Атайдың қараторғай жайлы айтқан сөзі
ШҚО, Аягөз қаласы
№5 жалпы білім беретін орта мектеп
Бастауыш сынып мұғалімі: Аязбекова Дария Сериковна
Қатысқандар
Көрсетілмеген
Қатыспағандар
Көрсетілмеген
Сабақтың оқу мақсаттары
- Мәтіннің мазмұнын меңгертіп, негізгі идеясын ашуға мүмкіндік беру.
- Оқып, ой қорытып, бейнелі түрде жеткізе білуге және ізденуге бағыттау.
- Байланыстырып сөйлеуін және шығармашылық ойлауын дамыту.
- Алған білімін өмірде қолдана алуына жағдай жасау.
- Ынтымақтастықта, бірлікте жұмыс істеуді қалыптастыру.
- Құстарға қамқор болу құндылығын нығайту, қараторғайдың адамға тигізетін пайдасын түсіндіру.
Әдіс-тәсілдер және тілдік мақсат
Оқушылар орындайтын әрекеттер
- Ауызша жауап беру, сұрақ-жауап жүргізу
- Өлең құрастыру (буриме, синквейн)
- Ойдан әңгіме құрастыру, өз ойын қорытындылап айту
- Сурет салу, шығармашылық жұмыс
- Алдыңғы білімді еске түсіру, мәтінді талдау
Негізгі сөздер мен тіркестер
Талқылау өзегі
Жыл құстары көктемде туған мекеніне оралады. Адамдар оларды ұя жасап қарсы алады, өйткені қараторғайдың адамға әкелетін пайдасы мол.
Сабақ құрылымы және уақыт
Ресурстар
Суреттер, таратпа материалдар, оқу құралдары, АКТ.
Алдыңғы оқу
«Ана тілі» (Ғафу Қайырбеков) және Жүсіпбек Аймауытов туралы бастапқы мәліметтер.
Пәнаралық байланыс
Дүниетану, қазақ тілі, бейнелеу өнері, еңбекке баулу.
Сабақтың басталуы
Ұйымдастыру және топқа бөліну
Оқушылар 4 топқа бөлінеді: үйрек, қараторғай, тырна, бозторғай. Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру үшін әр топ өз құсының пайдасын атап, бір-біріне тілек айтады.
Бағалау тәсілі
Топ басшысы әр дұрыс жауап пен орындалған тапсырма үшін оқушыларға ою үлгісіндегі белгі таратып отырады. «Құс қанаты» оюының мәні қысқаша түсіндіріледі.
Үй тапсырмасын тексеру
- Ғ. Қайырбековтің «Ана тілі» өлеңін 3 топтан жатқа айту.
- 1 топ оқушысы «Ана тілім – тірлігімнің айғағы» тақырыбындағы шығармасын оқиды.
Сабақтың ортасы: мағынаны тану
Сұрақ-жауап арқылы бағыттау
- Ақын өлеңде ана тілінің құдіретін немен теңестірді?
- Неліктен осы құстар атауымен топқа бөліндіңдер? Бұлар қандай құстар?
- «Табиғат» және «жыл құстары» ұғымдарының байланысы қандай?
- Бүгінгі мәтін не туралы болуы мүмкін?
Тақырыпқа кіріспе
Сабақ «Жыл құстарының отанына оралуы» идеясына құрылады. Қараторғай туралы мәлімет толықтырылып, мәтін мазмұнымен ұштасады.
Тақырыптық мәлімет: қараторғай және автор
Қараторғай туралы қысқаша дерек
- Торғай тұқымдасына жатады, түсі негізінен қара.
- Дене ұзындығы шамамен 19–22 см, салмағы 80–100 г.
- Тұмсығы ұзындау, өткір, сәл имек; құйрығы қысқа.
- Жыл құсы: көктемнің алғашқы айларында ұшып келеді, күзде жылы жаққа қоныс аударады.
- Көбінесе жәндіктермен және дернәсілдермен қоректеніп, егін мен баққа пайда келтіреді.
- Адамдар оны қарсы алу үшін ұяшық (үйшік) жасап, жем салып күтеді.
Жүсіпбек Аймауытов туралы
Жүсіпбек Аймауытов (1889–1931) — жазушы, ғалым, қоғам қайраткері, қазақ әдебиетін қалыптастырушылардың бірі. Ол жас кезінен қисса-дастандар жаттап, өлең шығара бастаған, балаларға арнап ертегілер мен әңгімелер жазған.
Негізгі еңбектері
«Ақбілек», «Қартқожа», «Психология», сондай-ақ «Шернияз», «Жаман тымақ» және басқа шығармалары.
Туған жері
Павлодар облысы, Баянауыл ауданы (қазіргі Жүсіпбек Аймауытов ауылы).
Мәтінмен жұмыс
Оқу және сөздік жұмысы
- Мәтінді іштей оқу.
- Сөздік жұмыс: қаумалап, отағасы, сырғaуыл.
- Тауып оқу (мәтіннен қажетті бөлікті дәл табу).
Топтарға бөлінген үзінділер
- Көктемгі дала көрінісі сипатталған тұс.
- Балалар мен Қамбар атаның диалогы.
- Қараторғайдың ауылға келгендегі әрекеті.
- Атаның қараторғай туралы айтқан сөзі.
Оқулық және дәптермен жұмыс
Сұрақтарға жауап
«Қараторғай» әңгімесіне тақырыбы ұқсас тағы қандай шығармаларды білесіңдер? (Мысалы: «Жаралы торғай» — Ө. Тұрманжанов; «Суықторғай» — Максим Зверев.)
Дәптерге жазу
Қамбар атаның қараторғайға қатысты айтқан сөзін дәптерге көшіру.
Топтық шығармашылық тапсырмалар
1-топ
Сурет салу және мәтін мазмұнын әңгімелеу.
2-топ
Буриме әдісімен өлең құрастыру, мәтінді бөліктерге бөліп атау беру.
3-топ
«Досыма хат» стратегиясы: қараторғайдың пайдасы туралы хат жазу.
4-топ
Жарнама құрастыру: «Жыл құстары оралды» тақырыбына таныстырылым дайындау (бозторғай, қарлығаш, тырна, қараторғай, сарышымшық).
Өлең жолдары (оқуға/мәнерлеп айтуға)
Қараторғай, қараторғай,
Ұша түс, биік самғай.
Болса да кіп-кішкентай,
Алады бақты қорғай.
Қонағым қол басындай,
Мінезі қорғасындай.
Өзі кіп-кішкентай —
Ол қараторғай.
Сергіту сәті: «Қараторғай» әнін тыңдау.
Деңгейлік тапсырмалар (жұптық жұмыс)
1-топ
- Құстың шешуі болатын жұмбақ құрастыру.
- Құс туралы мақал-мәтелдер айту.
-
«Сенемін — сенбеймін»
СөйлемСенемінСенбеймінҚар кетті.□□Атаның қасында балалар жүрді.□□Балалар үйшік жасады.□□Үйшік үйдің төбесінде тұрды.□□
2-топ
- Синквейн (5 жолды өлең) құрастыру.
- «Екі шындық, бір өтірік» стратегиясы.
- «Бөшкедегі сөздер»: көктем, жапырақ, гүл, үйшік, бәйшешек, қараторғай, сабақ, қоңыздар, кітаптар, балалар, қарт, боран, шегіртке.
3-топ
- Құс туралы халықтық болжамдар айту.
- «Құс қанаты» оюын қиып жасау/ою.
- «Қараторғай» сөзінен бірнеше сөз құрастыру.
4-топ
- «Қараторғай» сөзіне сөз құрамына және дыбыстық талдау жасау.
- Топтастыру стратегиясы арқылы ой картасын жасау.
- Жыл құстарын атау.
Деңгейлеу қағидасы
А, Б, С деңгейіндегі оқушылар түрлі түсті стикер арқылы анықталып, тапсырмалар сараланып беріледі.
Сабақтың аяқталуы
Қорытындылау: тест
-
1) «Ана тілі» өлеңінің авторы кім?
А) Марат Қабанбай Б) Ғафу Қайырбеков В) Жүсіпбек Аймауытов
-
2) «Қалай тозар сендік асыл сөз енді?!» — жолдары қай шумақта?
А) 1 Б) 2 В) 3
-
3) Жыл құстары қатарын көрсет.
А) Қараторғай, тырна, қарға Б) Сауысқан, қараторғай, бұлбұл В) Қараторғай, тырна, аққу
-
4) «Жан-жағына жалтақтап қарады да,...»
А) үйшіктің ішіне кіріп кетті Б) аспанға ұшып кетті В) ағаш бұтағына қонды
-
5) Қоңыздар мен шегірткелер қараторғай үшін:
А) қорқынышты Б) азық В) дос
Дұрыс жауаптар
1 — Б; 2 — Б; 3 — В; 4 — А; 5 — Б.
Бағалау және кері байланыс
«Бүгінгі сабақ...» өзіндік бағалау
- 5 ұпай — мен үшін маңызы зор
- 4–3 ұпай — мен үшін әлі түсініксіз тұстар бар
- 2–0 ұпай — мен үшін маңызы төмен
Жинаған ұпайлар есептеліп, қорытынды жасалады.
Кері байланыс
«Бас бармақ» әдісі арқылы пікір білдіру.
Үй тапсырмасы
Қараторғайдың адамға тигізетін пайдасы туралы шағын шығарма жазып келу.
Қосымша анықтамалық
Терминдер мен түсіндірмелер
- Қаумалап
- Бірнеше адамның қоршап, жиналып алуы.
- Отағасы
- Отбасындағы ер адам, әке.
- Сырғауыл
- Жіңішке келген, ұзын ағаш.
Қауіпсіздік және жұмыс ережелері
- Оқушының партада дұрыс отыруын қадағалау.
- АКТ құралдарымен жұмыс істеу ережелерін сақтау.
Негізгі құндылық
Құстарға қамқор болу және қараторғайдың адамға тигізетін пайдасын бағалау.
Бағалау түрлері
- Оқуды бағалау: ұпай жинау (ою белгісі).
- Оқытуды бағалау: тест нәтижесін қорытындылау.