Түсті металл топтары
Сабақ туралы мәлімет
- Пән
- География (9-сынып)
- Сабақ тақырыбы
- Қазақстанның түсті металлургиясы
- Сабақ түрі
- Білім мен іскерлікке үйрету
- Ұйымдастыру формасы
- Жеке оқушымен және жұптық жұмыс
- Оқыту әдістері
- Топтастыру, салыстыру, сәйкестендіру, сұрақ-жауап
- Пәнаралық байланыс
- Биология, тарих, этнопедагогика
Сабақтың мақсаты
1) Білімділік
Оқушыларға жеңіл және ауыр түсті металдар, сондай-ақ сирек кездесетін түсті металдардың кен орындары мен олардың орналасу қағидалары туралы түсінік қалыптастыру.
2) Дамытушылық
Интерактивті тақтамен, атласпен және кескін картамен жұмыс істеу дағдыларын дамыту.
3) Тәрбиелік
Отанды сүюге, табиғатты аялауға, ұжымшылдыққа тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
Сабақтың мақсаты мен міндеттерін нақтылау, жұмыс ережелерін келісу.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Географиялық диктант: төмендегі сөйлемдердегі бос орындарды толтырыңыз.
- Елімізде электр энергиясын өндіретін электр станциялары ________ бөлінеді.
- Республикамызда өндірілетін электр энергиясының ________% ЖЭС-ке тиесілі.
- ЖЭС ________ пайдаланып жұмыс істейді.
- ЖЭО қалаларды ________ қамтамасыз етеді.
- Екібастұз маңында қуаты ________ болатын МАЭС-1 және МАЭС-2 жұмыс істейді.
- Елімізде өндірілетін электр энергиясының ________% СЭС-ке тиесілі.
- Ертіс өзенінде ________ СЭС-і, Іле өзенінде ________ СЭС-і, Сырдария өзенінде ________ СЭС жұмыс жасайды.
- ________ жылы ________ қаласында АЭС салынды. Оның өндірген энергиясы Каспий суын тұщытуға пайдаланылды.
- 1 кг уранның жылуы ________ вагон көмірдің жылуына тең.
- Болашақта ________ көлінің оңтүстік-батысына АЭС салу жоспарланып отыр.
Жаңа сабақ: Қазақстанның түсті металлургиясы
Жоспар
- Түсті металлургия тарихы
- Түсті металдар топтары
- Негізгі кен орындары және дүниежүзілік маңызы бар кәсіпорындар
- Кәсіпорындардың орналасу қағидалары
- Даму болашағы және экология
Негізгі ұғым
Металлургия — металдарды өндіру, байыту, балқыту, прокат алу және металл қалдықтарын қайта өңдеу саласы.
Тарихи деректер
- 1730–1832 жылдары Алтай өңірінде Березов, Риддер, Зырян, Николаев сияқты кен орындары ашылды.
- Қарғалы кеніші — б.з.б. II ғасырмен мерзімделеді.
- Берел қорымы — б.з.б. V–VI ғасырлар.
- «Алтын адам» — б.з.б. IV–V ғасырлар.
Түсті металдар топтары
Түсті металдар өндірісте қасиеттеріне қарай әртүрлі топтарға біріктіріледі. Мыс негізінде көптеген қорытпалар алынады.
Мысқа жақын металдар
Қалайы, никель, алюминий, мырыш.
Қорытпалар
Қола, мельхиор, дюралюминий, латунь (жез).
Негізгі кен орындары мен кәсіпорындар
Мыс
- Кен орындары: Жезқазған, Саяқ, Қоңырат, Бозшакөл, Жыланды.
- Қ. Сәтбаев зерттеген және ашуға үлес қосқан кен аудандары.
- Кәсіпорындар: Жезқазған, Балқаш (мыстың сапалық эталоны ретінде аталады), «Қазақмыс».
Маңызды дерек
1 тонна мыс алу үшін шамамен 100 тонна шикізат қажет.
Полиметалл кендері (қорғасын–мырыш)
- Кәсіпорындар: Өскемен қорғасын-мырыш комбинаты, Шымкент қорғасын зауыты.
- Кен аудандары: Текелі, Жәйрем.
Өндірістік терминдер
- Флотация — кен байытудың тиімді тәсілі.
- Концентрат — байыту нәтижесінде алынатын өнім.
- Реагент — кенді байытуда қолданылатын техникалық қоспа (май және т.б.).
Алюминий
Шикізат
Боксит.
Негізгі бағыттар
Арқалық, Павлодар алюминий зауыты.
Энергия сыйымдылығы
1 тонна алюминий өндіруге шамамен 18 мың кВт·сағ энергия жұмсалады.
Талдау: орналасу қағидалары, болашақ және экология
Орналасу логикасы
Түсті металлургия кәсіпорындары көбіне шикізат базасына, электр энергиясы көздеріне және көлік тораптарына жақын орналастырылады.
Даму бағыты
Құнды компоненттерді кешенді өндіру, технологияны жаңарту және өнімнің қосылған құнын арттыру — саланың бәсекелік артықшылығын күшейтеді.
Экология
Газ-тазарту жүйелері, қалдықтарды қайта өңдеу және су ресурстарын үнемдеу — өндірістің экологиялық әсерін азайтудың негізгі тетіктері.