Жұмбақтар шешіп антонимді табу
Сабақ барысы
Сабақ ұйымдастыру кезеңінен басталады: амандасу, оқушыларды түгендеу, үй тапсырмасын тексеру. Өткен сабақтарда омоним мен синоним тақырыптары қарастырылғандықтан, бүгінгі сабақты топтық сайыспен бастау ұсынылады.
1-топ
«Сүйіктілер мен сүйкімділер»
Синонимдерге қатысты өздері дайындаған өлеңдер, мақал-мәтелдер және ұлағатты сөздерді оқиды.
2-топ
«Ойлылар мен ойлы жерлер»
Омонимдер тақырыбы бойынша сөзжұмбақ құрастырып, сыныпқа ұсынады.
Сөзжұмбақ сұрақтары (омоним тобы)
- 1 Саудагердің мақсаты.
- 2 Есікті ашатын құрал.
- 3 Есімше тұлғасындағы етістік.
- 4 Білім бұлағы.
- 5 Оқушының мақсаты.
«Топтастыру» әдісі: сұрақ-жауап
Әр топтан екі оқушы шығып, төмендегі сұрақтарға жауап береді.
1) Лексика нені зерттейді?
2) Етістікке байланысты синонимдерге мысал келтір: амандасу, сәлемдесу, есендесу.
3) «Күннің көзі» тіркесіндегі көз сөзі қандай мағынада қолданылған?
4) «Білген кісі тауып айтады, білмеген қауып айтады» сөйлеміндегі ауыспалы мағынада тұрған сөзді көрсет.
Ой атасы — жұмбақ
Әр топқа жұмбақтар беріледі. Оқушылар жауабын табуы керек.
Жер атымын, мені іздеп қайтасың.
Қыз есімі деп те мені айтасың.
Ол екеуі аздық етсе, мені ұстап,
Той-думанда музыка да тартасың.
Таңғаларлық бір ит бар:
Үй бағады, үрмейді.
Аяғы жоқ, жүрмейді.
Рұқсатсыз сол иттен
Ешкім үйге кірмейді.
Жаңа сабақ: Антонимдер
Кіріспе (шағын шежіре)
Ерте, ерте, ертеде Лексика деген қарт өмір сүріпті. Оның үш баласы болыпты: үлкені — Омоним, ортаншысы — Синоним, кішісі — Антоним. Бір күні әкесі ұлдарын шақырып: «Дүниеде не тәтті?» — деп сұрапты.
- Омоним: «Түс».
- Синоним: «Бал, шекер, қант».
- Антоним жауап бермепті.
Анықтама
Антонимдер — мағыналары бір-біріне қарама-қарсы сөздер.
Антонимдердің жасалу жолы
Антонимдер әртүрлі сөз таптарынан жасала алады. Төмендегі мысалдарға назар аударайық.
Зат есім
Дос — дұшпан
Сын есім
Арық — семіз
Үстеу
Ерте — кеш
Етістік
Кіру — шығу
Жалпы мысал
Өтірік — шын
Дәптермен жұмыс
Берілген өлең жолдарынан жұп антонимдерді табыңдар.
Қараңғы қанша дүниеде — дүниеде қанша жарық бар.
Ұсақтар қанша дүниеде — дүниеде қанша алып бар.
Қашырар қуат-пәрменді — дүниеде небір жасық бар.
Сарқылтар адам дәрменін — көз жеткізбейтін қашықтар.
Сергіту сәті
Жұмбақтардың шешуін тауып, ішінен антонимдік жұптарды анықтаңдар.
Асты тас, үсті тас,
От астында піскен ас.
Бүгін киген ақ тоным,
Ертең болар қара тон.
Бекіту
Қорытынды сұрақ: антонимдер қай сөз таптарынан жасалады?
Үй тапсырмасы
96-жаттығу.
Бағалау
Сабақ барысында топтық жұмысқа қатысуы, жауаптарының дәлдігі және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.