Қазақша рефераттар

Әңгімені талдау

Қазақ әдебиеті (7-сынып): Мұхтар Әуезовтің «Көксерек» әңгімесі

Сабақтың түрі

Бекіту сабағы

Пәнаралық байланыс

Биология (жануартану), кино өнері

Тақырып

Мұхтар Әуезовтің «Көксерек» әңгімесін талдау

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: Мұхтар Әуезовтің өмірі туралы қысқаша мәлімет бере отырып, «Көксерек» әңгімесін талдау; жазушының негізгі идеясын ұғындыру; Көксеректің түз тағысы екенін дәлелдеу.
  • Дамытушылық: Ізденіске, ой-пікірін еркін айтуға, тұжырым жасауға, салыстыруға бағыттау; талдау қабілетін дамыту.
  • Тәрбиелік: Адалдыққа, табиғатқа қамқор болуға, әр әрекетті ойланып жасауға тәрбиелеу.

Әдіс-тәсілдер мен стратегиялар

Топтастыру, сұрақ-жауап, әңгімелеу, баяндау, талдау, еркін ойлау, миға шабуыл, түртіп алу, мәнерлеп оқу, кубизм, ой қозғау стратегиясы, Шаталовтың тірек-нүкте технологиясы, Ж. Қараевтың деңгейлеп оқыту технологиясы.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • «Шаттық шеңбері» арқылы жағымды психологиялық ахуал қалыптастыру.
  • Тренинг арқылы оқушыларды топқа бөлу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Мұғалімнің кіріспе сұрағы

«Француз жазушысы Луи Арагон: “Мен оның шығармаларын туған еліме таныстырушы болуды өзіме үлкен абырой санаймын. Ол — ХХ ғасырдың аса ұлы жазушыларының бірі”, — деген пікірді кім туралы айтқан?»

Топтық тапсырмалар

  1. 1-топ: Әуезовтің өмірі мен шығармашылығы бойынша слайд-презентация әзірлеп, қорғайды.
  2. 2-топ: Магнитті тақтада хронологиялық кестені толтырады (сәйкестендіру тесті).
  3. 3-топ: Топтастыру стратегиясы арқылы М. Әуезов туралы білетінін жүйелейді.

Миға шабуыл және ой қозғау

Әуезовтің алғашқы әңгімелері қашан жазылды?

ХХ ғасыр басындағы осы алғашқы әңгімелерінің өзімен-ақ Мұхтар Әуезов қазақ прозасын әлемдік деңгейге көтерді. Оқиғалар өмір шындығынан алынған, қорғансыз әрі панасыз адамдардың тағдыры көркем бейнеленеді. Әуезов әңгімелерінің ішінде тілі көркем, баяндауы ширақ туындылардың бірі — «Көксерек». Бұл шығарма жазушының классик суреткер екенін айқын танытады.

Ең алдымен, «Көксеректің» жазылу тарихына тоқталайық: жазушыны қасқыр туралы жазуға не түрткі болды?

III. Әңгімені талдау

Шаталовтың тірек-нүктесі: композициялық құрылым

Тақтадағы суреттерге сүйене отырып, әңгіменің композициялық құрылысын анықтау:

  1. Әңгіменің басталуы
  2. Байланысы
  3. Дамуы
  4. Шарықтау шегі
  5. Шешімі

Кубизм стратегиясы: 6 қырынан қарастыру

  • 1) Суретте: Кішкентай бөлтіріктен арлан қасқырға айналған Көксеректің портретін мәтіннен тауып, мәнерлеп оқыту.
  • 2) Зертте: Жазушыны қызықтырған қасқыр — қандай жыртқыш? Түз тағысы туралы биология пәнімен байланыстыра талқылау.
  • 3) Дәлелде: Рөлдік ойын — сот процесі. Көксеректің адамға шабуыл жасауына не себеп болды? Неліктен Құрмаш қаза тапты? Көксерек кінәлі ме?
  • 4) Салыстыр: Деңгейлік тапсырмалар арқылы қасқыр мен адам психологиясын салыстыру.
  • 5) Қолдан: Қасқыр туралы мақал-мәтелдер жинақтау, «Көксерек» идеясына сәйкестендіру.
  • 6) Талда: «Кемпірдің қарғысы» эпизодының мағынасы мен әсерін талқылау.

Рөлдік ойын: сот процесінің құрылымы

Қатысушылар

Сот төрағасы, ақтаушы (адвокат), қаралаушы (прокурор), айыпкер (Көксерек), куәгерлер.

Талқыланатын сұрақтар

  • Адамға шабуылдың себебі қандай?
  • Құрмаш өліміне кім жауапты?
  • Түз тағысын қолға үйрету мүмкін бе?

Нәтиже

Талқылау арқылы оқушылар әрекет пен себеп-салдарды таразылап, «табиғат пен адам» арасындағы жауапкершілік мәселесіне келеді.

Салыстыру тапсырмалары (деңгейлік)

Әңгімені талдай келе, қайшылықты бір ғана қасқырдың «жауыздығына» тіреп қою жеткіліксіз екені байқалады: табиғат тыныштығын бұзған — адам әрекеті. Жазушының түйіні — табиғатты сүю, адам мен табиғат бірлігін сақтау, тұтастықты қорғау.

  1. 1-топ: Джек Лондон «Ақ азу» шығармасы мен «Көксеректі» салыстыру.
  2. 2-топ: Олжас Сүлейменовтің «Волчата» өлеңі мен «Көксеректі» салыстыру.
  3. 3-топ: Шыңғыс Айтматовтың «Жан пида» шығармасы мен «Көксеректегі» қасқыр мен адам психологиясын салыстыру.

IV. Әңгіме финалы және идеялық түйін

Әңгіме қалай аяқталады?

Әңгіме кемпірдің қасқырды қарғап, соңынан бір тебуімен аяқталады.

Талқылау сұрағы

Кемпірдің қарғысымен әңгімені аяқтауда жазушының мақсаты қандай?

Бұл қарғысты Әуезовтің озбырлыққа, жауыздыққа, қаталдыққа қарсы қарғысы ретінде түсіндіруге болады. Жазушы адамзатты татулыққа, бір-бірін және өзін сыйлауға, құрметтеуге үндейді.

V. Сабақты бекіту

  • «Көксерек» және «Шал» кинофильмдері бойынша пікірталас ұйымдастыру.
  • INSERT стратегиясы бойынша кесте толтыру.

VI. Бағалау

Бағалау сабақ мақсаттарына сәйкестендіріліп жүргізіледі: топтық жұмысқа қатысу белсенділігі, дәлел келтіруі, салыстыру және қорытынды жасай білуі ескеріледі.

VII. Үй тапсырмасы

Үй тапсырмасы мұғалімнің таңдауы бойынша беріледі: «Көксерек» әңгімесіне байланысты жоспар құру, кейіпкерге мінездеме жазу, табиғат пен адам тақырыбына эссе дайындау немесе мақал-мәтелдер жинақтау.