәтелдерін айтады. Бұл бөлім сабақтың негізгі идеясын бекітеді: табиғатты қорғау — ұрпақ алдындағы парыз.
Тапсырма
Табиғатқа қатысты 3–5 мақал-мәтел айтып, мағынасын қысқаша түсіндіріңдер. Қайсысы күнделікті әрекетпен тікелей байланысты?