Жасыл әлем
Табиғатты аялайық, туған жерді бағалайық
Бұл мәтін — «Жасыл әлем» экологиялық үгіт бригадасының сахналық қойылымы. Оқиға сурет салған қыздан басталып, табиғатқа жанашырлық, адам жауапкершілігі және ортақ болашақ үшін әрекет ету идеяларына ұласады.
Сахна сыртынан үндеу
Қойылым көпті елең еткізетін дауыспен басталады: «Тыңдаңыздар! Тыңдаңыздар! Внимание! Achtung! Listen to me!» Бұл — бір ғана тілге емес, бүкіл адамзатқа арналған ескерту. Табиғат тағдыры — ортақ тағдыр.
Көрініс: сахнаға суретші қыз шығып, мольбертке отырады. Қолында бояулар мен қылқалам. Ол табиғат туралы ән айтып отырып сурет салады.
«Жасыл» түстің дауысы: бала қиялы мен үлкендердің шындығы
Қыз әлемді «ең сүйікті түсімен» бояғысы келеді: жасыл аспан, жасыл теңіз, жасыл шөп... Әкесі тоқтатады: «Қайдағы жасыл түйе? Қайдағы жасыл аң?» Ол мұны бояудың таусылғанымен байланыстырады да, «қазір бір қоңырау шалсам, бәрі о’кей» дейді.
Бірақ қыздың жауабы — телефонмен шешілмейтін мәселені көрсетеді. Ол барша адамзатқа үн қатады: табиғатпен таласпауға, Жер-Анаға қарауға шақырады. Жасыл түс — жақсылықтың нышаны, қорғауға шақыратын белгі.
Негізгі ой
Табиғатты қорғау — «бір қоңыраумен» шешілетін шаруа емес. Бұл — көзқарас, тәрбие және күнделікті әрекет.
Қыздың ұстанымы
- Табиғатта «сиқыр» қалмай барады, сондықтан үндеу керек.
- Табиғат — байлық, оны құрметтеу қажет.
Әкенің бастапқы реакциясы
- Мәселені жеңіл қабылдау, «бәрі шешіледі» деу.
- Кейін түсіну: ақыл-кеңес пен қоғамдық қолдау қажет.
«Жасыл әлем» үгіт бригадасы: ұран және аманат
Сахнаға үгіт бригадасы шығады. Олар өздерінің атын жариялайды: «Жасыл әлем». Ұраны да анық: «Табиғатты сүю керек, сүю үшін білу керек. Қамқорлық жасау жолында жан аямай күю керек».
Ата-баба аманаты туралы ой
Мәтінде бірнеше рет қайталанатын сұрақ бар: «Ата-баба көзін көрген не қалды?» Жауап ретінде табиғаттың жүдеуі аталады: тоғайдың сиреуі, шөптің селдіреуі, аң-құстың азаюы. Бұл — өткенге есеп беру емес, бүгінге жауапкершілік жүктейтін қайталама.
Білу
Табиғатты тану — оны қорғаудың алғашқы қадамы.
Қамқорлық
Құсқа маза беру, аңды қамауға алмау, жақсылық жасау.
Әрекет
Сөзді іске айналдыру: отырғызу, тазалау, үнемдеу.
Ащы көрініс: баланың тағдыры және ананың зары
Қойылымның ең ауыр тұсы — дене мүшесі кем бала сахнаға шыққан сәт. Ол аузына қыстырған қаламмен сурет салып отырады. Жүргізуші оның ішкі күйзелісін жеткізеді: қатарымен асыр салып ойнай алмау, табиғаттың сұлулығын толық сезіне алмау.
Анасы келіп, баласының жанында еңірейді: «Кінәсі не мына отырған баланың? Кім кетірді берекесін даланың?» Бұл сұрақ жеке бір отбасының қайғысы емес, қоғамның арына қойылған сауал ретінде естіледі.
Эмоциялық түйін
Экология — тек ағаш пен су туралы әңгіме емес. Ол — адамның денсаулығы, баланың тағдыры, ұрпақтың ертеңі.
Тікелей эфир: аудан экологиясы туралы репортаж
Жүргізуші «Қазақстан телеагенттігімен байланысқа» шығып, Алматы облысындағы экологиялық ахуалға құлақ түреді. Тілші халық пікірін сұрайды.
Қарт тұрғынның шағымы
- Бұрын су таза болған, қазір өзен суын ішуге мәжбүр.
- Емделу қиын әрі қымбат, ауру көбейген.
- Көлеңке аз, демалатын жер жетіспейді.
Ағаш кесу туралы «қайырымдылық»
Тілші ағаш кесіп жатқан адамнан сұрайды. Жауап күлкілі көрінгенімен, өзегі өте ащы: «Отыратын орын жоқ, ата-әжелер түбірге отырып демалсын». Баласы: «Сонда ата мен апа көп болады».
Ал эколог бұл әрекеттің сорақылығын бетке айтады: «Бұл түбірге енді кемпір-шалды қайдан табам?» Ирония арқылы табиғатты жоюдың мәнсіздігін ашады.
Шешім ретінде ұсынылған қадам
«Жасыл ел» бағытымен нақты жоспар айтылады: тәуелсіздіктің мерейтойына орай 20 мың түп қарағай және 25 мың түп терек отырғызу. Тұрғындар мен оқушылар бірлесе іске кіріседі.
Экологтың түйіні қатал: табиғатты жойсақ, адамзат та жойылады.
Көп тілдегі ортақ ой: табиғат — біреу-ақ
Сахнада суретші қыз орындық үстінде глобусты ұстап тұрады. Қазақ, орыс, ағылшын, неміс тілдерінде табиғат туралы қанатты сөздер айтылады. Бұл көрініс бір ақиқатты бекітеді: тіл әртүрлі болғанымен, Жер біреу.
Көру және сезіну
«Әлемнің әсемдігін көзіңмен көр, жүрегіңмен сезін.»
Қорғаныңды қорға
«Табиғат сенің қорғаның, қорғаныңды қорғай біл.»
Ортақ үндеу
«Берегите природу земли. Let’s care for nature. Let’s love nature.»
Суретші қыздың ішкі серті ерекше әсер береді: «Обняла я глобус — шар земной… Я вдруг шепнула: не солгу, тебя, родной мой, сберегу».
Қорытынды әннің мағынасы: үміт пен аманат
Қойылым финалда әнмен түйінделеді. «Әрқашан күн сөнбесін» — үміттің символы, ал туған жердің «ырысы мол табиғатын» аялауға шақыру — әр адамның күнделікті таңдауы.
Оқырманға қалатын сұрақ
Табиғатты қорғау туралы айтуды қашан әрекетке айналдырамыз: бүгін бе, әлде «ертең» деп жүріп кеш қаламыз ба?