Дәстүрлі әншілік өнер
Тақырып
Дәстүрлі әншілік өнер: Ақан Сері, Біржан Сал, Сегіз Сері.
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларға дәстүрлі әншілік өнердің қыр-сырын терең ұғындыру.
- Ұлттық болмысымызды дәріптеу.
- Дәстүрлі өнерді келер ұрпаққа жеткізу.
Көрнекі құралдар
Дәстүрлі әншілердің суреттері
Плакаттар
Аспаптар
Сабақтың түрі: топтық сабақ.
Сабақтың барысы
-
I. Ұйымдастыру
-
II. Үй тапсырмасын сұрау
-
III. Жаңа сабақ
-
IV. Музыка тыңдату
-
V. Плакатпен жұмыс
-
VI. Жаңа сабақты қорытындылау
-
VII. Бағалау және үй тапсырмасын беру
Ұйымдастыру кезеңі
1) Амандасу, оқушыларды түгендеу.
Оқушылар үй тапсырмасы бойынша 4 топқа бөлінеді:
Үй тапсырмасы
Тақырып: Орта Азия халықтарының музыкасы мен аспаптары. Әр топ өз атауына сәйкес халықтың музыкалық мәдениеті туралы әңгімелейді, ұлттық аспаптарын және олардың құрылысы, ойналу тәсілі туралы таныстырады.
Топтардың жұмысы бағаланады. Одан кейін сергіту сәті ретінде «Қара жорға» биі орындалады.
Жаңа сабақ: дәстүрлі әншілік өнер
Жалпы түсінік
Дәстүрлі әншілік өнер қазақ халқында XIX ғасырда кең өріс ала бастады. Қазақстанның әр өңірінде орындаушылық ерекшелігіне қарай қалыптасқан дәстүрлі әншілік мектептер бар.
Орталық және Солтүстік
Әншілік мектебі
Оңтүстік өңір
Әншілік мектебі
Батыс өңір
Өңірлік әншілік мектебі
Шығыс өңір
Өңірлік әншілік мектебі
Сыр бойы
Әншілік өнер мектебі
XIX ғасырда дәстүрлі өнер жолын ұстанған танымал өнерпаздар: Абай, Үкілі Ыбырай, Жаяу Мұса, Мұхит, Естай, Ақан Сері, Біржан Сал және басқалар.
Ақан Сері
Ақан Серінің шын есімі — Ақжігіт. Ел аралап, саятшылық құрып, аң аулап, өнерімен де, мінезімен де елдің еркесіне айналған. Халық оны құрметпен Ақан Сері деп атаған.
Танымал әндері
- Сырымбет
- Маңмаңгер
- Құлагер
- Қараторғай
- Балқадиша
- Мақпал
- Ақтоқты
Сегіз Сері
Сегіз Серінің шын есімі — Мұхамедқанапия. Ол жастайынан ән айтып, құс атып, мергендігімен және сегіз қырлы өнерпаздығымен танылған. Халық оны еркелетіп Сегіз Сері деп атаған.
Ел аралап, жиын-тойда ән айтып, той басқарған. Аңыз-әңгімелерде оның Қостанай өңіріндегі Шыңғыс болыстың қуанышына қатысып, шілдехананы басқарғаны айтылады. Сол жиында нәрестеге Мұхамедқанапия есімі берілген деген дерек бар. Кейін бұл есім Шоқан Уәлихановтың шын аты ретінде де айтылады.
Танымал әндері
- Жылыой
- Ақбақай
- Гаухартас
- Елигай
Біржан Сал
Біржан Сал — халықтың ықыласына бөленген, өз дәуірінің лирик әншісі. Өнері мен болмысына сай оған «Сал» атауы берілген.
Танымал әндері
- Жанбота
- Жоныпалды
- Ләйлім Шырақ
- Теміртас
Музыка тыңдату
Үнтаспадан төмендегі шығармалар тыңдатылады:
- Ақан Сері — «Балқадиша»
- Сегіз Сері — «Гаухартас»
- Біржан Сал — «Теміртас»
Плакатпен жұмыс
Оқушылар плакаттағы төмендегі сұрақтарға жауап береді:
Не білдім?
Бүгінгі сабақтан алған жаңа мәліметтер.
Не білемін?
Тақырып бойынша бұрыннан бар түсінік пен тәжірибе.
Не білгім келеді?
Қызықтыратын сұрақтар мен келесі қадам.
Қорытындылау және талқылау
Топтарға арналған сұрақтар
- 1. Дәстүрлі әнші болу үшін не істеу керек?
- 2. Дәстүрлі әншілерді арнайы даярлау қажет пе? Қалай жүзеге асыруға болады?
- 3. Дәстүрлі ән мен эстрадалық әннің айырмашылығы қандай?
- 4. Қазіргі таңда қандай дәстүрлі әншілерді білесіңдер?
Үй тапсырмасы
Дәстүрлі ән өнері тақырыбы бойынша материал дайындап келу: Ақан Сері, Біржан Сал, Сегіз Сері туралы мәліметтерді жинақтау.
Бағалау
Сабаққа белсенді қатысқан оқушылардың жұмысы бағаланады: топтық таныстырылым, талқылауға қатысу, тыңдалған шығармалар бойынша ой қорыту.
Сабақ аяқталды.