Үзілген электр желілері
Жер сілкінісі кезіндегі тіршілік қауіпсіздігі
Жер сілкінісі — жер қыртысында немесе мантияның үстіңгі бөлігінде кенеттен болған қозғалыс пен жарылыс нәтижесінде пайда болатын, үлкен қашықтыққа таралатын жер асты дүмпуі мен жер бетінің тербелісі. Бұл — дүлей зілзаланың ең жойқын түрлерінің бірі: экономикалық шығын көлемі мен жарақат алып, қаза тапқандар саны бойынша алдыңғы орында тұрады.
Жыл сайын әлемде шамамен 100 000 жер сілкінісі тіркеледі. Олардың басым бөлігі әлсіз болып, тек сейсмограф арқылы ғана анықталады. Алматы қаласы мен Алматы облысында сейсмографтар жылына орта есеппен 400 жер үсті дүмпуін байқайды.
Маңыздысы
Жер сілкінісі кезіндегі қауіпті жағдайлардың көбі жердің жарылуынан емес, құлайтын заттардан, қираған құрылымдардан, өрттен және үрейден туындайды. Алдын ала дайындық — қауіпсіздіктің негізгі шарты.
Жер сілкінісінің түрлері
Тектоникалық
Жер қабаты мен литосфералық тақталардың қозғалуынан болады.
Жанартаулық
Жанартаудың атқылауы басталғанда және оған жақын аумақта, магманың жанартау каналымен қозғалуынан туындайды.
Опырылмалы
Жердің опырылуы немесе қопарылуы нәтижесінде пайда болады.
Техногендік
Су қоймаларын салу, мұнай-газ және жер асты суларын өндіру, күшті жарылыстар сияқты адам әрекеттерінен болады.
Экстремалдық жағдайлар кезіндегі қысқаша нұсқаулық
Төмендегі ұсынымдар жер сілкінісіне дейін, сілкініс кезінде және одан кейін әрекет етуді жүйелеуге көмектеседі. Қауіпсіздік — алдын ала жоспарлаудан басталады.
Жер сілкінісіне дейін
Жағдайды алдын ала елестетіңіз: қатты жер сілкінісі болғанда сіз жұмыста немесе үйде болуыңыз мүмкін, ал балаларыңыз мектепте не балабақшада. Отбасыңызбен бірге мына сұрақтарды нақтылап алыңыз: қай жерде тығылу қауіпсіз, сілкініс тоқтаған соң қай жерде кездесесіз, кім кімге хабарласады. Осындай алдын ала құрылған сценарий төтенше жағдайда шешім қабылдауды жеңілдетеді.
Дайын “төтенше сөмке” (кемі 3 күнге)
- Құжаттар (көшірмелерімен) және қажетті ұсақ-түйек.
- Үш күнге жететін су мен ұзақ сақталатын азық-түлік.
- Алғашқы медициналық қобдиша және жеке дәрі-дәрмектер.
- Жылжымалы фонарь, қосымша батареялар және сіріңке.
- Жылы киім және ыңғайлы аяқ киім.
Алғашқы дүмпу сезілген сәтте
- Үрейге берілмеңіз және басқалардың да үрейленуіне жол бермеңіз.
- Мүмкін болса газды, суды және электр қуатын өшіріңіз.
- Егер дүмпу әлсіз болса, орныңызда қалып, жағдайды бақылаңыз.
Егер сіз үй ішінде болсаңыз (күшті дүмпу кезінде)
- Екінші және одан жоғары қабатта болсаңыз, сыртқа жүгірмеңіз.
- Ішкі қабырғаға жақын қауіпсіз орынға: бұрышқа, есік жақтауына немесе ванна бөлмесіне паналаңыз.
- Кереуеттің немесе үстелдің астына кіріңіз — бұл құлайтын заттар мен сынықтардан қорғайды.
- Ауыр жиһаздардан және терезелерден аулақ болыңыз.
- Лифтіні пайдаланбаңыз.
Егер сіз көшеде болсаңыз
- Ғимараттардан, бағандардан және электр желілерінен алшақ ашық алаңға шығыңыз.
- Үзілген электр сымдарынан мүмкіндігінше алыстаңыз.
- Ғимараттың жанынан өтпеңіз және ішіне кірмеңіз.
Егер сіз автокөлікте болсаңыз
- Мүмкін болса, ашық жерге тоқтап, жер сілкінісі басылғанша көліктің ішінде қалыңыз.
Есте сақтаңыз
Жер сілкінісі кезінде жердің жарылып, адамның қаза табуы сирек кездеседі. Қайғылы оқиғалар көбіне төмендегі себептерден болады:
Ғимараттардың кей бөліктерінің қирауы
Сынған терезелердің құлауы
Үзілген электр желілері
Пәтердегі ауыр заттардың құлауы
Өрт
Үрей кезіндегі бақылаусыз әрекет
Қауіпсіздік шараларын алдын ала сақтасаңыз, зардап шегушілер санының азаюы әбден мүмкін.
Жер сілкінісінен кейін
- Қажет адамдарға алғашқы медициналық көмек көрсетіңіз.
- Зардап шеккендерді үйінді астынан шығаруға көмектесіңіз (қауіпсіздікке көз жеткізіп).
- Ақпарат алу үшін радиоқабылдағышты қосыңыз.
- Мүмкін болса, су, газ және электр қуатын өшіріңіз.
- Ашық отты қолданбаңыз.
- Өте сақ болыңыз: ғимаратты мүмкіндігінше тез босатып, қауіпсіз жерге шығыңыз.