Бастауыш сынып оқушыларының сөйлеу дағдыларын қалыптастыру мақсатында тиімді әдістер ұсыну

Қазіргі қазақстандық қоғам көпұлттық, көптілді және көпмәдениетті ортада дамып келеді. Сондықтан қоғамға бейімделген, бірнеше тілді меңгерген және мәдениеті жоғары тұлға қалыптастыру — өзекті мәселелердің бірі.

Ел дамуының стратегиялық мақсаттарының бірі — Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті елдердің қатарына енуі. Бұл мақсатқа жетудің маңызды тетіктерінің бірі — тіл меңгеру. Ағылшын тілін кеңінен игермейінше, ұлттың жаһандық деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігі туралы толық айту қиын.

Ғалымдардың зерттеулеріне сүйенсек, бала жастайынан тілді жеңіл әрі еркін меңгереді. Осы тұрғыдан алғанда, ағылшын тілін бастауыш сыныптан бастап үйретуге назар аудару — уақыт талабына сай шешім. Ерте жаста қалыптасқан білімнің іргетасы берік болады, ал сол білімді санаға сіңіріп, қызығушылық оятатын негізгі тұлға — мұғалім.

Бүгінгі таңда ағылшын тілі пәні мұғалімдері оқыту сапасын арттыру үшін әлемдік озық тәжірибені, жаңа технологиялар мен тиімді әдістерді кеңінен қолдануда. Сабақта оқушылардың тілін дамыту, білім-білік дағдыларын қалыптастыру, сөйлеуге қызығушылығын және белсенділігін арттыру ерекше мәнге ие.

Ағылшын тілі сабағында сөйлеу дағдыларын дамыту — жүйелі әдістемені талап ететін жұмыс. Төмендегі тәсілдер бірін-бірі толықтырып, оқушының тыңдау, түсіну, айту және қолдану қабілеттерін біртіндеп жетілдіреді.

• 1) Ауызша әдіс

  Теория мен фактіге негізделген білім қалыптастыруда, үй тапсырмасын тексеруде, жаңа сабақты бекітуде және ережелерді қайталауда қолданылады.

• 2) Көрнекі әдіс

  Бақылау қабілетін дамытуға, оқылатын тақырыпқа қызығушылықты арттыруға және материалды көрнекілік арқылы түсіндіруге мүмкіндік береді.

• 3) Практикалық әдіс

  Іскерлік пен дағдыны дамытуға, тақырып мазмұнына сай практикалық жұмыстар жүргізуге, оқушының материалды қаншалықты меңгергенін бақылауға бағытталады.

• 4) Іздену әдісі

  Оқушылардың өздігінен ойлануын, зерттеушілік қабілетін дамытып, проблемалық оқытуға дайындайды.

• 5) Индуктивтік әдіс

  Қорытынды жасау дағдысын және логикалық ойлауды қалыптастыруға, күрделендіре оқытуға қолданылады.

• 6) Өзіндік жұмыс әдісі

  Оқу әрекетін өз бетінше ұйымдастыруға, жеңіл тақырыптарды дербес меңгеруге, дидактикалық материалдармен тиімді жұмыс істеуге үйретеді.

• 7) Ойын әдісі

  Сабаққа қызығушылықты оятып, белсенділікті арттырады және сөйлеу дағдыларын табиғи ортаға жақын жағдайда қалыптастырады.

Шет тілін меңгеруде ереже мен анықтаманы жаттау жеткіліксіз. Оқушы оларды саналы түрде қолданып, шынайы тілдік жағдаятта әрекет ете алуы керек. Сондықтан жаттығулар оқушының түсінуін, сөйлеуін және ойын жеткізуін қатар дамытуға бағытталады.

Мәтінмен жұмыс: төрт қадам

1. 1 Мәтінді қате жібермей, дауыс ырғағын сақтай отырып оқу.
2. 2 Мазмұнын түсіну және негізгі ойды анықтау.
3. 3 Тірек сөздер мен сызба арқылы мазмұнын баяндау.
4. 4 Түсінуіне қарай сурет салып, оны сипаттап айту.

Диалог арқылы сөйлеуге үйрету

Диалогтік сөйлеуде оқушылар сұрақ-жауап құра білуі, өтініш айтуы, нұсқау беруі және қарапайым тілдік жағдаяттарда әрекет етуі тиіс. Олар бөлек элементтерден жаңа, тұтас жағдай құрастырып, оны ауызша жеткізе алуы қажет.

• Жалпы және арнайы сұрақтар қоя білу.
• Әртүрлі сұрақтарға нақты жауап беру.
• Келісу немесе келіспеу пікірін мәдени түрде білдіру.
• Сөйлеу қарқынын біртіндеп арттыру және әр оқушының кемінде екі реплика айтуына мүмкіндік беру.

Warming up: сабаққа бағыт беру

Қазіргі кезеңде жиі қолданылатын тілдік жаттығулардың бірі — Warming up. Оның мақсаты — сабаққа жағымды психологиялық ахуал қалыптастырып, назарды шоғырландыру. Мұғалімнің жылы үні, алдын ала ойластырылған сұрақтар және дұрыс жоспарланған тапсырмалар мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынасты нығайтып, сабақ нәтижелілігін арттырады.

5 минуттық шағын шығарма

Шағын шығарма жазу оқушылардың жазылымын ғана емес, мәтінді түсінуін, ойды жүйелеуін және ауызша сөйлеуін де күшейтеді. Мұндай жұмысты 5 минуттық жазба түрінде өткізуге болады.

Тексеру барысында баланың қателерінен бұрын оның идеясына, өмірлік тәжірибесін сипаттай алуына және ойын жеткізуіне көбірек назар аудару тиімді.

Тақырып үлгілері

• Бүгінгі күннің ең қызықты сәті
• Қазір мен не ойлап отырмын?
• Мен білетін адам
• Менің хоббиім
• Мен ұнататын нәрсе
• Мен ұнататын аң

Find the words: сөзді табу логикасы

Бұл тапсырмада оқушылар нұсқау бойынша сөзді әріптер арасындағы орын тәртібі арқылы табады. Мысалы, BREAD сөзін құрастыру:

• E — дәл ортасында.
• D — соңында.
• B — E әрпінің алдындағы әріптердің бірі.
• R — B мен E арасында.
• A — E мен B арасында.

Brainstorming: идеядан әңгімеге

Соңғы жылдары кең қолданылып жүрген тиімді тәсілдің бірі — brainstorming. Сурет немесе белгі-нышандар арқылы оқушылар біртұтас әңгіме құрастырып, оны жүйелі түрде әңгімелеп береді. Бұл әдіс сөздік қорды белсендіреді, сөйлеудің байланыстылығын және сенімділігін арттырады.

Бастауыш сынып оқушыларының сөйлеу дағдыларын қалыптастыруда тиімді әдістерді мақсатты түрде таңдап, жүйелі жаттығулармен бекіту ерекше маңызды. Тыңдау, түсіну, сөйлеу және жазуды өзара байланыстыра ұйымдастыру оқушының тілдік құзыреттілігін тұрақты дамытады.