Оқушының ойлау қабілетін жетілдіруге берілетін тапсырмалар
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына сәйкес әр баланың жеке қабілетіне қарай интеллектуалдық дамуын қамтамасыз ету, дарындылықты, талантты және қабілетті дамыту — өзекті міндеттердің бірі. Осыған байланысты оқу үдерісін оқу қызметіне сәйкестендіріп ұйымдастыру оқушының өз мүмкіндігін жоғары деңгейде жүзеге асыруына жол ашады.
Оқу үдерісінің логикасы
Деңгейлеп оқытуда оқушы ең алдымен міндетті 1-деңгей тапсырмаларынан бастайды. Тапсырма жеңіл көрінсе де, оны орындау — базалық білімді бекітудің маңызды бөлігі. Барлық оқушылар бір мезгілде жұмысқа кіріседі де, әрқайсысы өз қабілетіне қарай өз биігіне жетеді.
Деңгейлік тапсырмаларға қойылатын талаптар
Математика пәніндегі деңгейлік тапсырмалар жүйесі оқушының білімін бекіту, түрлендіру және тереңдету мақсатында құрылуы тиіс. Төменде әр деңгейге тән негізгі талаптар берілген.
Міндетті (репродуктивтік) тапсырмалар
- Жаттап алуға және тұрақты дағды қалыптастыруға лайық болуы керек.
- Алдыңғы сабақта меңгерілген білімді өңін өзгертпей қайталап, пысықтауға мүмкіндік беруі тиіс.
- Жаңа тақырыпқа типтік әрі өмірмен байланысты болуы қажет.
Мұндай талаптар көбіне жаңа тақырып соңында шығарылған есептерге ұқсас тапсырмалар құру арқылы орындалады. Олар оқушының өзі тұжырымдаған ереже, анықтама, заңдылықтарды бекітуге бағытталады. Құрастыру кезінде тапсырманың танымдылығы мен қызықтылығына ерекше мән берген жөн.
Алгоритмдік (түрлендіру және жүйелеу) тапсырмалар
- Өткен материалды реттеуге және жүйелеуге арналған тапсырмалар (өзгертілген жағдайлар).
- Бұрынғыға ұқсас, бірақ орындау үшін алғашқы білімді түрлендіріп қолдануды қажет ететін тапсырмалар.
- Мәтінді кері есептер, тексеру тапсырмалары сияқты кері байланысқа негізделген жұмыстар.
- Ойлау қабілетін жетілдіретін, танымдық әрі үйретімділігі бар тапсырмалар (логикалық есептер, ребустар, сөзжұмбақтар).
Бұл деңгейде ұлттық ерекшеліктерді ескеру, тапсырманың мазмұнын мағыналы әрі қызықты ету оқушы белсенділігін арттырады.
Эвристикалық (танымдық-іздену) тапсырмалар
- Танымдық-іздену жұмыстары: оқушы бастапқы білімін (заңдылық шығару, анықтама меңгеру т.б.) тереңдетіп қана қоймай, жаңа білімді өздігінен меңгеріп, «жаңалық» ашуы тиіс.
- Анализ, синтез, салыстыру, негізгісін анықтау, қорытындылау сияқты ой әрекеттерін талап ететін тапсырмалар.
- Проблемалық жағдай тудыратын есептер: шешу барысында оқушы жаңа тәсілдер мен әдістерді іздеуге мәжбүр болады.
- Әртүрлі әдіс-тәсілмен шешілетін есептер.
Қорытынды
Қазіргі таңда деңгейлеп оқыту технологиясы еліміздің көптеген мектептерінде қолданылып келеді. Деңгейлік тапсырмалар мазмұны қызықты әрі тартымды болған жағдайда оқушылардың ынтасы күшейеді.
Оқушылар өзара бәсекелесе отырып жұмбақтар, сөзжұмбақтар, ребустар сияқты тапсырмаларды шешеді, өтіп жатқан тақырыпты өздігінен қорытындылауға ұмтылады. Бұл — келесі сабақта жаңа тақырып басталатындықтан, білімді жүйелеудің табиғи қажеттілігі.
Нәтижесінде оқушылардың қызығушылығы күннен күнге артып, тапсырмаларды орындау арқылы біліктілік пен дағды қалыптасады. Бағалау деңгейі жоғарылап, тапсырмалар ауқымы кеңейіп, шығармашылық жұмысқа ұласады.
Ескерту
Бұл материал 2-сыныпқа арналған математика пәні бойынша деңгейлік тапсырмалар жүйесін ұйымдастыруға бағыт береді.