Қазақтың баласының өзі алдағыш бола тұрып және өзі біреуге алдатқыш болатұғыны қалай

Бірінші кесел: өнерді өсірмеу

«Бұл ісімді ол ісімнен асырайын» деп, артық ісмерлерді тауып, көріп, бірге істес болып, өнерін арттыру үшін сырттан ізденбейді. Қолындағы аз-мұзына мақтанып, «осы да болады» деп, баяғы қазақтың талапсыздығына тартып, жатып алады.

Екінші кесел: еріншектік пен кербездік

Ерінбей істей беру керек қой. Бір-екі қара тапса, «малға бөге қалған» кісімсіп, «маған мал жоқ па?» дегендей болып, еріншектікке, салғырттыққа, кербездікке салынады.

Үшінші кесел: мақтан мен бос сөзге алданып қалу

«Дарқансың ғой, өнерлісің ғой, шырағым» немесе «ағеке, нең кетеді, осыны ғана істеп берші» дегенде, «маған да біреу жалынарлыққа жеткен екенмін» деп мақтанып кетеді. Пайдасыз алдауға, қу тілге еріп, уақытын өткізеді. «Дүниенің қызығы — алдауды білген» дегізіп, көңілін де мақтанға толтырады.

Төртінші кесел: тамыршылыққа байланып қалу

Тамыршылдау келеді. Әлгі алдамшы «тамыр болайық» деп, болымсыз нәрсені берген болып, артынан «үйтемін-бүйтемін, қарық қыламын» дегеніне мәз болады. «Тамырым, досым» деген сөзге елтіп, «мен де керектінің бірі болып қалыппын» деп қалады.

Жасынан іс істеп, үйден шықпағандықтан, жоқ-барға тырысып, алдағанды білмей, біреудің жетпегенін жеткіземін деп, тіпті жетпесе өзінен қосып жібереді. «Қылып бер» дегеннің бәрін жасап, күні өтіп, еңбек қылар уақытынан айырылады. Тамақ, киім, борыш есінен шығып кетеді.

Кейін қысқан күні біреудің малын бұлдап, қарызға алады. «Оны істеп берейін, мұны істеп берейін» деп жүріп, табыс құралмайды; борышы асып, дауға айналып, адамшылықтан айрылып, қор болып кетеді.

Қорытынды

Абайдың өсиеті — өнерді қадірлеу ғана емес, оны үздіксіз жетілдіру, еңбекті тұрақты ету, мақтан мен жалған уәде, тамыршылық сияқты иллюзияларға уақытты айырбастамау. Өнер адал еңбекпен ғана береке табады.