Ауа - газдардың қоспасы
Дүниетану (3-сынып): Ауа және оны қорғау
Бұл сабақта ауаның жер бетіне таралуы, оның тіршілік үшін маңызы және негізгі қасиеттері қарастырылады. Оқушылар ауаның көзге көрінбейтін, бірақ күнделікті өмірде үнемі жанымызда болатын табиғи орта екенін тәжірибе арқылы түсінеді.
Сабақ мақсаты
- Білімділік: ауа туралы білімді кеңейту, ауаның таралуы жайлы түсінік қалыптастыру, қасиеттерін меңгерту.
- Дамытушылық: ой-өрісті, сөйлеу мәдениетін дамыту; танымдық және шығармашылық қабілеттерді жетілдіру; өздігінен жұмыс істеуге ынталандыру.
- Тәрбиелік: қоршаған ортаны сүюге және қорғауға тәрбиелеу.
Құралдар мен әдістер
- Көрнекілік: карта, слайдтар, тәжірибе құралдары.
- Әдістер: сұрақ-жауап, сарамандық жұмыс, қорыту, салыстыру (СТО элементтері).
- Сабақ типі: жаңа сабақты меңгерту.
- Сабақ түрі: аралас сабақ.
Пәнаралық байланыс
Қазақ тілі, бейнелеу өнері, еңбек.
Ұйымдастыру кезеңі
Сабаққа дайындық
Оқушылардың құрал-жабдығын тексеру, сыныптың зейінін сабаққа шоғырландыру.
Шаттық шеңбері (өлең)
Біз бақытты баламыз,
Күнде «бестік» аламыз.
Қуанады бізбен бірге
Үйде ата-анамыз.
Ортақ ұран — бірге болу!
Мақсатымыз — білім алу.
Ұлтын сүйген ұрпақ болып,
Болашаққа бірге бару!
Үй тапсырмасын тексеру
Картамен жұмыс
- Географиялық картамен жұмыс істей отырып, оқушы үй тапсырмасын айтады.
- Сұлба мен картаны салыстырады.
- Тест арқылы қорытынды жасалады.
Қысқа тест
1) Қазақстан Республикасы неше елмен шектеседі?
а) 4 ә) 3 б) 5
2) Ақтөбе облысы Республикамыздың қай бөлігінде орналасқан?
а) Батыс ә) Шығыс б) Солтүстік
3) Өзен, көл және жер бедері қай картада бейнеленеді?
а) Әкімшілік ә) Физикалық б) Табиғат аймақтары картасы
Қызығушылықты ояту: «Көрінбейтін сиқыршы»
Жер бетінде көрінбейтін «сиқыршы» бар. Онымен әр адам күн сайын кездеседі. Сен оны көрмейсің, бірақ оның қасыңда екенін сезесің. Көшеде жүрсең де, ұшақпен аспанға көтерілсең де, оның қоршауынан шыға алмайсың: ол сені үнемі қоршап тұрады. Онсыз тыныс алу мүмкін емес, тіршілік те болмайды.
Сұрақ
Бұл не?
Ауа.
Жаңа сабақ: Ауаның қасиеттері мен маңызы
Тірек білім: тәжірибе арқылы еске түсіру
1) Тыныс алу тәжірибесі
Мұрыныңды қысып, аузыңды жап та, іштей сана. Не байқадың? Тұншықтың ба? Саған не жетіспеді? Ауа.
2) Ауа неге сонша маңызды?
Аштыққа да, шөлге де белгілі бір уақыт шыдауға болады. Ал ауасыз ұзақ шыдау мүмкін емес.
3) Желпуіш тәжірибесі
Қағазбен бетіңді желпі. Бетіңе салқын леп тиді ме? Бұл — қозғалған ауа.
4) Доп арқылы бақылау
Допты қолмен қыссаң — қысылады, жерге жіберсең — серпіліп қайта көтеріледі. Демек, ауа сығылады және серпіледі. Бұл қасиет автомобиль мен велосипед дөңгелектерінде қолданылады.
Ауаның негізгі қасиеттері
- Ауа дәмсіз, иіссіз, түссіз және мөлдір.
- Көзге көрінбейді, бірақ бар екенін сезінеміз.
- Орын алады (көлемі бар).
- Сығылады және серпіледі.
- Жану үшін ауа қажет.
- Ауа жылуды нашар өткізеді.
Ауа — газдардың қоспасы
Ауа — физикалық дене, ол заттардан тұрады. Ауа бір ғана газ емес: ол әртүрлі газдардың қоспасы. Ауаның құрамындағы газдардың көпшілігі түссіз әрі иіссіз болғандықтан, біз ауаны көбіне «байқамаймыз».
Азот
78%
Көлемі бойынша ауаның негізгі бөлігін құрайды.
Оттек
21%
Тыныс алу және жану үшін маңызды.
Инертті және басқа газдар
1%
Қосымша құрамдас бөліктер.
Тарихи дерек
Ғалымдардың ұзақ зерттеулерінен кейін ғана XVIII ғасырдың соңында оттек пен азот ауадан жеке газ күйінде бөлініп алынды. Ауаның құрамын алғаш рет француз ғалымы Антуан Лавуазье 1774 жылы анықтаған. Бұған дейін табиғат зерттеушілері реакция кезінде түзілетін газдардың көбін «ауа» деп біртекті зат ретінде түсінген.
Оқулықпен жұмыс: Ауаның жер бетіне таралуы
Мәтінмен жұмыс
Жер шарын жан-жағынан ауа қабаты қоршап тұрады. Далада жүрсек те, үйге кірсек те, тіпті ұшақпен аспанға көтерілсек те ауа қоршауынан шыға алмаймыз — ауа бізді әрдайым қоршап тұрады.
Ауа кез келген ортада кездеседі: заттардың арасында, топырақта, суда, тіпті адам денесінде де болады. Біз ауаны көрмейміз, өйткені ол мөлдір және түссіз.
Ойлануға сұрақ
Егер ауа мөлдір әрі түссіз болса, біз оның бар екенін қандай белгілер арқылы дәлелдей аламыз?