Әдепті дегенше, әдемі десейші
Әдептілік — адамгершілік әліппесі
Отбасында адам бойындағы асыл қасиеттер айқын көрініп, қалыптасады. Отанға деген ыстық сезім — ең алдымен жақындарыңа, туған-туысқандарыңа деген сүйіспеншіліктен басталады.
Н. Ә. Назарбаев: «Отанға деген ыстық сезім – жақындарына, туған-туысқандарына деген сүйіспеншіліктен басталады».
Сабақтың мақсаты
- Білімдік: білімдік дағдыларды қалыптастыру; діни бағыттағы сауаттылықты жетілдіру арқылы сөйлеу мәдениетін дамыту; адамгершілік қасиеттерді шыңдау; толеранттылыққа баулу.
- Тәрбиелік: жасөспірімнің ой-санасын оятып, өзін-өзі тануға және бағалауға, бауырмалдық пен адамгершілікке тәрбиелеу.
- Дамытушылық: логикалық ойлау қабілетін дамыту, рухани дүниесін байыту.
Міндеттері
- Бәсекеге қабілетті, дені сау, жан-жақты, білімді әрі сауатты тұлға тәрбиелеу.
- Оқушыларды өз ойын ашық айтып, пікірін дәлелдеуге дағдыландыру.
Түрі: пікірталас
Әдісі: «Парламенттік шоу» үлгісі (миға шабуыл, сыни ойлау)
Көрнекілік: мультимедиялық тақта, бейнематериал, нақыл сөздер, мақал-мәтелдер
Тәрбиелік бағыты: рухани-адамгершілік
Бағдарлама құрылымы
- Ұйымдастыру бөлімі
- Шара бағдарламасымен таныстыру
- «Балам, анау не?» жағдаяты: тыңдау, пікір айту
- «Әке мен бала әңгімесі» бейнекөрсетілім
- «Ойланайық, пікірлесейік» пікір алмасу
- Миға шабуыл
- Мақал-мәтелдер, «Әдептілік қағидалары» баяндама
- «Иман — жүректегі нұр»: «Отбасының берекесі — имандылықтан басталады» баяндама
- Сұрақ-жауап
- Нақыл сөздер
- «Тобықтай түйін»
- Қорытынды және рефлексия
Жағдаят: «Балам, анау не?»
Ертеде бір қария қатты сырқаттанып жатыпты. Жалғыз ұлы келіп: «Әке, мен сізді айшылық жерде аты шыққан тәуіпке апарып емдетемін» деп, әкесін арқасына көтеріп, жолға шығады.
Ұзақ жүріп, қас қарайғанда әкесі алыстан қарауытқан бір сұлбаны нұсқап: «Балам, анау не?» деп сұрайды. Ұлы: «Ол — түйе» деп жауап береді.
Сәлден соң әкесі қайта сұрайды. Ұлы тағы да солай жауап береді. Үшінші рет сұрағанда ұлы ашуланып: «Ол — түйе! Өзім шаршап келе жатқанда, неге қайта-қайта сұрай бересіз?» дейді.
Сонда әкесі: «Балам, сен кішкентай кезіңде мен ауыр жұмыстан шаршап келсем де, сенің “Анау не, мынау не?” деген сұрағыңа күніне жүз рет жауап беретінмін. Бұл аурудан жазылайын деген ойым жоқ еді, тек сенің көңіліңді қайтармайын деп жолға шықтым. Енді сенен ауыр сөз естігенше, үйіме қайтып, ажалға мойынсұнғаным артық. Мені жерге түсір». депті.
Талқылау сұрағы
Осы жағдаят арқылы ата-ананың ақысы деген ұғымды қалай түсінеміз?
Негізгі ой
Әдеп — тек сөз әдебі емес, сабыр, құрмет, ризашылық сияқты мінез өлшемі.
Пікірталас: «Әдептілік деген не?»
Пікір алмасуда оқушылар әдептіліктің әр қырын көтереді: сыртқы әсемдік пен ішкі мәдениет арақатынасы, амандасу әдебі, уақытты дұрыс пайдалану, ұйқы мен демалыс тәртібі, ата-анаға құрмет.
Әдептілік — ішкі мәдениет
- Кез келген ортада өзін ұстай білу — әдептің өзегі.
- Дауыс ырғағы, сөздің салмағы, сәлемнің мәнері — мәдениеттің айнасы.
- Уақытты қадірлеу: әр істің өз уақыты бар.
Сәлемдесу — адамгершілік өлшемі
- Үлкенге сәлем беру — кішінің міндеті.
- «Сөз басы — сәлем»: амандасудың имани әрі тәрбиелік маңызы бар.
- «Алыстан алты жасар бала келсе, алпыс жастағы қария сәлем береді» деген ұстаным — құрметтің биігі.
Мақал-мәтелдер: халық даналығы
Әдеп пен адамгершілік туралы мақал-мәтелдер — ұрпаққа бағыт беретін қысқа да нұсқа қағида. Төмендегі ойлар — сол тәжірибенің жинағы.
1
Әдептілік белгісі — иіліп сәлем бергені.
2
Әдепті бала — арлы бала, әдепсіз бала — сорлы бала.
3
Әдептің не екенін әдепсіз адамды көргенде ұғарсың.
4
Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен.
5
Бала тәрбиесі бесіктен.
6
Өзіңді өзің сыйламасаң, өзгеден сый дәметпе.
7
Үлкенді сен сыйласаң, кіші сені сыйлайды.
8
Адам әдебімен көрікті.
9
Әдеп басы — тіл.
Әдептілік қағидалары (қысқаша)
- Сәлем — қарым-қатынастың бастауы; құрметті алдымен өзің көрсет.
- Тіл — әдептің айнасы; сөзді салмақтап сөйле.
- Уақыт — тәртіптің өлшемі; әр істі өз мезгілінде орында.
- Үлкенге құрмет, кішіге ізет — ортақ жауапкершілік.
Иман — жүректегі нұр
Рухани-адамгершілік тәрбиеде имандылық ұғымы да маңызды орын алады. Отбасындағы береке мен бірліктің бастауы — өзара сыйластық, жауапкершілік және жүректегі иман.
Тақырыптық баяндама өзегі
«Отбасының берекесі — имандылықтан басталады»: адам өз мінезін түзеп, ниетін таза ұстаса, үй ішіндегі татулық та нығаяды. Дін — қорқыту құралы емес, ізгілікке шақыратын рухани тірек.
Сұрақ-жауап: ойды тереңдету
Қонақпен кездесуде оқушылар қоғамдағы өзекті мәселелерді талқылап, діни сауаттылық пен толеранттылықтың маңызын нақты сұрақтар арқылы айқындайды.
Талқылау сұрақтары
- Діни экстремизм Қазақстан үшін қаншалықты қауіпті?
- Сырттан келген түрлі ағымдардың жан дүниеге әсері қандай?
- Діни сауаттылықты қалай күшейтеміз және толеранттылықты қалай сақтаймыз?
- Жастарды шатастыратын ағымдар туралы қандай ой айтуға болады?
Нақыл сөздер арқылы ойлану
Ата-ана қадірі, адам қасиеті, әдеп пен иман туралы ойлар нақыл сөздермен бекітіледі. Әр оқушы өз білетін нақылын айтып, оның өмірлік мәнін түсіндіреді.
«Жүректің түріп құлағын, ойланып тағы қарашы: кімсің сен, қайда тұрағың, енді қайда барасың?»
Омар Һаям
Тобықтай түйін
Адамның айналамен қарым-қатынаста жағымды қасиеттерді мәдениеттілікпен көрсете алуы — әдептілікке бастайды. Әдептілікке тілалғыштық, сыпайылық, көрегенділік, инабаттылық, кішіпейілділік және басқа да жақсы мінездер жатады.
Әдепті адам өзіне де, өзгеге де, қоршаған ортаға да түсіністікпен, сыйластықпен және құрметпен қарайды. Әдеп сақтау — адамгершіліктің айқын белгісі. Пікірталас барысында ешкімге кінә артпай, мін тақпай, жас ұрпақтың өзін-өзі тануына, жан дүниесіне үңілуіне және кез келген жағдайда әдептілікті ұстануына мән берілді.
Негізгі өлшем
Құрмет — қатынастың өзегі.
Күнделікті әдет
Сәлем, сөз әдебі, уақыт тәртібі.
Рухани тірек
Иман, мейірім, жауапкершілік.
Қорытынды және рефлексия
«Білгенге маржан»
Әр оқушы өз ойын бір сөзбен түйіндеп, қысқа тұжырым жасайды. Ұсынылатын кілт сөздер:
«Мен» топтастыру және «Жүректен — жүрекке»
- Рефлексия: «Не білдік?», «Нені қасиет қылдық?» сұрақтарына жауап беру.
- Оқушылар кішкентай жүрекшелерге жылы сөздер жазып, ортақ «жүрек» плакатына орналастырады.
Ой тастайтын сұрақ
«Жүрегіміз жанданды ма? Қалай? Неліктен?» — әр жауап мейірім мен жауапкершіліктің мәнін ашуға көмектеседі.