Жай заттардан күрделі заттардың алынуы - синтез
Химия (8-сынып): Табиғаттағы су. Судың қасиеттері және қолданылуы
Бұл сабақ жаңа тақырыпты меңгертуге бағытталған және №6 зертханалық тәжірибемен (6.1; 6.2) ұштасады. Оқушылар су туралы ғылыми түсініктерін тереңдетіп, формулалар мен реакция теңдеулерін сауатты жазуға, сондай-ақ жаңа терминдерді дұрыс қолдануға дағдыланады.
Сабақтың мақсаттары
- Білімдік: су, оның құрамы, қасиеттері және қолданылуы туралы білімді кеңейту; формулалар мен реакция теңдеулерін дұрыс жазуға үйрету; жаңа терминдермен таныстыру.
- Тәрбиелік: ізденімпаздыққа, шапшаңдыққа, ұйымшылдыққа, ұлтжандылыққа және өз бетінше жұмыс істеуге тәрбиелеу; әр оқушының жеке ерекшелігін ескеру.
- Дамытушылық: ой-өрісті дамыту, есеп шығару дағдысын күшейту, сыни тұрғыдан ойлау қабілетін қалыптастыру.
Сабақ форматы
- Сабақ түрі
- Жаңа сабақ
- Әдістер
- Топпен жұмыс, баяндау, сұрақ-жауап, есеп шығару, тәжірибе жасау
- СТО элементтері
- Қызығушылықты ояту, ой қозғау, мағынаны тану, ой түйіндеу
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру
Оқушылардың сабаққа қатысуын және дайындықтарын тексеру, сынып тазалығына назар аудару.
2) Топқа бөлу
Оқушылар сары және көк түстерді таңдау арқылы екі топқа бөлінеді:
- 1-топ: Сутек
- 2-топ: Оттек
3) Үй тапсырмасы және өткенді қайталау
Сұрақ-жауап арқылы негізгі ұғымдарды еске түсіру.
1. Сутекті кім және қай жылы ашты?
1776 жылы ағылшын ғалымы Г. Кавендиш ашқан.
2. Тотығу-тотықсыздану реакциясы деген не?
Валенттік электрондардың электртерістілігі төмен атомдардан электртерістілігі жоғары атомдарға ауысу (немесе ығысу) процесімен жүретін реакция.
3. Үнемі оң тотығу дәрежесін көрсететіндер
Металдар.
4. Тотығу процесі деген не?
Электрон беру процесі.
5. Тотықсыздану процесі деген не?
Электрон қосып алу процесі.
4) Қызығушылықты ояту: «Кім тапқыр?»
Жұмбақ арқылы тақырыпты ашу:
Бірі жанып, бірі қолдап жануды,
Екі элемент бізге бұрын танылды.
Өрт болып еді сөндіруге көп адам,
Қосылысын алып сонда ағылды.
Жауабы: сутек, оттек, су.
5) Ой қозғау
Әр топқа парақ таратылады. Оқушылар су туралы білетін деректерін бір-бірден жазып, кейін тақтаға іліп, түсіндіреді.
Мағынаны тану: Су — маңызды қосылыс
Су тіршілік үшін шешуші рөл атқарады. Адам ағзасының шамамен 65–70%-ы судан тұрады, ал тәулігіне кемінде 2 литр су қажет.
Жердегі су қоры туралы деректер
- Ғаламшардағы су жер бетінің шамамен 70%-ын алып жатыр.
- Теңіздер мен мұхиттардағы су қоры: 1,4 млрд км³.
- Тұщы су мұздықтарда: 30 млн км³.
- Өзендер мен көлдердегі су: 3 млн км³.
- Адам мен жануар денесінің 2/3 бөлігі, өсімдік массасының 4/5 бөлігі — су.
Судың құрамы және формулалары
Химиялық формуласы
H2O
Құрылымдық формуласы
H–O–H
Салыстырмалы молекулалық массасы
Mr = 18
XVII ғасырдың соңында судың күрделі зат екені дәлелденді: су газтәрізді сутектің оттекте жануы нәтижесінде жасанды түрде алынды. Осы тәжірибелер судың сутек пен оттектен тұратынын көрсетті.
Судың түзілуі және эвдиометр тәжірибесі
Су түзілгенде сутек пен оттек атомдары белгілі бір қатынаста әрекеттеседі. Бұл құбылысты көрсету үшін эвдиометр қолданылады: қалың қабырғалы шыны түтік суы бар ыдысқа тігінен орнатылады және мыс сым өткізілген резеңке тығынмен жабылады.
1-қадам
Түтік сумен толтырылып, 2 көлем сутек және 2 көлем оттек енгізіледі.
2-қадам
Мыс сым ұштары электр тогының көзіне жалғанады. Ұштары жақындатылғанда ұшқын пайда болып, реакция жүреді.
Нәтиже
Су деңгейі көтеріледі, өйткені 2 көлем сутек 1 көлем оттекпен әрекеттеседі. Қалған газға жанған шырпыны жақындатқанда жарқырап жанса, бұл — артық қалған оттек.