Қазақша рефераттар

Ғалымның ғылыми зерттеулері

8-сынып Қазақстан тарихы: §45. Шоқан Уәлиханов — қазақтың аса көрнекті ғалымы әрі ағартушысы

Сабақ түрі: аралас Әдісі: интерактивті Көрнекілік: карта, сызба Формат: семинар (ұсыныс)

Сабақтың мақсаты

  • Оқушылардың мәтінмен жұмыс жасау дағдысына сүйене отырып, тарихи ойлау мен есте сақтау қабілетін жүйелі түрде дамыту; өздігінен білім алуға және ізденіске жағдай жасау.
  • Ғылымның дамуына үлес қосқан тұлғалар туралы әңгімелеу арқылы оқушыларды рухани білімділікке, еңбексүйгіштікке және мәдениеттілікке тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

  1. 1 Ұйымдастыру кезеңі
  2. 2 Оқу құралдарын тексеру және түгендеу
  3. 3 Ел жаңалықтарына қысқаша шолу
  4. 4 Оқушы зейінін сабаққа аудару

Үй тапсырмасын сұрау

  • Үй тапсырмасының орындалуын тексеру
  • Құжаттармен жұмыс
  • Кестенің толтырылуын тексеру

Жаңа тақырыпты оқытудың жоспары

1

Балалық және жастық шағы

Тұлғаның қалыптасуына әсер еткен орта мен жағдайлар.

2

Омбыда оқыған жылдары

Білім алған ортасы мен интеллектуалдық байланыстары.

3

Ғылыми зерттеулері

Экспедициялар, жинаған деректер, еңбектерінің маңызы.

4

Қазақстан тарихындағы орны

Ғылыми мұрасының ықпалы және тарихи маңызы.

Пәнаралық және алдыңғы білімге сүйену

Бұл тақырып оқушыларға Қазақстанның физикалық географиясы курсынан таныс. Сонымен қатар §43 «Ы. Алтынсарин — қазақ халқының аса көрнекті ағартушысы» сабағында да Ш. Уәлихановқа қатысты тапсырмалар берілген. Осыған сүйене отырып, сабақты семинар түрінде ұйымдастыру тиімді.

Хронология: негізгі кезеңдер (толтыру тапсырмасы)

Оқушылар Ш. Уәлиханов өмірінің негізгі кезеңдеріне қатысты даталарды толықтырады:

1835 жыл

—

1847 жыл

—

1853 жыл

—

1857–1859 жылдар

—

1859–1861 жылдар

—

1860 жыл

—

1864 жыл

—

1865 жыл

—

Негізгі мазмұн: тұлға және ғылыми мұра

Ш. Уәлихановтың замандастары — ғалымдар мен жазушылар — оның еңбегін жоғары бағалады. Ол қазақтың ғұлама ғалымы, Түркістан мен Қазақстанды, сондай-ақ Орта Азия халықтарының тарихы мен мәдениетін зерттеген ірі зерттеуші ретінде танылды.

Шоқан аз ғана 30 жылдық ғұмырында үлкен істер атқарып, қазақ халқының тарихы мен тұрмысын ғылыми тұрғыдан терең зерттеудің негізін қалады.

Шығыс Түркістанға жасаған сапары кезінде ол ұлан-ғайыр материал жинады. Әсіресе оның қарындашпен салған суреттері тарихи-этнографиялық дерек ретінде құнды.

Ш. Уәлихановтың ғылыми мұрасы Қазақстан мен Ресей халықтары тарихының күрделі мәселелерін қамтиды, бұл оның еңбектерінің ауқымы мен ғылыми салмағын көрсетеді.

«Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов шығыстану ғылымында аққан жұлдыздай жарқ етті де жоқ болды. Орыс ориенталисттері оны ілуде бір кездесетін ғажайып дарын иесі деп таныды және одан түркі халықтарының тағдыры жөнінде ұлы да маңызды жаңалықтар ашады деп күткен еді».
Н. Веселовский, шығыстанушы ғалым, академик

Сабақты бекіту: талқылау сұрақтары

1) Шоқанның туып-өскен жері туралы не білесіңдер?

2) Шоқанның тұлға ретінде қалыптасуына қоршаған ортаның, туысқандарының, әлеуметтік жағдайдың, туған табиғатының және өз кезеңінің алдыңғы қатарлы азаматтарымен достасуының әсері болды ма? Нақты дәлел келтіріңдер.

3) Шоқанның мінез-құлқы туралы не білесіңдер? Оның қандай қасиетін өзіңе үлгі етер едің?

4) Шоқан өз халқының нағыз патриоты болды. «Патриот» ұғымын қалай түсінесіңдер?

5) Шоқан Уәлиханов мол ғылыми мұра қалдырды. Ол Орталық Азия халықтарын зерттеуге зор үлес қосты, ал шығыстанушы ғалым ретінде шетелдік зерттеушілер тарапынан да толық мойындалды. Бұл тұжырымды нақтылайтын мысалдар келтіріңдер.

Үйге тапсырма

1) §45-ті оқып келу және сызбаны толтыру

Өмір сүрген жылдары

—

Мінез-құлық ерекшеліктері

—

Ғылымға бейімділігі

—

Қайда оқыды

—

Кімдермен достасты?

—

Қазақ халқының саяси және экономикалық жағдайы туралы көзқарасы

—

Ғылыми зерттеулері және олардың маңызы

—

Ғалымның ғылыми мұрасы

—

2) Терминдермен жұмыс

Ағартушы Декабристер Корнет Адъютант Кумир