Қашып келе жатса оған қасқыр жолыға келіп

Ақылды лақ

Бір бұзау, бір тоқты, бір лақ ел көшкенде жұрттан қалып қояды. Үшеуі дос болып, бір бұлақтың бойына қос тігіп алады. Қостың қасында саялы бәйтерек те бар екен.

Аюдың келуі

Бұлардың жайын естіген бір аю «жеймін» деп қостың қасына келеді. Лақ аюды көре сала алдынан жүгіріп шығып, оны қасына ертіп әкеліп, есікті ашып ішке кіргізеді.

Үйге кірген соң тоқты: — Аюға не береміз? — дейді.

Сонда лақ: — Әуелі аюдың басын асайық, кейін төсін асайық; болмаса осы аюдың өзін сойып, өзін асайық! — дейді.

Мұны естіген аю «мені жейді екен» деп ойлап, орнынан атып тұрып қаша жөнеледі.

Қасқырдың айласы, лақтың сөзі

Қашып келе жатқан аюға жолай бір қасқыр кездесіп: — Қайдан қаштың? — деп сұрайды.

Аю: — Ана жерде тоқты, лақ, бұзауға барып едім. «Өзімді жейміз» деген соң, әрең құтылып қаштым, — дейді.

Қасқыр: — Онда екеуміз бірге барайық, бірігіп жейік, — дейді.

Аю: — Мен бармаймын, — дейді.

Сонда қасқыр бір жіп тауып, бір ұшын аюдың мойнына, бір ұшын өз мойнына байлап алады да, аюды зорлап қостың жақ бетіне қарай жетелейді.

Қосқа таяғанда лақ сыртқа шығып: — Ол аюға тоймаймыз, — дейді.

Бұл сөзден аю бұрынғысынан да қатты қорқып, қайта қаша жөнеледі. Қасқыр жіпке буынып, сүрініп құлап қалады.

Негізгі ой: Лақтың батыл сөзі қарсыласқа күштен бұрын қорқыныш ұялатады — айла мен сөздің салмағы кейде қарудан да өткір.

Екінші қасқыр және қайта келу

Құлап жатқан қасқырға екінші қасқыр келіп: — Сен неғып жатырсың? — дейді.

Әлгі қасқыр: — Неғып жатайын, аю сүйреп кетті, — деп болған жайды бастан-аяқ айтып береді.

Сөйтіп үшеуі — аю мен екі қасқыр — қостағы үшеуге қайта келеді.

Бәйтерек үстіндегі соңғы сәт

Мұны көрген бұзау, тоқты, лақ қасындағы бәйтерекке өрмелеп шығып алады: лақ басына, тоқты ортасына, бұзау төменгі жағына орналасады.

Ағаш түбіне келіп қасқырлар әрі-сәрі болып, «жейміз бе, жоқ па?» деп тұрғанда, аяқ астынан бұтақ сынып кетіп, бұзау жерге гүрс етіп құлайды.

Құлаған бұзаудан қатты шошынған қасқырлар жан-жаққа бытырай қашып кетеді.

Түйін

Бұзаудың иесі де, лақтың иесі де көп ұзамай құзды айналып келіп, қосты тауып алады. Қазақтың «Бір лақтың ақылы сондай болыпты» деп айтуы — осыдан қалған.