Үй тапсырмасы
Сабақ тақырыбы: Көміртек (C)
Бұл сабақта көміртектің ашылу тарихын, периодтық жүйедегі орнын, электрондық құрылысын, физикалық және химиялық қасиеттерін, сондай-ақ табиғаттағы айналымын қарастырамыз. Күнделікті тұрмыста қолданатын көмірден бастап, көміртектің аллотропиялық түрлеріне дейінгі негізгі ұғымдар жүйеленеді.
Сабақ барысы
- Үй тапсырмасын сұрау
- Жаңа сабақ
- Сабақты бекіту
- Үйге тапсырма
- Бағалау
Назар аударатын бөлімдер
- Ашылу тарихы
- Периодтық жүйедегі орны және электрондық құрылысы
- Физикалық және химиялық қасиеттері
- Табиғаттағы айналымы
- «Суреттер сөйлейді» талдауы
Кіріспе: «Суреттер сөйлейді»
Көмірді біз күнделікті тұрмыста жиі кездестіреміз. Оны сипаттау арқылы тақырыпты ашайық: көмір — табиғатта ұзақ уақыт бойы органикалық қалдықтардың өзгеруі нәтижесінде түзілетін, энергия көзі ретінде маңызды қатты отын. Сонымен қатар көміртек — химиялық элемент ретінде де ерекше орын алады.
Тас көмір қалай пайда болады?
Тас көмір — ежелгі өсімдік қалдықтарының шөгінді қабаттарда жиналып, қысым мен температураның әсерінен миллиондаған жылдар бойы өзгеруі нәтижесінде түзілетін пайдалы қазба.
Көміртек туралы негізгі мәлімет
Шығу тегі
«Көміртек» атауы латын тіліндегі carboneum сөзінен тарайды.
Периодтық жүйедегі орны
Сабақта көміртектің периодтық жүйедегі орны мен электрондық құрылысы қарастырылады (таңбасы: C).
Аллотропия және көміртектің түр өзгерістері
Көміртек аллотропия құбылысын айқын көрсетеді. Яғни бір химиялық элементтің бірнеше жай зат түрінде болуы мүмкін.
Аллотропия деген не?
Аллотропия (грекше allos — «өзге», tropos — «бұрылыс, қасиет») — химиялық элементтердің бірнеше жай заттар түрінде болуы. Қазақша бұл ұғымды тұрпаттастық деп те атайды.
Алмаз
Алмаздың түссіз, мөлдір түрін бриллиант деп атайды. Ол — аса әдемі әрі бағалы тас; зергерлік бұйымдар мен әшекей заттар жасауға пайдаланылады.
Графит
Графит қарындаш өзегін жасауда және электрод өндіруде қолданылады.
Көмір
Көмір — көміртекке бай табиғи материал; түріне қарай құрамындағы көміртек үлесі әртүрлі болады.
Көмір түрлері және көміртек мөлшері
Ерте кездегі көмір: көміртек 92–95%
Өндірістегі көмір: көміртек шамамен 70%
Ағаш көмір: көміртек шамамен 80%
Тас көмір: көміртек шамамен 90%
Ескерту: пайыздық көрсеткіштер көмірдің түріне, шығу тегіне және өңдеу деңгейіне байланысты өзгеруі мүмкін.
Химиялық қасиеттері
Көміртектің химиялық қасиеттері екі бағытта қарастырылады: жай заттармен және күрделі заттармен әрекеттесуі.
Жай заттармен
Сабақта көміртектің жай заттармен (мысалы, оттек және т.б.) әрекеттесу ерекшеліктері талданады.
Күрделі заттармен
Көміртектің күрделі қосылыстармен әрекеттесуінің бағыттары және нәтижелері бекітіледі.
Сабақты бекіту: тренинг ойындары
№1. «Сенесің бе, сенбейсің бе?»
Берілген тұжырымдарға «иә» немесе «жоқ» деп жауап беріңіз.
№2. «Тез қимылда»
Жылдам ойлау мен қысқа жауап беруді талап ететін тапсырмалар.
№3. Есептер
Оқулықтағы 4-есеп (95-бет).
«Сенесің бе, сенбейсің бе?» сұрақтары
- Көміртектің таңбасы «S».
- «Көміртек» атауы латынның «carboneum» сөзінен шыққан.
- Алмаз — көміртектің аллотропиялық түр өзгерісі.
- Көміртектің атомдық массасы 15.
- Периодтық кестеде көміртек үшінші қатарда орналасқан.
Мұғаліммен бірге әр тұжырымды дәлелмен негіздеп, қателерді түзету ұсынылады.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үйге тапсырма
- §23. «Көміртек» тақырыбын оқу
- 7-есеп (95-бет)
Бағалау
Оқушылардың белсенділігі, тапсырмаларды орындау сапасы және талқылауға қатысуы бойынша қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.