Қазақша рефераттар

Картографиялық кескіндемелер

География пәні мұғалімі: Даумова Анар

Түсінік хат

Ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейін карталар жергілікті жерді бағдарлау, теңіз және құрлық маршруттарын сызу үшін қолданылып келеді. Қазіргі уақытта олар ғарыш пен әуе кеңістігіндегі навигацияның да маңызды құралына айналды.

Карталардың қоғамдағы рөлі

Карталар Жер мен қоғам туралы білім беруде, инженерлік құрылыстарды жобалауда, өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы нысандарын, қалалар мен елді мекендерді орналастыруды жоспарлауда кеңінен қолданылады. Олар туристік-танымдық жорықтарда да, білім беру үдерісінде де маңызды ақпарат көзі болып табылады.

Карта құрастырушылар белгілі бір аумақты неғұрлым терең зерттеген сайын, сол кеңістіктегі нысандар мен құбылыстардың ерекшеліктерін нақтылап, айқынырақ көрсете алады. Сондықтан карта — тек сурет емес, ол талдау мен модельдеудің нәтижесі.

Карта қайда қолданылады?

  • Навигация (әуе, теңіз, ғарыш)
  • Инженерлік жобалау және жоспарлау
  • Ғылыми-зерттеу және мониторинг
  • Қоршаған ортаны қорғау және қалпына келтіру
  • Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану
  • Әскери іс және ел қауіпсіздігі

Картография: анықтамасы және құрылымы

Мемлекеттік стандарттар мен энциклопедиялық басылымдарда, оқулықтар мен сөздіктерде картография карта жасау мен пайдаланудың өндірістік әрі ғылыми саласы ретінде түсіндіріледі. Ғылым мен тәжірибеде картографиялық зерттеу әдістері сан алуан және көптеген теориялық ізденістердің ажырамас бөлігі болып табылады.

Бүгінде карталар Жер мен қоғам туралы ілімдердің тірек негізіне айналды. Картографиялық әдістер физикалық географияда, геологияда, геофизикада, әлеуметтануда, экономикада және тарихта кең қолданыс табуда. Сондай-ақ карталарды таным құралы ретінде пайдалану экология, медициналық география, салыстырмалы ғаламтану (планетология) сияқты бағыттардың дамуына жол ашты.

Картографияның негізгі құрамдас бөліктері

Картатану

Картаның қасиеттерін, түрлерін және қолданылуын зерттеу.

Картографиялық ақпараттану

Кеңістіктік деректерді жинау, сақтау және талдау қағидалары.

Математикалық картография және картометрия

Проекциялар, өлшеулер, дәлдік пен масштаб мәселелері.

Жобалау, құрастыру, безендіру және пайдалану әдістемесі

Картаны дайындау кезеңдері, дизайн және қолдану сценарийлері.

Картографиялау үдерісінің өзінде карталар жаңа өнім жасаудың негізі мен бастауы болып табылады. ХХ ғасырдың ортасынан бастап картографияда тек құрастыру ғана емес, картаны тиімді қолдану да өзекті бағытқа айналды.

Картограф маманға қойылатын талаптар

Картографиялық зерттеу әдістерін қолданатын маман картаны еркін оқи білуі, құрастыру ұстанымдарын, бейнелеу тәсілдері мен әзірлеу технологияларын меңгеруі қажет. Сонымен бірге ол карта бетіндегі шынайы әлемді модель ретінде дәл ұсына алып, сол туралы ақпаратты түсінікті жеткізе білуі тиіс.

Тұтынушы үшін ең маңыздысы

  • Картографиялық бейнені өңдеу тәсілдерінде адаспай, дұрыс бағдар алу.
  • Картаның мүмкіндіктері мен шектерін ажырата білу.
  • Картадан алынған мәліметтердің сенімділігін түсіну.

Курс туралы ақпарат

Картография курсы 10-сынып оқушыларына арналған және аптасына 1 сағат көлемінде жоспарланған. Оқыту барысында тақырыптық, топографиялық, жалпыгеографиялық карталармен, атластармен, кескін карталармен жұмыс жүргізіледі. Сондай-ақ практикалық тапсырмалар, номенклатура және қосымша әдебиеттермен жұмыс қарастырылады.

Курс оқушылардың күнделікті өмірде жиі қолданылатын карталар түрлерін түсінуіне және заманауи технологиялар — GPS пен навигация туралы базалық білім алуына бағытталған.

Бағдарламаның мақсаты

Оқушыларға күнделікті өмірге қажетті және жиі қолданылатын карталардың түрлері туралы, сондай-ақ GPS пен навигация сияқты заманауи технологиялар жөнінде ақпарат беру.

Бағдарламаның міндеттері

  1. Оқушылардың географияға, әсіресе картографияға қызығушылығын арттырып, картамен өз бетінше жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру.
  2. Картаны жылдам әрі сауатты оқуға үйрету.
  3. Ғылыми ізденісті қалыптастырып, ой-өрісін дамыту.

Курсты жүзеге асыру формалары

  • Әр түрлі географиялық әдістер мен тәсілдерді қолдану.
  • Номенклатурамен жұмыс.
  • Кескін картамен практикалық жұмыс арқылы берілген мәліметті меңгеру.

Күтілетін нәтиже

Оқушылар масштабпен жұмыс істеуді, бұрыштың шамасын өлшеуді, компас қолдануды, көкжиек тұстарын анықтауды, орташа көрсеткіштер мен амплитуданы есептеуді, жазықтықтағы координаттарды табуды меңгереді. Сонымен қатар параллель және перпендикуляр түзу сызықтар туралы түсінігін кеңейтіп, қаржылық сауаттылығын дамытады. Есептеуге арналған практикалық жұмыстарды орындап, карталармен, сызбалармен, кестелермен, графиктермен және диаграммалармен жұмыс істеуді үйренеді.

Бағдарламадағы барлық практикалық іс-әрекеттер тәжірибелік дағдыларды дамытуға және қалыптастыруға бағытталған.

Мамандыққа бағдар беру

Картография көптеген техникалық және әлеуметтік-экономикалық ғылым салаларымен тығыз байланысты. Олардың қатарына автоматика, электроника, прибор жасау, полиграфия, дизайн, әлеуметтану, демография, тарих, этнография және басқа бағыттар кіреді.

Бұл курс арқылы оқушылар алған білімін сұранысқа ие кез келген мамандықта қолдануға негіз қалыптастырады: кеңістіктік ойлау, дәл өлшеу, дерекпен жұмыс және нәтижені көрнекі түрде ұсыну дағдылары әмбебап құндылық болып табылады.

Мазмұны

Кіріспе

Картографияның қалыптасу кезеңдері.

1-тақырып. Географиялық карталардың маңызы

  • Географиялық карта дегеніміз не?
  • Географиялық карталарды қолданудың негізгі бағыттары.

2-тақырып. Географиялық картаның басты қасиеттері

  • Карталардың түрлері.
  • Шартты белгілер.
  • Картографиялық кескіндемелер.

3-тақырып. Картография және оның бөлімдері

Картографияның негізгі бағыттары мен ұғымдары.

4-тақырып. Картографияның басқа ғылымдармен байланысы

Қолданылу аясы және пәнаралық ықпалдастық.

5-тақырып. Картографиялық компьютерлік бағдарламалар

Сандық картография және бағдарламалық құралдарға кіріспе.