Қазақша рефераттар

Тіршілік ортасы. Сабақтың құрылымы

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Тақырып

Биосфера — тіршілік ортасы (§ 25). Ғаламшардағы тіршілік.

Сабақтың типі

Аралас сабақ.

Әдістер

  • Баяндау
  • Сұрақ-жауап
  • Тәжірибе жасау

Пәнаралық байланыс

Физика, химия, география.

Көрнекіліктер

Интербелсенді тақта, слайдтар, Венн диаграммасы, бейнероликтер.

Сабақтың мақсаты

Оқушыларға Жер ғаламшарындағы тіршілік туралы жан-жақты түсінік беру және тірі ағзалардың мекен ету ортасына бейімделу ерекшеліктерін ұғындыру.

Білімділік

Табиғаттағы тірі ағзалардың тіршілігі туралы білімді жүйелеу және толықтыру; ағзалардың ортаға бейімделгіштігі жөнінде мағлұмат беру.

Дамытушылық

Түрлі тапсырмалар арқылы ойлау қабілетін, қиялды және шығармашылық дағдыларды дамыту.

Тәрбиелік

Өз бетімен жұмыс істеуге, уақытты тиімді пайдалануға, білімді тәжірибеде қолдануға және табиғатты қорғауға тәрбиелеу.

Сабақ құрылымы (уақыт бөлу)

  1. 1) Ұйымдастыру кезеңі

    3 минут

    • Сынып бөлмесін сабаққа дайындау
    • Оқушыларды түгелдеу
    • Зейінді сабаққа шоғырландыру
    «Мен еш уақытта өз оқушыларыма еш нәрсе үйретпеймін, тек қана олардың оқуы үшін жағдай жасаймын». — Альберт Эйнштейн

  2. 2) Үй жұмысы: «Суреттерді сөйлете білесің бе?»

    7 минут

    «Табиғаттағы денелер мен заттар» тақырыбы бойынша слайд парақшаларында смайликтің артына жасырылған суреттерді талдап, түсіндіру.

    • Заттың белгілері бар әртүрлі мысалдар
    • Заттардың өлшем бірліктері
    • Жасанды және табиғи заттар
    • Қарапайым және күрделі заттардың айырмашылығы
    • Диффузия құбылысы
    • Қатты, сұйық және газдардағы диффузия
    • Экологиялық диффузия
    • Заттың агрегаттық күйі және физикалық құбылыстар
    • Механикалық қозғалыс
    • Табиғи құбылыстар
    • Тепе-теңдік
    • Дененің деформациясы

  3. 3) Жаңа сабақ: «Білгенге маржан»

    15 минут

    Сабақ тақырыбын ашу үшін Жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуы туралы бейнематериал көрсетіледі. Тіршілік Жердің биосфера қабатында таралған, сондықтан биосфераны тіршілік қабаты деп атайды.

    «Биосфера» ұғымы

    Термин грек тілінен шыққан: bios — тіршілік, sphaira — шар. Бұл ұғым биологияда XIX ғасырда кеңінен қолданыла бастады.

    • Биологияда «биосфера» терминін XIX ғасырда француз ғалымы Жан Батист Ламарк енгізген.
    • Геологияда 1875 жылы аустриялық геолог Эдуард Зюсс қолданған.
    • 1926 жылы биосфера туралы ілімді орыс геохимигі В. И. Вернадский ғылыми тұрғыда дамытқан.

    Биосфераның шекаралары

    Биосфера — литосфераның жоғарғы бөлігі, гидросфераның түгелі және атмосфераның төменгі бөлігі қамтитын тіршілік қабығы.

    Литосфера

    Жер қойнауының шамамен 3 км тереңдігіне дейін тірі ағзалар кездесуі мүмкін; одан әрі температураның жоғарылауына байланысты тіршілік шектеледі.

    Атмосфера

    Жер беті қабатынан шамамен 20 км биіктікке дейін тіршілік белгілері байқалады. Озон қабаты қорғаныш рөл атқарады; одан жоғарыда ультракүлгін сәулелену күшейіп, тіршілік сирейді.

    Гидросфера

    Теңіздер мен мұхиттардағы тіршілікке қолайлы аймақтардың барлығы биосфера құрамына кіреді.

    Ғаламшардағы тіршілік туралы деректер

    • Жер ғаламшарында тіршіліктің пайда болғанына шамамен 4,5–5 млрд жыл болды (мәтіндегі дерек бойынша).
    • Құрлықтағы тіршілік иелерінің шамамен 97%-ын өсімдіктер, 3%-ын жануарлар құрайды (мәтіндегі дерек бойынша).

    Тірі ағзалардың негізгі топтары

    Ғаламшардағы тіршілікті төмендегі негізгі топтар арқылы жүйелеуге болады:

    • 1 Бактериялар — микроскопиялық, әртүрлі ортада тіршілік ете алатын ағзалар.
    • 2 Саңырауқұлақтар — органикалық заттарды ыдыратуда маңызды рөл атқарады.
    • 3 Өсімдіктер — флораны құрайды, фотосинтез жүргізеді.
    • 4 Жануарлар — фаунаны құрайды, негізінен гетеротрофты ағзалар.

    Өсімдіктер (флора)

    Өсімдіктер табиғатта фотосинтез жүргізіп, органикалық зат түзеді және оттек бөледі.

    Жануарлар (фауна)

    Жануарлар — дайын органикалық қосылыстармен қоректенетін гетеротрофтар. Құрылысына қарай біржасушалы және көпжасушалы болып бөлінеді.

    Үлкейткіш құрал: микроскоп

    Микроскоп (грек тілінен: «ұсақ» және «көремін») — жай көзге көрінбейтін нысандардың бірнеше есе үлкейтілген кескінін көрсететін құрал.

    Антони ван Левенгук (1632–1723) шағын шыны линзалар арқылы ғылым үшін аса маңызды жаңалықтардың ашылуына жол ашты.

    Сергіту сәті

    «Табиғат — адамзатқа аманат» тақырыбындағы бейнематериал арқылы қысқа сергіту ұйымдастырылады.

  4. 4) Бекіту: «Білім кілті — танымдылықта»

    7 минут

    Кластер

    «Тіршілік ортасы» тақырыбы бойынша кластер құрастыру.

    Венн диаграммасы

    Тірі ағзалардың негізгі топтарын салыстыру және ұқсастық-айырмашылықтарын анықтау.

  5. 5) Тәжірибе жасау: «Оқу түбі — тоқу»

    10 минут

    Нұсқаулық

    1. Пияздың жұқа эпидермис қабатын (беткі қабығын) абайлап ажыратып алыңдар.
    2. Препаратты заттық әйнекке орналастырып, жабын әйнекпен жабыңдар.
    3. Микроскоппен қарап, пияз қабығы жасушаларының сыртқы құрылысын бақылаңдар.
    4. Қосымша: шыбынның сыртқы құрылысын да микроскоп арқылы қарастырыңдар.
    5. Бақылау нәтижесін дәптерге жазыңдар.

  6. 6) Бағалау: «Еңбегіне қарай — өнбегі»

    3 минут

    Оқушылар бір-бірін «Бағдаршам» тәсілі арқылы бағалайды.

    Үй жұмысы

    • «Ғаламшардағы тіршілік» тақырыбын оқу (129-бет).
    • «Қызықты деректер» және «Артық болмас білгенің» қосымшаларын оқу.

Автор туралы мәлімет

Мектеп

Мойынқұм ауданы, А. Назарбеков ауылы, Ә. Молдағұлова атындағы негізгі орта мектебі.

Пән мұғалімі

География пәні мұғалімі: Д. Е. Таласбаева.

Ескерту: «Слайдын жүктеу» бөлімі бастапқы мәтіндегі қызметтік жол ретінде берілген.