Үлгерімі төмен оқушыларға тапсырма
Бұл сабақта 5-сынып оқушылары антонимдердің мағынасын мысалдар арқылы өздері тұжырымдап, сөйлеуде антонимдердің ойды әсерлі жеткізудегі рөлін байқайды. Жұмыс түрлері оқушыны ізденіске жетелеп, жұппен және топпен әрекет етуге мүмкіндік береді.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу. Психологиялық дайындық ретінде төмендегі ұран айтылады:
Жабырқауды білмейміз,
Жалқаулықты сүймейміз.
Біз — талантты жас ұлан,
Үлгі аламыз жақсыдан.
II. Өткен сабақты пысықтау
Миға шабуыл
Әр топқа бағытталған сұрақтар арқылы өткен тақырып еске түсіріледі:
- 1 Лексика дегеніміз не?
- 2 Омонимдердің анықтамасын айт. Мысал келтір.
- 3 Күнделікті өмірде омоним және синоним сөздерді қаншалықты жиі қолданасыңдар? Мысалдар келтіріңдер.
III. Жаңа сабаққа дайындық
Ой қозғау
Слайдтағы суреттерге назар аударылады: суретте нелер бейнеленген? Олар нені білдіреді? Оқушылар болжам айтып, қарама-қарсы мағынаға келетін ұғымдарды табуға жетелейді.
IV. Жаңа сабақ
Өзіндік ізденіс
Интерактивті тақтадан биік үй мен аласа үй сияқты салыстыруға арналған суреттер көрсетіледі. Оқушылар мысалдарға сүйеніп, ережені өздері тұжырымдайды.
Терминнің шығу тегі: «антоним» сөзі грек тілінен алынған: anti — «қарсы», onoma — «атау».
Қорытынды: мағыналары бір-біріне қарама-қарсы болып келетін сөздер антонимдер деп аталады.
Маңызды ескерту
Антонимдер мен жұрнақ арқылы жасалатын болымды/болымсыз мағыналар бірдей емес. Айырмашылығын мақал-мәтелдер арқылы салыстырып көреміз.
Антонимдер: ойды әсерлі жеткізудің құралы
Антонимдер ойды бейнелі, әсерлі түрде жеткізуге көмектеседі. Әсіресе мақал-мәтелдерде, жұмбақтарда және жаңылтпаштарда қарама-қарсы мағыналы сөздер қатар қолданылады.
Мақал-мәтелдер
- Жіптің ұзыны, сөздің қысқасы жақсы.
- Дұшпан күлдіріп айтады, дос жылатып айтады.
- Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен.
Жаңылтпаштар
- Ақ тайлақ ақ па? Қара тайлақ ақ па?
- Күн бе, түн бе, пілге мінбе.
- Екеуінің жасы шамалас: бірінің шашы — қара, екіншісінің шашы — ақ аралас.
Жұмбақ
Түнде бармын,
Күндіз жоқпын.
Жауабы: жұлдыз
Антонимдерге мысалдар (сөз таптары бойынша)
Сын есім
ауыр — жеңіл, кең — тар, ыстық — суық, жас — кәрі, артық — кем, аш — тоқ, арық — семіз, оңай — қиын
Етістік
озу — қалу, кету — келу, қону — ұшу, шашу — жинау, ашу — жабу, кіру — шығу, күлу — жылау, сату — алу
Зат есім
өтірік — шын, обал — сауап, алғыс — қарғыс, рахат — бейнет, бақ — сор, өмір — өлім, пайда — зиян, жаз — қыс, күн — түн
Сараланған тапсырмалар
Талантты, дарынды оқушыларға (жеке жұмыс)
Сурет бойынша шығармашылық жұмыс: әңгіме немесе өлең жазу. Шарт: ішінде антоним сөздер міндетті түрде болуы керек.
Үлгерімі төмен оқушыларға
Берілген мәтін сөйлемдерінен антоним болатын сөздерді тауып, астын сызу.
Кітаппен жұмыс
- 92–93-жаттығуларды орындау.
- «Пәрмен», «дәрмен» сөздеріне сөздік жұмысы жүргізу.
V. Сергіту сәті
Өлең жолдарын айтып, антоним сөзді табу:
Тербеледі ағаштар,
Алдымнан жел еседі.
Кіп-кішкентай ағаштар,
Үп-үлкен боп өседі.
Жаттығу жұмыстары
Сәйкестендіру
Интерактивті тақтадан антонимдердің сыңарын сәйкестендір:
Қысқа — ұзын
Алыс — жақын
Арзан — қымбат
Жеңіл — ауыр
Жаз — қыс
Ыстық — суық
Биік — аласа
Сау — ауру
Сабақты бекіту
Мақал-мәтелдердегі түсіп қалған антонимдерді орнына қой:
- Туған жердің … де ыстық, … де ыстық.
- … ұяты — әкеге, … ұяты — шешеге.
- … шөп батады, … сөз батады.
- Көз …, қол ….
- Істеу …, сынау ….
- … сөз — көмір, … сөз — алтын.
Семантикалық картамен жұмыс
| Мысалдар | Зат есім | Сын есім | Есімдік | Етістік |
|---|---|---|---|---|
| Жоғары — төмен | ||||
| Аз — көп | ||||
| Күн — түн | ||||
| Қуану — ренжу | ||||
| Анау — мынау | ||||
| Ақ — қара |
Төменгі деңгейге бағыттау
Берілген сөздердің сыңарын тауып толықтыр: түн, мынау, көп, ренжу, төмен.
Бағалау
Мұғалім мен оқушының бірлескен бағалауы жүргізіледі. Оқушы өз жұмыс нәтижесіне қарай «Блоб ағашына» өз деңгейін белгілейді.
Қорытынды
Бүгін біз антонимдерді меңгердік. Енді ойланайық: антонимдерді қолдану сөйлеуді қалай байытады? Қарама-қарсы мағынаны қатар беру мәтінді неге әсерлі етеді?
Үй тапсырмасы
- Ережені жаттау.
- Толық нұсқасын жүктеу (қажет болған жағдайда).