Сондай ұлтымыздың өнер туындыларын оқушыларға мұражайлардан, кітаптардан көрсете отырып халқымыздың тұрмысымен түпсіз терең тарихымен таныстыру
Ұлттық жәдігерлерді жаңғырту — ортақ міндет
«Қазақстан – 2050» жаңа стратегиялық бағытын жүзеге асыруда бізге — қазақ халқына — айрықша жауапкершілік жүктеледі. Тағылымы мол тарихымыздан, ұлы бабалардың ұлағатты өмірінен алар тәлімімізден қуат алып, алдағы асулардан алқынбай асамыз.
(ҚР Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауынан)
Негізгі ой
Тәуелсіздікпен бірге қазақтың өткен тарихына, әскери өнеріне, дәстүрлі қару-жарағының тарихына қызығушылық күшейді. Көне жәдігерлерді жоғалтпай, өскелең ұрпаққа таныстыру — тек ұстаздардың емес, бүкіл елдің ортақ борышы.
Қолөнер — ұлт жадындағы қазына
Қазақ халқының қолөнері көне дәуірмен тамырласып, ұрпақтан ұрпаққа мирас болып қалған баға жетпес байлық. Мұражайлардағы жәдігерлерді, кітаптардағы деректерді оқушыларға жүйелі көрсетіп, халықтың тұрмыс-тіршілігі мен терең тарихын таныту маңызды.
Оқушыларға өз халқының мәдениетін жан-жақты меңгерту, қолөнерге құрметпен қарауды үйрету, қадірлей білуді қалыптастыру, ұлтжандылық пен еңбекқорлыққа баулу — біздің міндетіміз.
Ер қаруы — тек құрал емес, мәдени белгі
Еркіндікті аңсаған ата-бабамыз батырлығымен, бес қаруы арқылы ұлан-ғайыр даланы қорғап, бүгінге жеткізді. Сондықтан батырдың дулығасы, сауыт-сайманы және қару-жарағын оқушыларға таныстыра отырып, оның тарихын түсіндіру — ұрпақ санасындағы сабақтастықты күшейтеді.
Мұражай — тірі шежіре
Этнографиялық мұражайлардағы ою-өрнекпен көмкерілген қару-жарақ, киім-кешек пен тұрмыстық бұйымдар — қазақ мәдени өмірінің шежіресі.
Зерттеу — танымның негізі
Дәстүрлі қару-жарақты көптеген этнограф-тарихшылар зерттеген. Ал ең алғаш жүйелі зерттеген қазақ ғалымдарының бірі — Ш. Ш. Уәлиханов.
Дереккөздердің кең ауқымы
Дәстүрлі қару-жарақтың тарихын, формалары мен түрлерінің қалыптасуын нақтылауда көшпелілердің бейнелеу өнері ескерткіштері маңызды орын алады. Бұған балбал тастар, әр дәуірдегі жартас суреттері (петроглифтер), сондай-ақ Қазақстанмен көршілес болған қытай, иран, орыс, түрік, моңғол және өзге халықтардың өнер туындылары жатады.
Маңызды тұжырым
Қазақтың дәстүрлі қару-жарағын тек қорғану немесе шайқас құралы ретінде қарастыру жеткіліксіз. Ол — мәртебе, дәстүр, шеберлік және мәдени код. Тек «батырдың жеке қаруы» деңгейінде түсіндіру оның тарихи-әлеуметтік мағынасын тарылтады.
Мектептегі тәжірибе: үйірме мен еңбек сабағы
Мектеп қабырғасында оқушылардың қазақ жауынгерлік қару-жарағы туралы танымын кеңейтіп, ұмытылып бара жатқан кәсіби қолөнерді бойына сіңіруге мүмкіндік берсек, нәтижесі мол болады. Осы мақсатта «Жауынгерлік қару-жарақ және қосалқы бөлшектері» тақырыбы бойынша 11-сынып және 7-сынып оқушылары «Ұлттық қолөнер» үйірмесінде жұмыс жасады.
Ұлттық қолөнерді дәріптеу үшін технология сабағында металды өңдеу бөлімі аясында 9-сынып оқушылары батырдың дулыға-сауытын жасап, оны ою-өрнекпен безендіріп, шекімдеу әдістерімен танысты.
Оқушыларда қалыптасатын дағдылар
- Ізденімпаздық
- Шыдамдылық
- Іскерлік
- Рухани мәдениет
- Отансүйгіштік
Этнографиялық ерекшелік және жобалау логикасы
Қазақтың дәстүрлі қару-жарағының этнографиясына назар аударсақ, әр ру-тайпаның өзіне тән қару-жарағы, жауынгерлік киімі және қосалқы бөлшектері болған. Мектепте оқушылармен бірлесе жасаған қазақ батырының қару-жарағы — соның бір дәлелі.
Қару-жарақты жасамас бұрын оның шығу тегі мен жасалу тарихын талдап, әр рудың үлгілерін зерттейміз. Біздің құрастырған жиынтық әртүрлі рулардан алынған элементтерге сүйенгенімен, түп негізі ортақ — қазақ мұрасы. Сондықтан біз оны «қазақ батырының қару-жарағы» ретінде жүйеледік.
Жұмысты бастау шарты
Кез келген туындыны жасамас бұрын оның біртұтас классификациялық сұлбасын (жобалық құрылымын) дайындап алу қажет. Бұл қадам жұмыс барысын жүйелеп, нәтижені тарихи-мәдени тұрғыда негіздеуге көмектеседі.