Игілік - ырыздықты, рухани және мәдени байлықты білдіретін жалпы ұғым
Рухани байлық – игілік көзі
Бұл тақырып 10-сыныптағы «Өзін-өзі тану» сабағына арналған. Негізгі ой: рухани байлық — адамның өмірін мәнді ететін, қоғамды алға бастайтын, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын асыл қазына.
Мақсаты
Оқушыларға қазақ халқының рухани байлығы мен мәдени құндылықтары туралы түсінік беру.
Міндеттері
- Рухани байлық көздерін ұғындыру.
- Рухани байлықты бағалай білуге үйрету.
- Рухани байлыққа тәрбиелеу.
Шаттық шеңбері: «Байлық дегеніміз не?»
Байлықты тек ақша мен мүлікке теңеу — тар түсінік. Байлық адамның өміріне тірек болатын құндылықтардың жиынтығы:
Денсаулық
Тіршіліктің ең негізгі қоры.
Ата-ана, отбасы
Мейірім мен тәрбие бастауы.
Туыстар, достар
Сенім мен сүйеніш.
Туған ел, туған жер
Тамыр, тарих, жауапкершілік.
Білім
Өмірлік бағыт пен мүмкіндік.
Табиғат
Күн, су, таза ауа, тау, теңіз, жан-жануар.
Қазына, кен орындары
Ел игілігіне айналатын ресурс.
Кітап
Ақылдың кілті, сана тәрбиесі.
Ақша, дүние-мүлік
Материалдық қажеттілік құралы.
Байлық адами, материалдық, табиғи, рухани болып бөлінеді. Ал ең басты байлық — туған жер мен туған ел.
Осы ойды бекіту үшін сынып болып шаттық шеңберін құрып, Н. Тілендиевтің әніне, Қ. Мырза Әлидің сөзіне жазылған «Өз елім» әнін орындауға болады.
Ойланайық, пікірлесейік
Тәуелсіз ел болу — өз алдына бір байлық. Ана тіліміздің мемлекеттік тіл мәртебесіне көтерілуі де — ұлттық игілік.
Ұмыт бола бастаған салт-дәстүрлердің қайта жаңғыруы, ата-бабадан қалған мәдени мұралардың сақталуы — рухани байлықтың көрінісі. Рухани байлық адамның қадір-қасиетін, мінезін, ар-ұятын, адамгершілік болмысын да қамтиды.
Мәтінмен жұмыс: Күлтегіннің көк тасы
Оқулықтағы Н. Айтұлының «Күлтегіннің көк тасы» атты өлеңін оқып, мазмұндық талдау жасау ұсынылады.
Талқылау сұрақтары
- Неліктен автор «Исі түркі жұртының тұмарындай көктасым…» деп толғанады?
- Тасқа қашалған жазулардың рухани күші неде деп ойлайсыңдар?
- «Елтаңба мен Көк байрақ, Әнұранда ғана емес, Күлтегіннің тасында елдігімнің нышаны!» деген жолдарды қалай түсінесіңдер?
Дәйексөз
«Дүниенің көзі, тұтқасы, түп негізі — заттық нәрсе емес, рухани дүние».
Платон
Рухани байлық туралы түсінік
Рухани байлық — адамның өмірін қоршаған орта және тіршілік аясымен тұтастыратын, мақсат-мүддесін игі істермен ұштастыратын асыл арна.
Рухани байлық адамның белгілі бір қажеттіліктерін қанағаттандырғандықтан, ол үнемі игілікке бағытталады. Халық игілігі ретінде рухани асыл қазыналар ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, сабақтасып жатады.
Халқы үшін еңбек еткен тұлғалардың өмірі мен еңбегі де — рухани байлық. Демек, ұлттық құндылықтар адам өміріне қажетті рухани қазына болып саналады.
Назар аударыңыздар
Айдынды жақсы аймен тең,
Жомарт жігіт баймен тең,
Шешен жігіт дүрмен тең,
Имансыз көңіл кірмен тең,
Ақылы жоқ надандар,
Іс бітірмес жамандар,
Жүз болса да бірмен тең.
Шал ақын
Осы жолдардан адамның рухани әлемін нұрландыратын қандай қасиеттерді байқайсыңдар? (Жомарттық, шешендік, иман, ақыл, ізгілік.)
Шығармашылық тапсырмалар
1-тапсырма: Өлең құрастыру
Ә. Асылбековтің төмендегі жолдарын басшылыққа алып, «Туған тілім — рухани асыл қазынам» тақырыбына өлең құрастырыңдар:
Танытқан қазағымның азаттығын,
Танытқан қазағымның ғажаптығын,
Айналдым құдіретіңнен, Қазақ тілім!
2-тапсырма: Ұлт мақтаныштары
Халық игілігі үшін еңбек еткен ұлт мақтаныштарының еңбектерін атап, олардың қоғамға қосқан үлесін қысқаша баяндаңдар. (Мысалы, Е. Берліқожаұлы туралы мәлімет келтіру.)
3-тапсырма: Сахналық көрініс — Түркістан
Жолбасшының сөзі арқылы Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне экскурсияны сахналап көрсетіңдер.
Жолбасшы: «Түркістан екі дүние есігі ғой,
Түркістан ер түріктің бесігі ғой.
Тамаша Түркістандай жерде туған,
Түріктің тәңір берген несібі ғой…»
Мағжан Жұмабаев
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі 1978 жылдан бастап республикалық мұражай ретінде қызмет атқарады. 2003 жылдан бастап ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мәдени мұралар тізіміне енгізілді. Бұл — әлемдік сәулет өнерінің жауһары, еліміздің мақтанышы.
Кесене 1397 жылы Әмір Темірдің бұйрығымен салынған. Мұнда Тайқазан сақталған: ол 1399 жылы құйылған, салмағы — 2 тонна, жеті түрлі асыл металдан жасалған.
1935 жылы Тайқазан Санкт-Петербургтегі Эрмитажға әкетіліп, жарты ғасырдан астам уақыт сонда болып, 1989 жылдың 18 қыркүйегінде елге қайтарылды.
«Рухани тірегіміз — Қожа Ахмет Ясауи» деген бағамен кесене бүгінгі күні ұлттық рухани байлығымыздың айқын нышаны болып отыр.
Түркістан қаласында Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті бар. Бұл оқу орнында 16 мемлекеттен келген, 30-дан астам ұлт пен ұлыс өкілдері білім алады. Мектеп түлектерінің бірі — Әлімханова Әсел осы университеттің дінтану факультетінде оқиды.
Тыңдағандарыңызға рақмет!
Оқу ақпараты: игілікке қалай қол жеткіземіз?
Игілікке қол жеткізу — екі шартты қатаң сақтауға байланысты: алдымен кез келген қызметте түпкі мақсатты дұрыс белгілеу, содан кейін сол мақсатқа жеткізетін тиімді жолды табу.
Игілік — ырыздықты, рухани және мәдени байлықты білдіретін жалпы ұғым. Ол табиғи және қоғамдық-әлеуметтік болып сараланады.
Тұтастай алғанда, игілік — адам өмірінің қажетін өтейтін құндылық. Ал игілікті адам деп игі іс-әрекет жасай алатын, еңбек сүйгіш жандарды айтады. Істің игілікті болуы адамның жауапкершілігіне тікелей байланысты.
Дәйексөз
Әрқашанда таза болсын ар-ожданның жүрегің,
Өзгелер де саған адал, әділ болар, білемін.
Зорлық қылсаң өзгелерге — өзің жәбір көресің,
Қиянаттың құрбаны боп, қорлықпенен өлерсің.
Мұхаммед Бабыр
Жүректен жүрекке
Оқушылар бір-біріне жылы тілек айтып, төмендегі ойларды жалғастырады:
- Адам — ең жоғарғы құндылық, оның өмірі бәрінен де қымбат, …
- Ұлттық ұлағат рухани мұраларда көрініс табады, …
- Ата-баба дәстүрін құрметпен ұғынам, …
- Игіліктің ерте-кеші жоқ, …
- Туған жердің қымбат маған әр тасы, …
- Атадан қалған асыл сөз, нұр құяды көңілге, …