Ислам дінінің таралу аймағы
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Оқушыларды әлемдік діндермен, соның ішінде ислам дінінің пайда болуы мен таралуымен, сондай-ақ оның қазіргі қоғамдағы рөлімен таныстыру.
Дамытушылық
Гуманистік дүниетаным негіздерін, рухани-адамгершілік құндылықтарды, жеке сенім жүйесін және белсенді азаматтық көзқарасты қалыптастыру; бабалар өсиетін насихаттау, ұлттық ой-болмысты ояту.
Тәрбиелік
- Оқушыларды адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелеу.
- Пайғамбар хадистерін оқып-үйренуге, жаттап есте сақтауға ынта қалыптастыру.
Сабақ форматы
Көрнекіліктер
Қасиетті кітаптар
Зәбур, Тәурат, Інжіл, Құран.
Карталар мен материалдар
Дүниежүзілік саяси карта, ҚР саяси картасы, тірек-сызбалар, слайдтар, фотосуреттер, буклеттер.
Сабақтың жоспары
-
1) Әлемдік діндер
Әлемдік діндерге жалпы сипаттама.
-
2) Исламға дейінгі Арабстан
Тарихи-әлеуметтік жағдай және көзқарастар.
-
3) Исламның пайда болуы
Мұхаммед пайғамбар және алғашқы кезең.
-
4) Таралу аймағы
VII ғасырдан бастап географиялық кеңеюі.
Білімді тексеру (сұрақ-жауап)
1) Әлемдік аса ірі діни жүйелерді атаңыз.
Буддизм, христиандық, ислам.
2) Діннің ең алғашқы түрі қандай?
Фетишизм.
3) Діннің ең ежелгі түрі қандай?
Анимизм.
4) Ұлттық-халықтық діндерге қандай ілімдер жатады?
Иудаизм, индуизм, синтоизм, конфуций ілімі.
5) Конфуцийшілдік қандай ілім?
Этикалық-философиялық ілім.
6) Конфуций қатаң ұстанған төрт қағида қандай?
- Бос қиялға берілмеу.
- «Мен білемін» деген менмендіктен аулақ болу.
- Қасарысуды, өжеттік көрсетуді доғару.
- Өз басының қамын ғана ойламау.
Кесте: әлемдік діндер туралы қысқаша мәлімет
Төмендегі кесте негізгі көрсеткіштерді жүйелеуге арналған.
| Дін | Қысқаша сипаттама | Пайда болған уақыты | Негізін салушы | Қасиетті кітабы | Ұстанушылар саны |
|---|---|---|---|---|---|
| Буддизм | «Ақиқатты сақтаушы» | ||||
| Христиандық | «Езілген топтардың діні» | ||||
| Ислам | «Адамгершілікке баулитын дін» |
Негізгі ұғымдар
Дінтану
Дін туралы арнайы ғылым.
Конфессия
Белгілі бір дінді мойындау, ғибадат ету дәстүрі.
Теология
Құдай туралы ілім (гр. theos — құдай, logos — ілім).
Атеизм
Құдайдың барын жоққа шығаратын көзқарас.
Монотеизм
Бірқұдайлық.
Политеизм
Көпқұдайлық.
Секта
Белгілі бір діни бағыт немесе топ.
Сөзжұмбақ
Сұрақтар
- VI–VII ғасырларда қалыптасқан «Синто» термині қандай ілімді білдіреді?
- Конфуцийдің «Ұлы ұғынуы» кітабына қатысты: оның ұстанған жолдарының бірі қандай?
- Грек тілінен аударғанда «құтқарушы, миссия» мағынасын беретін сөз?
- Б.з.б. IV–III ғасырларда ежелгі Қытайда Хуан-Ди есімімен байланыстырылатын ілім?
- Б.з.б. I мыңжылдықтың ортасында Үндістанда пайда болған ең көне діндердің бірі?
Шешуі
- Синтоизм
- Әділеттік
- Христос
- Даосизм
- Буддизм
Әлемдік діндер: қысқаша шолу
Буддизм
Будда діні б.з.б. VI ғасырда Үндістанда пайда болды. Кейін Оңтүстік-Шығыс және Орта Азияға, Сібірге кеңінен тарады; Қытай, Тибет, Моңғолия аймақтарын қамтыды. Негізін қалаушы — Гаутама.
Христиандық
Христиан діні б.з. I ғасырында Рим империясының шығыс провинциясы Палестинада пайда болды. IV ғасырдан бастап Римде мемлекеттік дін ретінде жарияланды. Еуропа елдеріне кең тараған. Үш негізгі бағыты бар: православие, католицизм, протестантизм. Негізін қалаушы — Иисус Христос.
Ислам
Ислам діні VII ғасырда Араб түбегінде пайда болды. Араб, парсы, түрік халықтары арасында, сондай-ақ Пәкістан, Оңтүстік-Шығыс және Орталық Азия елдерінде кең тарады. Ислам Тұран жұртына VIII ғасырда келді. Негізін салған — Мұхаммед пайғамбар.
Мұсылман түсінігінде ислам — Құдай тарапынан адамзатқа жіберілген соңғы өсиет. Исламның бес парызымен қатар білім-ғылымға ұмтылу және адал еңбектен ризық табу насихатталады.
Исламға дейінгі Арабстан: «Надандық дәуірі»
Ислам келерден бұрынғы кезең ислам шариғатында «Надандық дәуірі» деп аталады. Бұл кезеңге қатысты деректерде қоғамдағы рухани дағдарыс пен қатыгез әдет-ғұрыптар жиі айтылады.
- Адамзаттың рухани азғындыққа ұшырауы, имансыздықтың күшеюі.
- Нәсіпқұмарлықтың шектен шығуы; зұлымдық, маскүнемдік, ұрлық, зорлық, зинақорлықтың кең етек алуы.
- Пұтқа табынушылықтың күшеюі.
- Кей деректерде қыз баланы тірідей көму сияқты тұрпайы салттың болғаны айтылады.
Дегенмен уахи аяттары түсе бастағаннан кейін көпшілік Құранның тілдік әрі мазмұндық биіктігін мойындағаны туралы мәліметтер бар.
Ислам дінінің пайда болуы: Мұхаммед пайғамбар
Ислам — әлемдік діндердің ішіндегі ең жасы. Ол VII ғасырда Шығыс пен Батыс өркениеттері тоғысқан Араб түбегінде қалыптасты. Исламның негізгі қайнар көздері — Құран және Мұхаммед пайғамбардың өнегелік іс-амалдары (сүннет).
Дәстүрлі деректерде Мұхаммедке пайғамбарлық қырық жасында келгені, 610 жылы рамазан айында Хира тауында Жәбірейіл періште арқылы алғашқы уахи жеткізілгені айтылады.
Негізгі тарихи белес
622 жылы мұсылмандардың Меккеден Мединеге қоныс аударуы (хижра) исламның кең таралуына серпін берді. Кейін Медине мұсылман әлемі үшін қасиетті мекендердің біріне айналды.
Исламның таралу аймағы
VII ғасырдан бастап исламның ықпалы Араб түбегімен шектелмей, кең аумақтарға тарады: Солтүстік Африка, Пиреней түбегі, Месопотамия, Иран, Ауғанстан, Кавказ, Орталық Азия және Үндістанның солтүстігі.
Ұстанушылар саны
Шамамен 2 миллиардқа жуық.
Негізгі бағыт
Ұстанушылардың шамамен 90% — сунниттер.
Шииттер
Негізінен Иран мен Ирак аумағында кездеседі.
Қазіргі таралуы
120-дан астам елде таралған; әлемнің 28 елінде ресми дін ретінде жарияланған.
Жаңа материалды пысықтау (тест)
1) Дәуіт пайғамбарға түскен кітап?
А) Құран В) Інжіл С) Зәбур Д) Тәурат
2) Жаратушының үкімдерін пайғамбарларға жеткізуші періште?
А) Жәбірейіл В) Микәиіл С) Исрафил Д) Әзрейіл
3) Ислам діні әлемде кең таралуы жағынан нешінші орында?
2-орында.
4) Ислам дінін ұстанушылардың 90%-ы қай бағытқа жатады?
Сунниттер.
Қорытынды және тапсырмалар
Жаңа материалды бекіту
Негізгі ұғымдар мен тарихи деректерді қайталап, әлемдік діндердің ерекшеліктерін салыстырып талдау.
Үйге тапсырма
- Исламның пайда болуы және Мұхаммед пайғамбар туралы мәліметтерді жинақтау.
- Өз бетінше қосымша дереккөздермен жұмыс жүргізу.