Жазғытұрым Сабақтың мақсаты
Бұл сабақ жоспары Ілияс Жансүгіровтің «Жазғытұрым» өлеңін оқытуға арналған. Сабақ барысында жыл мезгілдері туралы түсінік кеңейтіліп, көктемнің белгілері мәтін арқылы талданады, оқушылардың тілдік дағдылары мен шығармашылық қабілеті дамытылады.
Сабақтың жүру барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сыныппен амандасу, қатысымды тексеру.
- Сабаққа назар аударту, оқу құралдарын даярлау.
II. Психологиялық ахуал
- Жылы лебіз айту, жағымды көңіл күй қалыптастыру.
- Табиғатқа қатысты қысқа сергіту жаттығуы.
III. Жаңа сабақ
а) Жыл мезгілдері туралы әңгіме
Әр жыл мезгілінің ерекшеліктеріне қысқаша тоқталып, табиғаттағы өзгерістерді салыстыру. Осы кіріспеден кейін оқушылар І. Жансүгіровтің «Жазғытұрым» өлеңімен танысады.
ә) Автор туралы мәлімет
Ілияс Жансүгіров (1894, мамыр) — Талдықорған облысы, Ақсу ауданы өңірінде дүниеге келген қазақтың көрнекті ақыны және қоғам қайраткері. 1937 жылы жаламен ұсталып, жазықсыз құрбан болды.
Шығармалары:
- «Құлагер»
- «Күй»
- «Күйші»
- «Дала»
б) Өлеңді мәнерлеп оқу
Мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды, кейін оқушыларға кезекпен оқыту ұйымдастырылады. Дыбыстау, пауза, екпін, эмоциялық реңкке назар аударылады.
в) Оқушылармен сұхбат (талдау сұрақтары)
- 1 Өлеңде жылдың қай мезгілі жырланған?
- 2 Гүл мен ағаш жазғытұрым неге майысады?
- 3 «Масатыдай» сөзінің мағынасын қалай түсінесің?
- 4 Жазғытұры жан-жануарлар қандай күйге енеді?
IV. «Тазша бала» тапсырмасы
1) Наурыз айындағы мерекелер
- 8 наурыз — Аналар мерекесі
- 22 наурыз — Жыл басы (Наурыз мейрамы)
- 12 сәуір — Ғарышкерлер күні
- 9 мамыр — Жеңіс күні
- Журналистер күні
- Байланысшылар күні
- Мұражай күні
Ескерту: тізімде әртүрлі айларға тиесілі мерекелер де берілген — оқушылармен бірге нақтылау жұмысы жүргізіледі.
2) Жыл мезгілдерінің ортақ қасиеттері
Табиғат құбылыстары, ауа райы, тіршілік иелерінің өзгерісі сияқты ортақ белгілерді тауып, қысқаша қорытынды айту.
Бағыттаушы сұрақтар:
- Әр мезгілде табиғат қалай өзгереді?
- Адам еңбегі мен тұрмысында қандай айырма байқалады?
- Жануарлар мен құстарға әсері қандай?
V. Топтық жұмыс
I-топ
Суретке сүйеніп эссе жазу.
Тақырып: «Құстарға көмек»
II-топ
Сурет салу.
Тақырып: «Көктем келді»
III-топ
Сюжетті суреттерге қарап әңгіме жазу.
Тақырып: «Сенбілік»
VI. «Бес жол өлең» құрастыру
Оқушылар көктем тақырыбына «Бес жол өлең» (синквейн) құрастырады.
1-жол
Зат есім
2-жол
Сын есім
3-жол
Етістік
4-жол
Сезімді білдіретін сөз
5-жол
Синоним
VII. Жыл мезгіліне байланысты ырым-тиым сөздер (мағынасы)
-
«Сәуір болмай, тәуір болмас.»
Көктем толық келмей, табиғат та, тіршілік те оңалмайды деген мағына береді.
-
«Ұлыс күні қар жауса, нұр жауады; келер жыл жақсы болады.»
Наурыздағы қарды жақсылықтың нышаны деп қабылдау.
-
«Ұлыс күні күн сәулесін төгіп тұрса, сол жылы молшылық болады.»
Күннің ашық болуы — береке, ырыс белгісі деген түсінік.
-
«Көктемнің алғашқы жаңбырында күн күркіресе, шөп шүйгін шығады.»
Жаңбыр мен күн күркіреуі — жердің нәрленуі, өнімнің молаюы деген болжам.
-
«Көктем құйынды, дауылды болса, қыс аязды болады.»
Жыл мезгілдері арасындағы ауа райы байланысын байқаудан туған ырым.
-
«21 наурызда күн мен түн теңеледі.»
Осы уақыттан бастап күн ұзарып, түн қысқарады.
VIII–XI. Бекіту және қорытынды кезеңдері
VIII. Мәнерлеп оқу
Өлеңді қайталап оқып, интонация мен мәнерлеуді жетілдіру.
IX. Құрылыммен жұмыс
Өлеңді екі бөлікке бөліп, әр бөлікке мазмұнына сай атау қою.
X. Қорытындылау (сұрақ-жауап)
- 1 Абай Құнанбаевтың «Жазғытұры» өлеңі мен І. Жансүгіровтің «Жазғытұрым» өлеңінің ұқсастықтары мен айырмашылықтары қандай?
- 2 Өлеңде көктемнің қандай белгілері суреттелген?
XI. Үй тапсырмасы
- «Жазғытұрым» өлеңін мәнерлеп оқу және жатқа айтуға дайындалу.
- Көктем тақырыбына қысқа әңгіме немесе сурет бойынша сипаттама жазу.
Нәтиже
Сабақ соңында оқушылар көктемнің белгілерін мәтіннен таба алады, көркем сөздің мәнін түсіндіреді, өз ойын жүйелі жеткізіп, шығармашылық тапсырмалар арқылы табиғатты аялау құндылығын бекітеді.