Бұйрық рай
Білім беру сапасын арттыру: заманауи педагогикалық технологиялардың рөлі
Білім беру сапасын жақсартудың ең тиімді жолдарының бірі — жаңа педагогикалық технологияларды жүйелі қолдану. Қазіргі қоғамдағы мұғалім — өз көзқарасы бар және оны қорғай алатын жігерлі тұлға; зерттеуші, ойшыл, шығармашыл маман. Ең бастысы, ол оқушыны өз бетінше оқуға, ізденуге және кеңейтілген білім алуға үйретуі тиіс.
Педагогикалық технология ұғымы
Педагогикалық технология — белгілі бір үдерістерді жүзеге асыру тәсілдері туралы білімдердің жиынтығы. Ол оқу үдерісін жандандыру үшін алдын ала ойластырылған, мақсатқа бағытталған ықпалдар мен әрекеттер жүйесін қамтиды. Сонымен бірге бұл — оқытуды нәтижеге жеткізетін мазмұнды «техника» және жоспарланған нәтижелерге жету үдерісінің сипаттамасы.
Қазақстандағы озық тәжірибе және Ж. Қараев технологиялары
Бүгінде сабақты түрлендірудің көптеген жаңа тәсілдері бар: оларды озық педагог-ғалымдар мен тәжірибелі мұғалімдер ұсынады. Қазақстанда да мектеп тәжірибесіне бейімделген оқыту технологияларын әзірлеп, ғылым мен практиканы ұштастырып жүрген отандық ғалымдар жеткілікті.
Деңгейлеп-саралап оқыту
Оқушының жеке даму ерекшелігі мен қабілетіне сүйеніп, оқу мазмұнын деңгейлер бойынша ұйымдастыратын жүйе.
Оқытудың үш өлшемді әдістемелік жүйесі
Оқушының белсенді әрекетіне негізделіп, мұғалімнің бағыттаушы рөлін күшейтетін қазіргі педагогикалық технология.
Дәстүрлі оқыту мен қазіргі тәсілдің айырмашылығы
Дәстүрлі оқыту
- Оқу-тәрбие үдерісінде басым рөл мұғалімде болады.
- Мұғалім дайын, «дұрыс» ақпарат береді, оқушы көбіне тыңдаушы рөлінде қалады.
- Сабақта жиі қолданылатын әдістер: лекция, сұрақ-жауап, жаттығу орындату.
Қазіргі оқыту
- Белсенді қызметті оқушы атқарады: оны «оқытпайды», ол өзі оқиды.
- Проблемалық оқыту іске асады: жағдаят шешу, ой тастау, миға шабуыл, дебат.
- Мұғалім басқарушы әрі бағыттаушы: оқушының қабілеті мен қызығушылығын ашады.
- Бағалау тұлғалық қасиеттерді ескереді: ой дамуы, тіл мәдениеті, дербестік, ынта, жауапкершілік.
- Оқушы дамуы өзгемен емес, өзімен салыстырылады; өзін-өзі бағалауға мүмкіндік беріледі.
Жеке және топтық оқыту: сенімге негізделген модель
Топтық оқыту
Негізгі мақсат — оқушыларды шағын топтағы бірлескен жұмысқа тарту. Мұндай форматта оқушы өз даралығын жоғалтпайды, қажет кезде бір-бірінен көмек сұрайды, ортақ міндеттерді бірлесе шешеді. Әр оқушы өз үлесінің ортақ нәтижеге қалай әсер ететінін көре алады.
Жеке оқыту
Оқушыға тапсырмаға тереңірек тоқталуға мүмкіндік береді және нәтижеге жауапкершілікті күшейтеді. Бұл бағыт оқушының сенімділігін, өзін-өзі құрметтеуін, ар-намысын және дербес шешім қабылдау қабілетін ынталандырады.
Деңгейлеп-саралап оқытудың әсері мен артықшылықтары
Деңгейлеп-саралап оқыту технологиясы оқушының туа біткен ақыл-ой қабілеттерінің жеке дамуына сүйенеді. Оқу барысында есте сақтау қабілеті жақсарады, эмоцияны басқару дағдысы қалыптасады, қабылдау күшейеді, зейін тұрақтылығы артады, ойлау үдерісі дамиды.
Тілдік дағды
Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында ойды еркін, кең жеткізуге үйретеді.
Дербес жұмыс
Өз бетінше жұмыс істеуді қалыптастырады және жауапкершілікті арттырады.
Зерттеушілік мәдениет
Ғылыми ізденіс жұмыстарына баулиды, сұрақ қою және дәлелдеу дағдыларын дамытады.
Сабақ үлгісі: «Етістіктің райларын қайталау»
Төменде деңгейлеп-саралап және белсенді оқыту тәсілдерімен үйлесетін қайталау сабағының ықшамдалған, жүйеленген үлгісі берілген.
Сабақ туралы қысқаша ақпарат
- Тақырыбы
- Етістіктің райларынан өткенді қайталау
- Сабақ түрі
- Қайталау сабағы
- Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап, топтық жұмыс, шығармашылық тапсырмалар
- Көрнекілік
- Семантикалық карталар, оқулық, тақта, дәптер
Сабақ мақсаттары
Білімділік
Бағдарламалық материалды меңгеру деңгейін бақылау, етістіктің рай категориясы туралы білімді бекіту.
Дамытушылық
Ойлау мен қабылдауды дамыту, сөйлеу мәдениетін жетілдіру, пәнге қызығушылықты арттыру, шығармашылық қабілетті дамыту.
Тәрбиелік
Отансүйгіштікке, өз білімін бағалай білуге, мәдениеттілікке, ананы қадірлеуге тәрбиелеу.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу, тазалыққа назар аудару.
- Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.
II. Үй тапсырмасын сұрау
Өткен тақырыпты қайталау және мақалдардың мағынасын ашу:
- «Отан үшін отқа түс — күймейсің.»
- «Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар.»
III. Жаңа сабақ
Оқушыларды 2 топқа бөлу. «Біліміңді байқап көр» сайысы арқылы білімді тексеру:
- Етістіктің райлары дегеніміз не?
- Етістіктің райлары мен шақтарының ұқсастығы мен айырмашылығы қандай?
- Етістіктің райларының қандай түрлері бар?
- Ашық рай нені білдіреді және қалай жасалады?
- Бұйрық рай дегеніміз не және қалай жасалады?
- Шартты рай дегеніміз не және қалай жасалады?
- Қалау рай дегеніміз не?
- Қалау райдың жасалу жолдары қандай?
IV. Оқулықпен жұмыс
Тақтада және дәптерде орындалатын тапсырма үлгісі:
«Болатын» — ашық рай, ауыспалы өткен шақ.
«Көрінеді» — ашық рай, ауыспалы осы шақ.
V. Мәнерлеп оқу (поэзия минуты)
Ф. Оңғарсынованың ана тақырыбындағы өлеңін (179-жаттығу) мәнерлеп оқу. Талқылау сұрақтары:
- Өлең кім туралы?
- Авторы кім?
- Ақынның тағы қандай өлеңдерін білеміз?
Бұйрық рай
тыңда
Қалау рай
салғың келеді, айтқың келеді
Ашық рай (шақ талдауы)
еккен, түлеткен, күл еткен, тұрған, сарқылмайтын (бұрынғы өткен шақ)
VI. Салыстыру
Венн диаграммасы арқылы рай түрлерінің ортақ және ерекше белгілерін анықтау:
VII. Мақал-мәтел және нақыл сөздер жарысы
Әр райға байланысты мысалдар келтіру:
- «Адамды түсіне қарап таныма, ісіне қарап таны.»
- «Не ексең, соны орарсың.»
- «Мезгілі жетсе, мұз ериді.»
- «Көп іздеген адам көмбенің үстінен шығады.»
- «Бай болсаң, халқыңа пайдаң тисе игі еді. Батыр болсаң, жауыңа найзаң тисе игі еді.»
VIII. Деңгейлік тапсырмалар
1-деңгей: «Ойлан, тап» (сәйкестік тесті)
Берілген сөздерді тиісті грамматикалық ұғымдармен сәйкестендіру:
2-деңгей: «Кім жылдам» (семантикалық карта)
Етістіктерді рай түрлеріне орналастыру: ашық рай, қалау рай, бұйрық рай, шартты рай.
| Етістік | Ашық рай | Қалау рай | Бұйрық рай | Шартты рай |
|---|---|---|---|---|
| Оқы | ||||
| Жаз | ||||
| Тыңда | ||||
| Айт | ||||
| Күре |
3-деңгей: Мақалдардағы етістік райларын анықтау
- «Отан үшін отқа түс — күймейсің.»
- «Мың жүйрік арасында бір тұлпар шығады алға.»
Түс — бұйрық рай, II жақ, жекеше.
Шығады — ашық рай, ауыспалы осы шақ, III жақ.
4-деңгей: «Тез тап» (сөзжұмбақ)
- Ағаш түрі
- Әкеңнің әкесі
- Ұлттық әшекей бұйым
- Қалыңдықтың бас киімі
- Пәннің аты
- Көрнекті ақын
- Есікті ашатын құрал
Қосымша: семантикалық картаны толтыру (өздік жұмыс).
Сабақты бекіту
Топтастыру
Бүгінгі сабақта нені қайталадық?
Қайталау сұрағы
Етістік райларының неше түрі бар?
Бағалау
Оқушылардың жұмысын критерий арқылы бағалау.
Үй тапсырмасы
- 180-жаттығу.
- «Бақыт» тақырыбына ойтолғау жазу.