Токугава сегунатының сыртқы саясаты
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Пәні мен сыныбы
Дүние жүзі тарихы, 8-сынып
Сабақтың түрі
Саяхат-сабақ
Әдісі
Интерактивті
Мақсаты
Білімділік
XVI–XVIII ғасырлардағы Жапонияның әлеуметтік ахуалын түсіндіру; Токугава сегунаты тұсындағы сословиелік жіктелуді, биліктің жүргізген саясатын, діннің қоғамдағы рөлі мен қызметін кеңінен ашу.
Дамытушылық
Қос билік ұғымын талдату арқылы оқушының дүниетанымын кеңейту; өзін-өзі басқару мен дербес ойлауға дағдыландыру.
Тәрбиелік
Адамгершілік, ізгілік, ұлтжандылық құндылықтарын қалыптастыру; өздігінен жұмыс істей алатын білімді, жауапкершілігі жоғары тұлға тәрбиелеу.
Көрнекі құралдар
- Карта
- Сызба, кесте
- Безендірулер
- Компьютер
Идеялар мен жетекші ұғымдар
Сабақтың барысы: «Жапонияға саяхат»
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқу құралдарын тексеру, оқушыларды түгелдеу.
- Оқушының зейінін сабаққа шоғырландыру.
Мұғалімнің кіріспе сөзі: «Өткеніңді білу — бүгініңе сабақ, болашаққа бағдар». Бүгінгі сабақта біз әлемдегі ең дамыған елдердің бірі — Жапонияға «уақыт арқылы» саяхат жасаймыз.
Сұрақ 1
Жапония дегенде ойымызға не келеді?
Сұрақ 2
Жапонияны қай қырынан танимыз?
Сұрақ 3
Жапонияға барғыларың келе ме?
Саяхат маршруты: Жапонияға жетудің шарты
XVII–XVIII ғасырлардағы Жапонияға жету үшін біз екі ірі мемлекет арқылы «өтуіміз» керек: Қытай және Жоңғария. Бұл бекеттерден өту үшін олардың тарихынан қысқаша сұрақтарға жауап береміз.
1) Қытай бекеті
Сұрақ
Қытайда маньчжурлік Цин әулетінің үстемдігінің орнауына не себеп болды?
Жауап: XVII ғасырдың 30–40 жылдарындағы дағдарыс.
Сұрақ
Цин империясы мемлекеттік басқару құрылысын қалай жүргізді?
Жауап: Қытайдың дәстүрлі үлгісіне сүйеніп жүргізді.
2) Жоңғар бекеті
1635: Жоңғар мемлекетінің алғашқы ханы — Батыр.
Ойрат тайпалары буддизмнің ламаизм тармағын ұстанды.
Қарапайым шаруалар — араттар.
1752: Дабашы Әмірсананың көмегімен хан тағына отырды.
1678: Қалдан Қашғарды басып алды.
1745: Қалдан Серен қайтыс болды.
Ойрат тайпалары: хойт, хошауыт, дербет, чорос.
Қонтайшылар: Батыр, Қалдан Бошоқты, Цеван Рабдан, Қалдан Серен.
Осы «бекеттерден» өткен соң, Жапония жеріне келдік. Картаға назар аударайық (картамен жұмыс). Енді Жапония тарихын төмендегі жоспармен талдаймыз.
- 1 Жапониядағы қос билік
- 2 Токугава сегунатының сыртқы саясаты
- 3 Жапониядағы діндер және олардың қызметі
1) Жапониядағы қос билік
Сегун кім?
Жапонияда екінші билік иесі — сегун болды. Сегун — әскери қолбасшы, елдегі нақты саяси және әскери ықпалды қолына шоғырландырған тұлға.
XVII ғасырдың басында билікті Токугава Иэясу толықтай өз қолына алды, ал ел астанасы Эдо қаласына көшірілді (қазіргі Токио).
Токугава әулеті туралы негізгі деректер
- 1603–1867 жылдары билік жүргізді.
- Билік мұрагерлік жолмен (әкеден балаға) беріліп отырды.
- Халық саны шамамен 18 млн; оның 80% ауыл шаруашылығымен айналысты.
- Елдегі ең бай феодалдық әулет — Токугава үйі.
- Әскери тәртіп күшейді; қалалар көбейіп, сауда мен қолөнер орталықтары дамыды: Эдо, Киото, Нагоя, Хаката, Нагасаки.
Сословиелік құрылым: «си-но-ко-се»
Сегунат дәуіріндегі әлеуметтік құрылым «си-но-ко-се» сословиелік жүйесімен сипатталды. Бұл жүйе қоғамдағы әр топтың орны мен міндетін қатаң белгілеп, тәртіпті сақтаудың құралына айналды.
Си
Әскери топ (самурайлар)
Но
Шаруалар
Ко
Қолөнершілер
Се
Саудагерлер
2) Токугава сегунатының сыртқы саясаты
Неге байланыс қажет болды — және неге қауіп төнді?
Токугава әулеті бастапқы кезеңде шетелдіктермен байланыс орнатты. Байланыс сауда, білім және жаңа техникалық мүмкіндіктер үшін маңызды еді. Алайда шетелдіктердің ел ішіндегі ықпалын күшейтуге ұмтылысы қауіп тудырды: еуропалықтар миссионерлік қызмет жүргізіп, христиан діні тарай бастады.
Сол кезеңде Жапонияда шамамен 700 мың адам христиан дінін қабылдады. Билеушілер бұл жағдай қоғамға іріткі салуы мүмкін деп қауіптенді.
1637 жылдан бастап сегунат «жабық есік» саясатын ұстанып, шетелдіктердің елге кіруін қатаң шектеді.
«Жабық есік» саясатының мәні
- Сегун билігі арқылы халықты қатаң бағындыру және ішкі тұрақтылықты сақтау.
- Жатжерлік басқыншылық қаупін азайту.
- Шаруалар көтерілістері мен әлеуметтік толқулардың алдын алуға бағытталған тәртіпті күшейту.
Бұл саясат XIX ғасырға дейін созылды. Соған қарамастан Жапония әлемдегі мәдени өзгерістер мен техникалық жетістіктерді бақылаудан толық бас тартқан жоқ.
Принцип: «Шығыстық билік, батыстық техника»
XVII ғасырдың аяғынан бастап «шығыстық билік, батыстық техника» қағидасы қалыптасты: билік жүргізуде шығыстық дәстүр сақталды, ал экономика мен өндірісте Батыстың техникалық жетістіктері пайдаланылды.
XVII–XVIII ғасырлар — жапон мәдениеті мен қалалық өмірдің өркендеген кезеңі.
3) Жапониядағы діндер және олардың қызметі
Діни кеңістік: қатар өмір сүрген дәстүрлер
- Көпшілік синтоизмді ұстанды.
- Токугава дәуірінде синто мен буддизмді қатар ұстану (синкретизм) кең тарады.
- Сырттан христиандық, Қытайдан конфуцийшілдік әсер етті.
Діндердің қоғамдық қызметі
Синтоизм
Табиғат күштеріне табынуға негізделген. Императорлық билікті қолдаушылардың дүниетанымымен тығыз байланысты болды.
Буддизм
Жапониядағы ықпалды діни дәстүрлердің бірі. Сегундар буддизмді ұстанғанымен, оған толық сүйеніп басқарған жоқ.
Конфуцийшілдік
Бағыну, тәртіп, иерархия ұғымдарын күшейтті. Халықтың жергілікті басшыларға мойынсұнуын дәріптегендіктен, сегунатқа идеологиялық тұрғыдан тиімді болды.
Негізгі түйін
Жалпы алғанда, Жапонияда синтоизм мен конфуцийшілдікті нығайту арқылы билік заңдастырылып, қоғамдағы тәртіп пен бағыныштылық жүйесі күшейтілді.
Қорытынды сұрақтар мен бекіту
Талқылауға арналған сұрақтар
1) Сегун және сегунат ұғымдарының айырмашылығы қандай?
2) Токугава дәуірінде жапон қоғамы қандай таптарға бөлінді?
3) Токугава сегунаты неліктен «жабық есік» саясатын ұстанды?
4) XVII–XVIII ғасырларда Жапонияда қандай діндер болды және олар қандай қызмет атқарды?
Бекіту
Мұғалім жүргізеді.
Бағалау
Сабақты жүргізген оқушылар бағалайды және оқушылар өзін-өзі бағалайды.
Үй тапсырмасы
XVII–XVIII ғасырлардағы Жапония.