Қазақша рефераттар

Қазақ әліпбиін тұңғыш жазған кім

«Қазақ тілінің білгірі» сайысы

Сайыстың мақсаты: оқушылардың білім деңгейін бақылау; тілге деген құрмет сезімін тәрбиелеу; тіл мәдениетін сақтауға баулу; сөйлеу дағдыларын дамыту.

Қатысушылар: 11-сынып түлектері.

Бағалау: әр дұрыс жауап жетон арқылы бағаланады.

Бұл сайыс бірнеше кезеңнен тұрады. Әр кезең тіл білімінің әр қырын қамтып, жылдамдықты, дәлдікті және шығармашылықты талап етеді.

1-кезең: «Сөзстанға саяхат»

Алфавит ретімен жасырылған сөзді бірінші болып тапқан топ сұрақтарға бірінші болып жауап беруге құқылы.

Сұрақтар

Фонетика мен әліпби тақырыбын қайталауға арналған тапсырмалар.

  1. 1. Қазақ әліпбиінде неше әріп бар?

  2. 2. Қазақ әліпбиінде неше дауысты дыбыс бар?

  3. 3. Алфавитте қазақ тіліне тән дыбыстар саны қанша?

  4. 4. Ұяң дауыссыздар саны қанша?

  5. 5. Ашық дауыстылар нешеу?

  6. 6. Еріндік дауыстылар саны қанша?

  7. 7. «Ф» қандай дыбыс?

  8. 8. Қазақ әліпбиін тұңғыш жазған кім?

  9. 9. Қазақ жазуының реформаторы кім?

  10. 10. Біздің әліпби қай әліпби негізінде жасалған?

2-кезең: «Аллитерация»

Әр топ бір әріпті таңдайды. Содан кейін сөйлем ішіндегі әр сөз сол әріптен басталатындай етіп бір сөйлем құрастырады.

Бағалау өлшемі

Дұрыстығы, мағыналылығы, сөз байлығы және сөйлем құрылымы.

Кеңес

Алдымен 6–10 сөзден тұратын қысқа сөйлем құрастырып, кейін толықтырыңыз.

3-кезең: «Фонетикалық жұмбақтар»

Жұмбақтар

Дыбыс, әріп және буын туралы ой қозғайтын тапсырмалар.

  1. 1. Менде бар, сенде жоқ.

    Малда бар, елде жоқ.

    Жерде жоқ, отта бар.

    Барда жоқ, жоқта бар.

  2. 2. Көшеде «құлық» — қарайсың: ұқсайды ол қай әріп?

  3. 3. Айырға аздап ұқсайды, сабы жоқ, бірақ ұстайтын. Қай әріп?

  4. 4. Бірінші буын — ашық буын. Екінші буын үнді дауыссыздан басталып, үнді дауыссызға аяқталады. Жалпы, бұл — біздің тіршілігіміз.

  5. 5. Бірінші буын ұяң дауыссыздан басталып, ашық, жуан, езулік дауыстыға аяқталады. Ол — барлық аналардың құрағы.

4-кезең: «Синтаксис елі» — Тіл көшесіне сапар

Әр топ өзіне берілген тапсырманы бірлесіп орындайды: сөздерді дұрыс реттеп, сөйлем құрастырады және сөйлем мүшелеріне қарай талдайды.

Сөйлемді құрастыр және талда

Сөздерді реттеп, толық мағыналы сөйлем жасаңыз.

  • Тапсырма 1

    Өмір сүрді, 18 ғасыр, Төле би, «Жеті жарғы», заң жобасын, Тәуке хан тұсында, жазды.

  • Тапсырма 2

    Ескерткіштер, батырларға, орнатылған, арнап, қалаларда, көптеген, бар, көше.

  • Тапсырма 3

    Абылай, біріктірді, басын, үш жүздің, біржолата, күйретті, Жоңғар хандығын.

  • Тапсырма 4

    Үш бидің, қазіргі кезеңде, жүзеге асты, мақсаттары, алды, еліміз, тәуелсіздік.

  • Тапсырма 5

    Хандар мен билер, ел бірлігіне, жердің тұтастығына, ерекше мән берді; олар тәуелсіздік үшін күш-жігерлерін арнады.

Дұрыс сәйкестендір

Мамандықты оның атқарған ісімен жұптастырыңыз.

Мамандықтар

  • Тігінші
  • Тері өңдеуші
  • Аспап шебері
  • Зергер
  • Саз балшық шебері
  • Ұста

Іс-әрекеттер

  • Әшекей бұйымдар жасаған
  • Музыкалық аспаптар жасаған
  • Киіз үй жабдықтарын тіккен
  • Теріден саба, торсық, мәсі пішкен
  • Құрал-саймандар соққан
  • Саз балшықтан бұйым жасаған

Кесте бойынша әңгіме жаз

Тарихи орындар туралы қысқа мәтін құрастырыңыз.

Түркістан

  • IV–X ғғ. — Шабғар
  • IX–X ғғ. — Йасы
  • XV ғ. — Түркістан
  • Ахмет Ясауи кесенесі

Тараз

  • Ұлы Жібек жолы бойындағы қала
  • Тұңғыш монша
  • Айша бибі кесенесі
  • Бабажа қатын кесенесі

Отырар

  • VI–VIII ғғ. — Фараб
  • XVI–XVII ғғ. — Отырар
  • Арыстанбаб кесенесі

Тест тапсырмалары

Тілтану мен түркологияға қатысты тұлғаларды анықтауға арналған сұрақтар.

  1. 1. Орталық Азия мен Орта Азия тарихын зерттеп, құнды еңбектер жазған ғалым.
  2. 2. 1884 жылы Орыс академиясына мүше болды.
  3. 3. Түрік тілдерінің сөздігін құрастырды.
  4. 4. 1932 жылы ЖОО-да студенттерге сабақ берді.
  5. 5. Көне түркі ескерткіштері мәтінінің қазақ тіліне жақындығын дәлелдеген ғалым.
  6. 6. Қазақ тілі тарихы мен диалектологиясы мәселелерімен шұғылданған ғалым.
  7. 7. Қазақтар, татарлар және башқұрттарға еуропаша білім алуға көмектескен ғалым.
  8. 8. 250-ден астам ғылыми-зерттеу еңбек жазған ғалым.
  9. 9. «Қазақ тілінің дамуындағы Абайдың рөлі» еңбегінің авторы.
  10. 10. Жетісу өлкесінде болып, парсы және шығыс әдеби мұраларын зерттеген ғалым.

5-кезең: «Мақал-мәтел» сайысы

Қатысушыларға бейнематериал ұсынылады. Видео мазмұнына сәйкес, қай топ көп мақал-мәтел айтса, сол топ басымдыққа ие болады.

Назар аударатын тұстар

  • Мақал-мәтелдің мазмұны видеоға дәл сәйкес келуі.
  • Дұрыс айту, нұсқасын бұзбау.
  • Қайталанған жауап есепке алынбауы мүмкін.

6-кезең: Топ басшыларының кездесуі

Топ басшылары бір әріпті таңдайды. Жүргізуші қойған сұраққа жауап сол таңдалған әріптен басталуы керек.

Жедел сұрақтар

Қысқа, нақты және таңдалған әріппен басталатын жауап қажет.

  • Тоқтар Әубәкіров кім?
  • «Невада – Семей» қозғалысын ұйымдастырушы.
  • Мемлекеттік тудың авторы.
  • «Қазақ вальсінің королі».
  • Жылқы не істейді?
  • Алматының бұрынғы атауы.
  • Тәуелсіздік күні.
  • Киіз үйдің төбесі.
  • Абайдың шын аты.
  • Жылқының сүті.
  • Теңге дизайнері.
  • Қазақстанда Тілдер күні.
  • Қазақ тілі өз мәртебесін қашан алды?
  • Тұңғыш театр қай қалада ашылды?
  • Құрманғазының шәкірті.

Қорытынды

Сайыс кезеңдері оқушылардың фонетика, синтаксис, сөз мәдениеті және ұлттық-танымдық білімін жан-жақты тексеруге бағытталған. Ең бастысы — тілге деген құрметті күшейтіп, сауатты әрі әсерлі сөйлеуге баулиды.