Қазақша рефераттар

Бес табан

Асық ойындарының мақсаты

Асық — қазақ халқының көнеден келе жатқан ұлттық ойындарының бірі. Бұл ойын балалардың қимыл-қозғалысын дамытып қана қоймай, дәлдік пен әділдікке тәрбиелейді, ұлттық құндылықтарды қадірлеуге баулиды.

Білімділік

Ұмыт бола бастаған ұлттық ойынды жаңғырту, ата-бабамыздың мұрасын таныту, қызығушылық ояту.

Дамытушылық

Дәлдікке, мергендікке, ептілікке, жеңіске ұмтылуға, намысшылдық пен әділдікке баулу.

Тәрбиелік

Ұлттық құндылықтарды қастерлеу, қазақ ойындарын кеңінен насихаттап, спорттық ойындар қатарына қосуға ой тудыру.

Қажетті көрнекіліктер

  • Асықтар (сақа қоса)
  • Плакаттар
  • Ысқырық
  • Қоржын
  • Асық суреттері және т.б.

Ұйымдастыру және қауіпсіздік

  • Балаларды сапқа тұрғызу, арақашықтықты сақтау.
  • Нұсқаушының нұсқауын мұқият тыңдап, тапсырманы дәл орындау.
  • Денені тік ұстау, басты көтеру, қолды бүкпеу.
  • Жаттығудан кейін тынысты қалыпқа келтіру.

Жылыту жаттығулары

Ойынға кіріспес бұрын қозғалыс белсенділігін біртіндеп арттыру маңызды. Жаттығулардың дұрыс орындалуын қадағалаңыз.

Орнында орындалатын қимылдар

  • Сапта бір орында жүру.
  • Сапта бір орында жүгіру (жеңіл).

Жүру бағытымен

  • Жай жүріп, денені қыздыру жаттығуларын орындау.
  • Қолды желкеге қойып, өкшемен жүру.
  • Қолды жоғары көтеріп, аяқтың ұшымен жүру.
  • Қолды алға созып, жартылай отырып жүру.

Жүгіру бағытымен

Тізені алақанға тигізу

Қолды алға созып, жүгіру барысында тізені алақанға тигізу.

Өкшені қолға тигізу

Қолды артқа ұстап, жүгіру барысында өкшені қолға тигізу.

Қырындап жүгіру

Бір қырындап жүгіру: оң жаққа және сол жаққа. Денені тік ұстап, арақашықтықты сақтаңыз.

Қосымша қимылдар: қол бел тұста қаз тәрізді жүру, жоғары секіру. Жаттығу соңында тынысты қалыпқа келтіріңіз.

Асық ойынының шығу төркіні және тәрбиелік мәні

Ұлттық ойындар көбіне әр халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайына, шаруашылық мүмкіндіктеріне байланысты қалыптасады. Қазақ халқының ойындары табиғи заттармен ойнауға негізделген.

Мал шаруашылығы, әсіресе қой өсіру кең тарағандықтан, балалар ойындарының көпшілігі қой асығымен байланысты. Сондықтан асық ойындары — ұлттық ойындар ішіндегі ең көне түрлердің бірі.

Асық ойыны баланың жүйке жүйесін шыңдап, дәлдікке, ұстамдылыққа, байсалдылыққа тәрбиелейді. Бұл қасиеттер қалыптаспаса, төзім мен шыдам да әлсірейді; ал ол ойынға да, өмірге де әсер етеді.

Асықты еңбектеген баладан бастап еңкейген кәріге дейін ойнайтын түрлері болған. Ойынның күн бойғы қимылға тигізетін пайдасы мол.

Ойын барысында дамитын қимыл-қозғалыстар

  • Жүгіру
  • Жүру
  • Иілу
  • Секіру
  • Сақа иіру
  • Көздеп тигізу
  • Лақтыру, ату

Сақа және асықтың түсу қалыптары

Асық ойынында асықтың «берекесі» де, «басшысы» да — сақа. Асықты иіргендегі түсуі төрт түрлі аталады:

Алшы

Ең сәтті түсуі. Көп ойын түрінде ұтымды қалып саналады.

Тәйкі (тәукі)

Төңкеріліп түсуі. Мағынасы — «тәуекел» ұғымымен байланысады.

Бүк

Екбетінен түсуі (ішке бүгіліп жатқандай көрінеді).

Шік (ішік)

Шалқасынан түсуі (іші көрініп жатқандай болады).

Асық ойындарының түрлері

Ханталапай Омпы Алшы Хан Асық ату Үш табан Шеңбер Бес табан және т.б.

Ереже: «Асық ату» (хан ату)

  1. 1 Ойынға бірнеше ойыншы қатысады.
  2. 2 Ойыншылар кезекпен қолдағы асықтарын сырмақтың (немесе тегіс төсеніштің) үстіне шашады.
  3. 3 Белгіленген сақамен (немесе арнайы таңдалған асықпен) қалған асықтарды шертеп атады.
  4. 4 Негізгі шарт: тек ұқсас асықтарды ғана ату. Басқа асыққа тигізіп алмау керек.
  5. 5 Дәл тигізіп, ережені бұзбай атылған асық ұпай ретінде олжаға өтеді.
  6. 6 Ойын осылай кезекпен жалғасады.

Ереже: «Бес табан»

  1. 1 Ойыншылар тегіс жерді таңдайды.
  2. 2 Ортасына түзу сызық сызып, сызық бойына асықтарды тізеді.
  3. 3 Бастаушы сызықтан «бес табан» арақашықтықты белгілеп, шеңбер сызады.
  4. 4 Ойыншылар шеңберге кірмей, ортадағы асықтарды атады.
  5. 5 Сақа тиген асық міндетті түрде шеңберден шығуы керек.
  6. 6 Кім көп асықты шеңберден шығарса, сол жеңеді.

Қорытынды сұрақтар

Асық туралы не білдік?

  • Асық — қазақ халқының ұлттық ойыны.
  • Асық қазақтың ырым-тыйымдарында қадірлі сүйектердің бірі саналады.
  • Баланың ермегі, ойыншығы әрі сүйікті ойыны болған.

Ойынға қатысу барысында балалар ережені сақтауды, әділ ойнауды және бір-бірін құрметтеуді үйренеді.

Бағалау және рефлексия

  • Сапқа қайта тұрғызу, тынысты қалыпқа келтіру.
  • Ұпай саны бойынша және ерекше көзге түскен оқушыларды бағалау.

Күтілетін нәтиже

Орындайды

  • Асық ойынына қатысады.
  • Сапта түзу жүруді және жүгіруді орындайды.

Түсінеді

  • Ойын шартын және негізгі ережелерін түсінеді.
  • Асықтың түрлері мен ерекшеліктерін ажыратады.

Қолданады

  • Асықты көздеп атады.
  • Ережені сақтап ойнайды.